Καλησπέρα!
Ψάχνω πληροφορίες σχετικά με την μουσική του δυτικού Πόντου (Σινώπη , Ινέπολη , Κασταμονή , Σαφράμπολη). Δυστυχώς έχει επισκιαστεί τελείως από την παράδοση της γνωστής ποντιακής μουσικής της ανατολικής πλευράς της μαύρης Θάλασσας. Υπάρχει κάποιος που έχει ασχοληθεί ή έχει κάποιες γνώσεις επί του θέματος;
Για την Ινέπολη μπορώ να σου πω μερικά σκόρπια που έτυχε να ξέρω:
Είχαν ως τοπικό όργανο μια λύρα που είναι πρακτικά η ίδια με τη θρακιώτικη. Φυσικά, ο ήχος αλλά και το παίξιμο κι οι ίδιοι οι σκοποί δε θυμίζουν καθόλου το κλασικό ποντιακό που έχουμε στ’ αφτιά μας, με την ποντιακή λύρα. Υπάρχουν 5-6 ηχογραφήσεις, που πραγματοποίησε το 1930 η Μέλπω Μερλιέ με τον Γιώργο Καμπουργιανίδη, που παίζει λύρα και τραγουδάει μαζί με μερικές Ινεπολίτισσες. Έχουν κυκλοφορήσει στον δίσκο «Τραγούδια από παράλιες πόλεις της Μικράς Ασίας και του Πόντου» του ΜΛΑ (Μουσικού Λαογραφικού Αρχείου Μέλπως Μερλιέ):
https://www.kms.org.gr/ekdoseis/ekdoseis-mla/tragoydia-apo-paralies-poleis-tis-mik/
Στο σάιτ του ΜΛΑ υπάρχουν αναρτημένα σύντομα δείγματα από αυτά τα κομμάτια, όπου όμως στην τεκμηρίωση το όργανο του Καμπουργιανίδη έχει λανθασμένα καταχωρηθεί ως ποντιακή λύρα (κεμεντζές). Οι συμμετέχοντες είναι στην παρακάτω φωτογραφία, όπου η λύρα διακρίνεται ολοκάθαρα:
Άλλη μία καταγραφή του Καμπουργιαννίδη, πολύ μεταγενέστερη, του 1984, σόλο τραγούδι χωρίς λύρα, υπάρχει στα Μικρασιάτικα της Σαμίου. Τέλος, στις καταγραφές του Καμπουργιανίδη (έχουν γίνει και κάποιες άλλες αδημοσίευτες, σε διάφορες εποχές) έχει στηρίξει ο Μ. Δραγούμης το άρθρο του «Η μουσική παράδοση της Ινέπολης» (2009).
Οι ίδιες αυτές λύρες παίζονται και σήμερα από τους Τούρκους όλης της ευρύτερης περιοχής Κασταμονής. Το όργανο λέγεται kemane ή tırnak kemane και υπάρχουν πάρα πολλά σύγχρονα βίντεο, που σχετίζονται κυρίως με τα Κετσέκια (τρκ. Köçek), ένα έθιμο με άντρες χορευτές ντυμένους κάπως σαν γυναικεία. Μάλλον όμως οι Τούρκοι έχουν άλλο παίξιμο, άλλο στυλ σκοπών και συνολικά άλλη παράδοση: στα Κετσέκια το κλασικό σύνολο είναι λύρα, ζουρνάς, νταούλι παιγμένο με τα δάχτυλα, και κουτάλια και ζίλια που παίζουν οι χορευτές, ενώ οι Έλληνες της Ινέπολης, σύμφωνα με το άρθρο του Δραγούμη, έπαιζαν βιολί (έπαιζε κι ο ίδιος ο Καμπουργιανίδης), λύρα και ντέφι, και δεν είχαν κοινές διασκεδάσεις με τους Τούρκους.
Στη φωτογραφία σύγχρονη τούρκικη λύρα της Κασταμονής.
Για την Σινώπη, σύμφωνα με αναφορές συγχωριανών μου παιζόταν το βιολί , το ούτι , ο ζουρνάς , και η κεμεντζέ. Δεν γνωρίζω λεπτομέρειες ως προς το ρεπερτόριο αλλά όταν έχω την ευκαιρία να πάω στο χωριό μου θα κάνω κάποιες λαογραφικές καταγραφές.
Από την Ινέπολη πάντως δεν ξέρω αν υπάρχουν σημερινές κοινότητες απογόνων. Απ’ ό,τι έχω καταλάβει επρόκειτο για έναν μικρό πληθυσμό, ελάχιστων χιλιάδων ανθρώπων, που με την προσφυγιά σκορπίστηκαν σε διάφορα μεγάλα μέρη της Ελλάδας, όχι χωριουδάκια, όπου λογικά σίγουρα στις γενιές που έχουν μεσολαβήσει από τότε θα ανακατεύτηκαν με όλους τους γύρω Έλληνες σαν σταγόνες στον ωκεανό.
Δες τι γίνεται και σ’ αυτά τα νήματα:
…και ίσως και σ’ άλλα που θα βρεις με την αναζήτηση τοπωνυμίων ή άλλων χαρακτηριστικών λέξεων. Και μίλα και με τον @kepem , που τα 'χει ψάξει.
Σημαντικός αριθμός Ινεπολιτών εγκαταστάθηκαν στην Νέα Ιωνία. Πριν κάποια χρόνια κάναμε μία καταγραφή από ανθρώπους του συλλόγου, οι οποίοι είχαν κάποιες αναμνήσεις από τους παλιότερους Ινεπολίτες.
Επίσης, να πούμε για την ακρίβεια του πράγματος ότι η Ινέπολη, η Κασταμονή και η Σαφράμπολη εντάσσονται γεωγραφικά στην Παφλαγονία και όχι στον Πόντο. Η Ινέπολη από όσο θυμάμαι είχε κάποια χωριά ελληνόφωνα, από ένα από τα οποία ήταν και ο Καμπουργιαννίδης. Η δε Κασταμονή είχε έναν αστικό πληθυσμό τουρκόφωνο. Ευτυχώς έχουμε σημαντικά δείγματα της ινεπολίτικης παράδοσης. Για την Κασταμονή και τη Σαφράμπολη δεν ξέρω προσωπικά τίποτα. @Θ-Γ κινητοποιηθείτε κι εσείς, μπας και προλάβουμε να καταγράψουμε τίποτα…
Ο “Κατάδικος” (η μελωδία) δεν θεωρείται παραδοσιακό Κασταμονής;
Εντοπίσατε μήπως, Δημήτρη, έναν Αντώνη Κοντίτση, που φέρεται να μαθήτευσε κάποτε στη λύρα κοντά στον Καμπουργιανίδη;
Κάπου έχει ξαναγίνει αυτή η συζήτηση. Αντιλαμβάνομαι ότι το αν είναι Πόντος ή όχι αμφισβητείται. Αλλά Παφλαγονία; Τι νόημα έχει αυτός ο όρος; Στους αρχαίους, Παφλαγονία ονομαζόταν η χώρα των Παφλαγόνων. Οι Ινεπολίτες κλπ. του 19ου-20ού αιώνα ήταν Παφλαγόνες;;
Γεωγραφικά, οκέι, κατανοώ την ανάγκη προσδιορισμού, αλλά μάλλον ένας πολιτισμικός προσδιορισμός χρειάζεται. Ή είναι Πόντιοι, άρα Πόντος, ή κάτι άλλο.
Σκοπεύω να καταγράψω ότι περισσότερο μπορέσω από τους Σιναπλίδες δεύτερης γενιάς του χωριού μου και ενός γειτονικού χωριού, Αυτοί της πρώτης γενιάς ήταν εξορισμένοι στην Ινέπολη και στην Σαφράμπολη για έναν χρόνο άρα μπορεί να γνώριζαν κάτι για αυτές τις πόλεις αλλά δυστυχώς είναι πολύ αργά για αυτό. Τουλάχιστον πιστεύω πως από την παράδοση της Σινώπης θα πάρουμε και πληροφορίες για τις άλλες λόγω κοινής γεωγραφίας και διαλέκτου.
