Αν δεν το ΄λεγες, με τίποτα δεν θα πήγαινε το μυαλό μου προς τα ΄κει!
Έχω σκεφτεί κάτι παρόμοιο με μετατροπή κλασσικής σε tres cubano. Το πρόβλημα με το λαουτοκίθαρο είναι οτι θέλει να στηρίξεις 8 μεταλλικές χορδές και αυτό σημαίνει δύο θέματα:
α) Μεγαλύτερη τάση, την οποία μπορεί να μην αντέξει το μπράτσο. Έχεις μεγαλύτερη τάση και λόγω μεταλλικών χορδών και λόγω περισσότερων χορδών.
β) 8 τρύπες με ίση απόσταση μεταξύ τους στον κάτω καβαλάρη.
Οι καβαλάρηδες δεν ξεκολάνε εύκολα από το καπάκι. Δεν είναι αδύνατον αλλά μπορεί να τραυματίσεις το καπάκι, μπορεί ακόμα και να το σπάσεις. Μετά θα πρέπει να σχεδιάσεις καινούργιο καβαλάρη με 8 τρύπες ή θα πρέπει να βάλεις μετακινούμενο και να στηρίξεις τις χορδές σε μεταλλικό μηχανισμό στο σκάφος.
Ο πάνω καβαλάρης φτιάχνεται ψιλοεύκολα, αναγκαστικά καινούργιος βέβαια για να έχει ίση απόσταση η κάθε χορδή από την άλλη.
Τώρα βέβαια ο ήχος είναι άλλουνου παππά ευαγγέλιο. Οι κλασσικές έχουν πλούσιο καμάρωμα, τα λαούτα δεν έχω ιδέα τι καμάρωμα έχουν. Οι ακουστικές πάντως έχουν εντελώς διαφορετικό καμάρωμα από τις κλασσικές. Είναι φυσικά ρίσκο και με δεδομένο οτι θα πρέπει να ξεκολήσεις τον καβαλάρη, δεν το γυρνάς εύκολα στην προηγούμενη κατάσταση.
Μια πατέντα που θα μπορούσες να κάνεις, είναι να βάλεις διπλές χορδές μόνο στις δύο πρίμες και να αφήσεις τις μπάσες μονές. Έτσι οι χορδές παραμένουν 6. Με το κάτω κόκκαλο μπορείς να οδηγήσεις τις χορδές εκεί που θες με αυλάκι και το ίδιο και με το πάνω κόκκαλο.
Κάποια στιγμή σκοπεύω να πειραματιστώ κάνοντας μια κλασσική tres cubano το οποίο έχει 6 χορδές σε τρια ζεύγη σαν το τρίχορδο.
Όχι σε ίση απόσταση. Ανά δύο.
Μπα, δε νομίζω. Εκτός ότι δε θα έχεις λαουτίσιο ήχο, θα είναι και η γεωμετρία παράξενη. Έξι χορδές μοιρασμένες όχι ανά τρεις αλλά 2-2-1-1, από πού θα τραβάνε;
Σωστές οι παρατηρήσεις.
Όλα αυτά έχουν ένα ρίσκο.
Φυσικά και δεν θα έχει λαουτίσιο ήχο, θα έχει κάτι εντελώς διαφορετικό. Το οποίο όμως μπορεί να βγει και καλό. Αν ρίξετε μια ματιά στην παράδοση της Λατινικής Αμερικής, έχουν φτιάξει κιθαροειδή όργανα σε όλα τα δυνατά μεγέθη και με όλους τους δυνατούς συνδυασμούς χορδών. Από τις τεράστιες μεξικάνικες, μέχρι το γιουκαλίλι και από το τρες μέχρι τη δωδεκάχορδη.
Τέλος, ξέχασα να παρατηρήσω οτι οι κλασσικές έχουν αρκετά μεγάλη ταστιέρα σε πλάτος. Αυτο θα είναι επίσης πρόβλημα, αφού μοιράζοντας τις χορδές ίσα ανά ζεύγη θα έχουν τεράστια κενά. Αν πάλι φας το μπράτσο, κινδυνεύει ακόμα περισσότερο να μην αντέξει την έξτρα τάση. Ίσως μια ακουστική να είναι πιο ασφαλής βάση για αυτή τη μετατροπή από μια κλασσική.
Για το ρίσκο του ήχου έχεις δίκιο, είναι πειραματισμός που δεν ξέρουμε τι μπορεί να βγάλει, πιθανώς κάτι καλό. Όπως επίσης έχεις δίκιο για τα λατινοαμερικάνικα κιθαροειδή, εκ των οποίων μάλιστα ορισμένα ονομάζονται «κιθάρα τάδε», άλλα όμως έχουν εντελώς διαφορετικά ονόματα, που δείχνουν ότι δεν τα θεωρούν καν κιθάρες (requinto, charango…)
Αλλά για τις χορδές; Όπως κάθεσαι και παίζεις, έχεις κάτω ένα ζευγάρι ψιλές που πιάνουν στην κάτω κλειδιέρα. Πιο πάνω ένα ζευγάρι ψιλή-χοντρή, που η κάτω (ψιλή) πιάνει κι αυτή στην κάτω κλειδιέρα αλλά η πάνω (χοντρή) στην απέναντι. Αυτή είναι που μου φαίνεται ότι θα δημιουργεί πρόβλημα: φαντάσου τη γωνία που θα κάνει μεταξύ κλειδιού και κόκαλου. Και πιο πάνω μία μπάσα κι άλλη μία, στις κανονικές θέσεις της πάνω κλειδιέρας.
Νομίζω ότι θα ήθελες είτε κλειδιέρα 2+4 αντί 3+3, είτε εντελώς άλλη κατασκευή με κεφαλή τύπου ουτιού και στριφτάλια. (Κάποια από τα ως άνω λατινοαμερικάνικα κιθαροειδή είναι με στριφτάλια, αλλά όχι με την περίπλοκη κεφαλή του ουτιού γιατί δεν τη χρειάζονται.)
Πολύ σωστή παρατήτηση, δεν το είχα σκεφτεί.
Είδα ξανά αυτή την παλιά και τεράστια συζήτηση από την αρχή. Όχι 100%, πηδούσα και μερικά.
Είχαμε ξεκινήσει από το κείμενο του Ανωγειανάκη που υποστηρίζει ότι κάποια στιγμή οι δημοτικοί μουσικοί είχαν φτάσει σχεδόν να ντρέπονται για την τέχνη τους, και η λαουτοκιθάρα ήρθε να καλύψει την «ανάγκη» τους να φαίνονται πιο μοντέρνοι χωρίς να χρειαστεί να μάθουν κανονική κιθάρα, καινούργιο όργανο.
Αναρωτιέμαι μήπως ήρθε να καλύψει τελείως διαφορετικές ανάγκες:
Η κατασκευή ενός ηχείου κιθάρας, που έχει μία ράχη σε δύο κομμάτια και δύο πλαϊνά, δεν είναι πιο απλή απ’ ό,τι του σκάφους του λαούτου, με τις ντούγες και όλη τους την ταλαιπωρία; Όλη η σύγκριση εκεί γίνεται, στο ηχείο. Καπάκι και το υπόλοιπο όργανο είναι περίπου το ίδιο στο λαούτο και στη λαουτοκιθάρα.
Αν λοιπόν όντως είναι απλούστερη κατασκευή, μήπως η λαουτοκιθάρα ήταν απλώς η λύση των οργανοποιών για να μπορούν να πουλάνε φτηνότερα λαούτα (άρα περισσότερα), και αντίστοιχα των οργανοπαιχτών για να αγοράζουν φτηνότερα λαούτα;
Μα γιατί να φτιάχνεται, κάν; Ποτέ δεν υπήρξε όργανο που να ονομάστηκε “λαουτοκιθάρα”. Ο “όρος” προέκυψε από την ανάγκη κάποιων λαουτιέρηδων, σε παλαιότερες εποχές, να μπορέσουν να παίξουν ελλείψει λαούτου, αλλά με πληθώρα κιθάρων: έπαιρναν μία κιθάρα και της άλλαζαν τις χορδές, να παίζει σαν λαούτο.
Στο ’#126 παραπάνω (που μέχρι πρότινος ήταν σε άλλο νήμα) έγραψα για μιαν άλλη πιθανή αιτία, που μόλις σκέφτηκα, που μπορεί να οδήγησε στη διαμόρφωση αυτού του τύπου οργάνου.
Εν πάση περιπτώσει έναν καιρό παιζόταν αρκετά, οπότε φτιαχνόταν κιόλας. Τώρα δεν παίζεται και πολύ, οπότε θέλει ψάξιμο.
Ναι, παιζόταν, αλλά πάντα επρόκειτο για κιθάρα, το πασίγνωστο εξάχορδο όργανο, που κάποιοι λαουτιέρηδες και μη κιθαρίστες του άλλαζαν χορδές, να γίνει “λαουτοκιθάρα”, όντας ήδη κιθάρα.
Αυτό το γνωρίζουμε με βεβαιότητα; Οτι δηλαδή ήταν κιθάρες με μετατροπή και όχι όργανα κατασκευασμένα στην Ελλάδα απο την αρχή για κούρδισμα λαούτου;
Ε, ναι. Τα εξ αρχής φτιαγμένα για κούρδισμα λαούτου όργανα, ονοματίζονται λαούτα. Και έχουν και χαρακτηριστική και μοναδική φόρμα, αυτήν του λαούτου.
Νομίζω μπερδευόμαστε:
η μία περιπτωση είναι να πήρε κάποιος μια έτοιμη κιθάρα και να πέρασε χορδές λαούτου.
η άλλη περίπτωση είναι να πήρε έφτιαξε κάποιος εξ’ αρχής ένα λαούτο (με αρμάτωμα, μηκος χορδής κλπ) και να το έφτιαξε πλακέ με εμφανιση κιθάρας.
Γνωρίζουμε τι απο τα 2 συμβαίνει;
Ναι, αλλά τέτοιες περιπτώσεις δεν είναι, σ’ εμένα τουλάχιστο, γνωστές. Αν κάποιος έφτιαξε τέτοια λαουτοκιθάρα, και επέζησε δείγμα, να το δούμε!
Ούτε εγώ έχω πιάσει στα χερια μου τέτοιο όργανο. Η ένσταση μου ειναι η εξης: Όταν λέμε πως η λαουτοκιθάρα δεν υπάρχει γιατί είναι μετατροπή κιθάρας
αυτό χρήζει τεκμηρίωσης, κατα τη γνώμη μου. Έχετε δει λοιπόν την άλλη περίπτωση, μετατροπής κιθάρας σε κούρδισμα λαούτου;
Παρόμοια συζήτηση είχαμε για τον Πένανεν οταν αποφάσισε οτι το μπουζούκι έγινε απο μαντόλες.
εδώ μια μεσοπολέμου.
και εδώ άλλο ένα
Η λαουτοκιθάρα, όπως και το λαούτο αλλά αντίθετα από την κιθάρα, έχει την ταστιέρα στο ίδιο επίπεδο με το καπάκι. Η κιθάρα την έχει ψηλότερα. Και φυσικά η λαουτοκιθάρα δεν έχει τάστα, έχει μπερντέδες.
Όλα αυτά τα έχουμε δει σε πλήθος φωτογραφίες, είναι βέβαια.
Αν αυτά έχουν γίνει ως μετατροπές σε κιθάρες, είναι ήδη πολύ παραπάνω από μια απλή αλλαγή χορδών. Δεν ξέρω αν υπάρχουν και διαφορές στα αθέατα μέρη του οργάνου, καμάρια κλπ.
Νομίζω ότι δεν μπορούμε να μιλάμε απλώς για «μια κιθάρα με χορδές λαούτου», ακόμη κι αν κατά περίπτωση έχει γίνει κι αυτό χωρίς περαιτέρω επεμβάσεις.
Χώρια που ακόμη και η «απλή» αλλαγή χορδών μπορεί να χρειάζεται επέμβαση στην κεφαλή, ώστε να χωρέσουν οι τετραπλές κλειδιέρες στη θέση των τριπλών της κιθάρας.
Αν όντως έτσι έχουν τα πράγματα, ιδού πεδίον δόξης λαμπρόν για όποιον έχει όρεξη να το ψάξει. Βούρ, όποιος ενδιαφέρεται…
Κατασκευαστικά μία λαουτοκιθάρα πρέπει να έχει σημαντικές διαφορές από μία κιθάρα.
Ταστιέρα στο επίπεδο του καπακιού (όπως προλέχθει) και καλαμάκια.
Κλίμακα λαούτου (72-75 εκ.) μακράν μεγαλύτερη από οποιαδήποτε ακουστική.
8 χορδές αντί για 6 άρα, διαφορετικό καράολο και σίγουρα πιο ενισχυμένο καμάρωμα αλλά και μεγαλύτερο μπράτσο με πιο ισχυρές κόντρες.
ένωση στο 11ο τάστο
Χωρίς να έχω στοιχεία για να το τεκμηριώσω, εκτιμώ πως είναι πιο πιθανό το λαουτοκίθαρο να προεέκυψε σαν ένα είδος εκμοντερνισμού του ‘‘παρακατιανού’’ παραδοσιακού.
Όσον αφορά την μετασκευή από κιθάρα, παίρνοντας μία ακουστική με μεγάλο ηχείο (ας πούμε jumbo), ξηλώνεις το καπάκι και το μάνικο, παιρνάς νέα ενισχυμένα και καταλήγει σε ένα όργανο υβρίδιο. Με μικρό σκάφος κιθάρας δεν θα έχεις τον απαραίτητο όγκο που χρειάζεσαι για την χροιά του λαούτου. Τέτοιες μετασκευές δεν είναι ασυνήθιστες π.χ. από μαντολίνο μπουζούκι/τζουράς. Προσωπικά έχω φτιάξει μισομπούζουκο από μαντολίνο. Έχω δει και κιθάρα (κλασσική 3/4) που έγινε κιθαρομπούζουκο ακολουθώντας την μέθοδο που ανέφερα πιο πάνω, να κρατήσεις ουσιαστικά μόνο το σκάφος. Με το σκεπτικό αυτό βρίσκοντας μια κιθάρα με σπασμένο καπάκι, προχωράς σε μία μετασκευή, γλιτώνοντας την κατασκευή νέου σκάφους και είσαι και πιο μοντέρνος.
3 «Μου αρέσει»
Οι λαγουτοκιθάρες είχαν δημιουργηθεί από μόδα και ντροπή, ταυτόχρονα! Καμία σχέση με πατέντες και μετατροπές. Άλλωστε οι λαουτοκιθάρες έχουν 8 χορδές, και οι κιθάρες 6… Γενικότερα οι λαουτοκιθάρες είναι περισσότερο λαούτα, παρά κιθάρες!..
Όταν οι κιθάρες (ακουστικές κ ηλεκτρικές) είχαν μπει για τα καλά στην δημοτική μουσική, οι λαουτιέρηδες κατά κάποιο τρόπο άρχισαν να ντρέπονται με τα λαούτα τους.. έχαναν έδαφος.. Τότε άρχισαν να παραγγέλνουν στους οργανοποιους κιθάρες με μπράτσα λαούτου!..
Εδώ τρεις αυθεντικές λαουτοκιθάρες χωρίς καμία μετατροπή πάνω τους, κατασκευής Απαρτιάν του 55’, αδερφών Παναγή δεκαετίας 50’ και Θεοδώρου του 70’.
4 «Μου αρέσει»
Τελικά αυτό του Ανωγειανάκη περί ντροπής επιβεβαιώνεται Τάσο; Ή απλώς κι εσύ το ξέρεις από τον Ανωγειανάκη;
Γιατί εγώ στην αρχή, το 2011 που έγινε η αρχή του νήματος, το δεχόμουν χωρίς καμία δεύτερη σκέψη και το θεωρούσα ως δεδομένο για περαιτέρω συλλογισμούς και υποθέσεις. Από τότε μέχρι τώρα όμως και τον Ανωγειανάκη γνώρισα καλύτερα, διαβάζοντας πράγματα που δεν ήξερα τότε (και του ίδιου και άλλων γι’ αυτόν), και γενικά όλη μου η σκέψη στηρίζεται και σε γνώσεις και πληροφορίες που απέκτησα έκτοτε, και το αποτέλεσμα είναι ότι έτεινα να αμφισβητήσω αυτό που παλιότερα υποστήριζα.
Η άλλη υπόθεση, ότι είναι πιο φτηνή κατασκευή, στέκει;