Ταμπουράδες και πρώιμα μπουζούκια - Πηγές πληροφοριών

[pepe]

Εγώ βλέπω δύο, που περνάνε διαμπερώς την κεφαλή. Και αφού έκανα την ίδια σκέψη, αν θα πρέπει να θεωρήσουμε τη ζωγραφιά φωτογραφικά ακριβή ή όχι, τείνω να καταλήξω ότι όλες οι υπόλοιπες λεπτομέρειες δείχνουν ότι ήξερε από όργανα και οργανοπαίχτες: σωστά σχήματα και αναλογίες, σωστή στάση κλπ., άρα γιατί να μην είναι κι ο αριθμός των χορδών σωστός;

Παρατηρούμε τη λεπτομέρεια της ίσιας κεφαλής, χωρίς κλίση σε σχέση με το μπράτσο (ουσιαστικά χωρίς κεφαλή). Υπήρχε αυτό σε ελληνικούς ταμπουράδες. Για να έρθουν οι χορδές στο σωστό ύψος χρησιμοποιούσαν μπερντέ 0 και, πριν από αυτόν, άλλον έναν οιονεί μπερντέ αποπάνω από τις χορδές, να τις συγκρατεί πάνω στην κεφαλή.

[saltas (Νίκος.)]

Σπάνια φωτογραφία μπουζουκτσής στο Προσήλιο Σεγδιτσα Φωκίδος…!
Αθανάσιος Κρίτσας σπο το χωριό Προσήλιο Σεγδίτσα Φωκίδας..Τήν δεκαετία τού 1910 πήγε στήν Αμερική για μία καλύτερη τύχη, δεν έκατσε πολύ, γύρισε στο χωριό και με τα λεφτά πού είχε μαζέψει αγόρασε οικόπεδο στο χωριό όπου έφτιαξε μαγαζί, και στο πάνω όροφο ενοίκιαζομένα δωματια..

πρωτοποριακή επένδυση για την εποχή, τότε υπάρχει και καταχώρηση και διαφήμιση στο τοπικό τύπο, (τότε εφημερίδα ΦΩΚΙΣ).1926…Τότε αγόρασε και το μπουζούκι πού τού έδειξε ένας φίλος μικρασιάτης όπου αργότερα έπαιζε στο μαγαζί ..!!

[saltas (Νίκος.)]

Καθώς χαζολογαγα στο facebook , έπεσα σε μια δημοσίευση για Πόντιους Πρόσφυγες και παρόλο που δεν βλέπω και καλά στο κινιτο τελικά ειμαι λαγωνικό ο στιπου. , νομίζω παίζουν είτε μπαγλαμάδες ή κάτι τέτοιο. Αρπαααχτετηηηη.

[pepe]

Οι Φαρασώτες δεν είναι Πόντιοι, είναι Καππαδόκες. Νομίζω ότι σε κάποιο ντοκιμαντέρ (εκπομπή για τις τοπικές μουσικές παραδόσεις) σε κάποιο μέρος με Καππαδόκες, ένας ντόπιος πληροφορητής λέει ότι είχαν παλιά και μπαγλαμάδες. Το ‘χω ξαναγράψει κι όλο αμελώ να ψάξω να το βρω ακριβώς. Αν είναι εκπομπή της Σαμίου, τότε πολύ πιθανόν να είναι από το Πλατύ Ημαθίας όπου, ακριβώς, έχει Φαρασώτες. Αν δεν είναι της Σαμίου, τότε είναι του Μελίκη ο οποίος έχει πάει σε άπειρα μέρη, χωρίς και πάλι να αποκλείεται να είναι είτε στο Πλατύ είτε κάπου αλλού με Φαρασώτες. Πάντως Καππαδόκες ήταν σίγουρα.

Μάλιστα είχα μείνει και με την απορία αν «μπαγλαμάδες» εννοεί αυτό που λέμε κι εμείς, ή κάτι σαζοταμπουροειδές.

[Ανθιμος]

Από τον Β΄τόμο του πεντάτομου “Αρχείο του Αλή Πασά” (επιμ. Β. Παναγιωτόπουλος) εγγραφή από 10/2/1807, από εκκαθάριση δοσοληψιών του Αλή Πασά με τον Γάσπαρη, σαράφη του στην Κων/πολη:

“διά βγιολιά και ταμπουράδες και μπουζούκια αλέλ χεσάπι του Νουμάν εφέντη σταλμένα του αυθεντός μας”

Σημ. “αλέλ χεσάπι”: έναντι λογαριασμού

[nikos_politis (Νίκος Πολίτης)]

Και για μεν τα βγιολιά, βγιολιά είναι, απ’ την Ευρώπη μας ήρθαν, τί παραπάνω να πεις. Τώρα, τί ακριβώς είδους, μεγέθους, μήκους, αριθμού χορδών κλπ κλπ, ήταν οι ταμπουράδες και τα μπουζούκια, αυτό θα παραμείνει δια παντός άγνωστο. Όμως ωραιότατα, μπορεί πίσω από τη λέξη ταμπουράδες να κρύβεται ένα όργανο που σήμερα το λέμε μπουζούκι, και πίσω απ’ το μπουζούκια να κρύβεται ένας ωραιότατος ταμπουράς, όπως τον περιγράφουν τα σημερινά βιβλία…

[loukasfilm]

Ταμπουράς από την Κύπρο. Αντίγραφο από τον Λεωνίδα Σπανό.

Μεταφέρω από το ποστ του στο facebook.

“Ενα ταμπουροκολοκο, απο το Φικαρδου. καμποσα χρονια εξω, στο ανοι, σκληρηνε. ετοιμο για οργανο. Κυπριακος ταμπουρας Απο νεροκολοκυθα. Το ηλικιας 200 και πλεον χρονω ευρισκεται στο μουσειο Γεεροσκηπου στην Παφο.Ταμπουρα στη Κυπριακη καθομιλουμενη.Καμια αλλη αξιολογη πηγη. Ουτε το κουρδισμα..Υπαρχει μονο ενα επιθετο που φανερωνει την υπαρξη του, την χρησιμοποιηση του,η την κατασκευη του…Ταμπουρατζης Στο χωριο μου στον Αγιο Βασιλειο Λευκωσιας ,τωρα καταχομενα,οπως μου ιστορουσε ο πατερας μου [,1914,]. ζουσε καποιος που επονομαζοταν Ταμπουρατζης Αυτος καθοταν ολη μερα σε συγκεκριμενο σημειο της πλατειας και βαρουσε ταμπουρα… … .Τωρα,τι ειναι αυτο το οργανο που επαιζαν οι παππουδες μας.δεν ειναι τιποτα αλλο απο μια ιδιοτυπη κατασκευη, μαλλον προχειρη και απο υλικα που εβρισκαν στην φυση.. η νεροκολοκυθα εγινε και ηχειο και αντιχειο. Το πολυ εντυπωσιακο ειναι η αριστουργηματικη κεφαλη του ταμπουρα που δεν εχει δευτερη τοσο ωραια και λειτουργικη. Εργονομικα ειναι αψογη. Απο που προερχεται ο ταμπουρας αυτος.. βεβαια απο μεσαιωνικες ριζες και μαλιστα απο το μεσαιωνικο λαουτο. Εχει ολα τα χαραχρτηριστικα του. Στριφταρια 12 ταστα και λιγα πανω στο ηχειο,τρυπα εκει που την εχει το λαουτο και καβαλλαρη οπως το λαουτο. Απλα, ο κατασκευαστης του δεν ηξερε διαφορετικο τροπο . Τον τροπο των επιδεξιων οργανοκατασκευαστων της Ευρωπης, δεν ηξερε πως να κανει τις ντουγιες, δεν ειχε το καταλληλο ξυλο για να το κοψη 3μμ παχος, για το καπακι, Μιλουμε τωρα για τα υστερα μεσαιωνικα χρονια οπου η Κυπρος ηταν ακομη πολυ πισω απο το Ευρωπαικο οργανοκατασκευαστικο γιγνεσθαι..Ελα ομως που ειδε τους ξενους κατακτητες να επιδεικνυουν τοση μαστορια στην τεχνη της οργανοκατασκευης και της ερμηνευτικης τους δεινοτητας,. Αυτο ηταν Επρεπε να κατασκευασει και αυτος κατι παρομοιο με το ξενο μεσαιωνικο λαουτο. Και μη εχοντας τα αναγγαια, πηρε την νεροκολοκυθα απο το περβολι του γειτονα του, και εφτιαξε κατι παρομοιο. Την μαστορια την ειχε, την αγαπη για την μουσικη επισης, τα μεσα δεν ειχε. Και εγενετο ταμπουρας Ο Κυπριακος ταμπουρας του υστερου μεσαιωνα…”

Βίντεο και φωτογραφίες στο παρακάτω σύνδεσμο.

Facebook

[pepe]

Μήπως μπορεί κάποιος να αντιγράψει και τις φωτογραφίες εδώ; Ευχαριστούμε.

Ενδιαφέρον που θεωρεί ότι πρόκειται για δυτική επιρροή!

Αν δεν απατώμαι, κολοκυθένιο ταμπουρά στην Κύπρο έχει φωτογραφίσει κι ο Ανωγειανάκης.

[loukasfilm]

Να πω πάλι ότι αυτές οι φωτογραφίες ανήκουν στον Λεωνίδα Σπανό και απλά τις μετέφερα από τον λογαριασμό του στο facebook.

[pepe]

Ευχαριστουμε Λουκά!

Με την εικόνα βγάζω πολύ καλύτερα το νόηματου κειμένου. Διαβάζοντας άλλο περίμενα να δω, αλλά ωστόσο το κείμενο, τελικά, αποδεικνύεται ακριβές. Πράγματι, το όργανο δείχνει σαφώς επηρεασμένο από τα ευρωπαϊκά μεσαιωνικά όργανα.

Ωστόσο, ας μην αποκλείσουμε και την προέλευση από τυχόν ντόπιους κανονικούς τρίχορδους ταμπουράδες:

α) είναι τρίχορδο. Θα το ‘κανε έτσι αν προσπαθούσε να βγάλει ευρωπαϊκό λαούτο; Όχι, εκτός αν το είχε ήδη δει κάπου κι αυτό.
β) μπορεί να μην υπάρχει ισχυρή τεκμηρίωση ότι υπήρχαν παλιότερα τέτοιοι ταμπουράδες (εννοώ κανονικοί όπως παντού), αλλά ωστόσο τεκμηριώνεται η αντιστοιχία της λέξης προς κάποιο όργανο που -τι διάβολο- μάλλον ταμπουράς θα είναι.
γ) επίσης, ο Σπανός χρησιμοποιεί τη λέξη ταμπουροκολόκυθο. Αν είναι όντως ντόπια η λέξη, προφανώς θα δηλώνει ότι έφτιαχναν ταμπουράδες μ’ αυτές τις κολοκύθες. (Άλλωστε και σε άλλα μέρη τα νεροκολόκυθα τα λένε ταμπουράδες, ή και λύρες, για τον ίδιο λόγο.) Και γιατί δε σώζονται; Θα μπορούσα να φανταστώ να ήταν πρόχειρες κατασκευές, με μικρό προσδόκιμο ζωής, που δεν τους ένοιαζε να χαλάν και να ξαναφτιάχνουν καινούργια όλη την ώρα (όπως π.χ. με τις μαντούρες). Και ότι τη μία φορά που κατ’ εξαίρεση κάποιος έκατσε κι έκανε ένα πραγματικό όργανο μ’ αυτή την κολοκύθα, με όλη τη γνώση και τον κόπο που μαρτυρά η κεφαλή, αυτό φρόντισαν οι διαδοχικοί κτήτορές του να το κρατήσουν γιατί άξιζε τον κόπο.

Θα μπορούσε λοιπόν το όργανο να είναι φτιαγμένο από κάποιον που είχε και τα δύο πρότυπα, ντόπιο τρίχορδο κολοκυθένιο ταμπουρά και ευρωπαϊκό λαούτο, και που να έφτιαξε έναν ταμπουρά με εξωτερικές επιδράσεις λαούτου (ευρωπαϊκής οργανοποιίας γενικότερα).

[ZARAZ (Κουνάβης Ευώδιος, ποιητής (εκ του προχείρου και εν πλήρει φορμαλισμώ))]

@pepe

Αν δεν απατώμαι, κολοκυθένιο ταμπουρά στην Κύπρο έχει φωτογραφίσει κι ο Ανωγειανάκης.

Από την Κρήτη, και με 11 ημιτόνια ταστιέρα πιο εύκολα το λες “μικρό τρίχορδο λαουτοκολόκυθο”. Ωστόσο, το ότι υπήρχε στην Κύπρο “κανονικός” ταμπουράς (σκαφτός σε σχέδιο όπως Φουσταλιέρη ή Λακωνίας 1904 ή διάφορων πολύ ρουστίκ δίχορδων που σώζονται) το μαρτυρά ένας άλλος σωζόμενος “κυπριακός ταμπουράς” με τέτοιο σκάφος-καρίνα, ο οποίος δεν είναι ταμπουράς, είναι κιθάρα (6 μονές και ταστιέρα οκτάβα), και έτσι όμως αποδεικνύεται ότι αυτό το σκάφος ήταν γνωστό και σε χρήση. Όσο για το τελευταίο όργανο είναι όντως τρίχορδος ταμπουράς με πολύ ιδιαίτερη κατασκευή, δυτικός ισοσυγκερασμός και περίτεχνη κατασκευή προσαρμοσμένα στο φλασκί. Το δε φλασκί αναρωτιέμαι μήπως μεγάλωσε σε καλούπι ειδικά για να γίνει όργανο. Άγνωστο αν το κούρδισμα θα ήταν λογικής μπουζουκιού ή σαζιού ή κοντολαίμικου σαζιού ή μπαγλαμαδοντούζενων ή ανοιχτής τρίχορδης.

[Ανθιμος]

Εδώ βλέπω μια ενδιαφέρουσα φωτό του οργάνου

Ο κυπριακός αρχέγονος ταμπουράς και λύρα - Cyprus ancient tampouras and lyra instruments

[pepe]

Αυτή τη φωτογραφία εννοούσα. Δεν έχει σχέση με το γνωστό βιβλίο του Ανωγειανάκη και τη συλλογή του μουσείου, από μια δισκογραφική έκδοση του ΠΛΙ πρέπει να είναι, με επιτόπιες καταγραφές. (Με την ηχογράφηση δεν ασχολούμαστε, άλλωστε έχουμε ήδη ασχοληθεί.) Ακριβώς στο ίδιο στυλ είναι το όργανο.

[emc]

@ZARAZ

Ωστόσο, το ότι υπήρχε στην Κύπρο “κανονικός” ταμπουράς (σκαφτός σε σχέδιο όπως Φουσταλιέρη ή Λακωνίας 1904 ή διάφορων πολύ ρουστίκ δίχορδων που σώζονται) το μαρτυρά ένας άλλος σωζόμενος “κυπριακός ταμπουράς” με τέτοιο σκάφος-καρίνα, ο οποίος δεν είναι ταμπουράς, είναι κιθάρα (6 μονές και ταστιέρα οκτάβα), και έτσι όμως αποδεικνύεται ότι αυτό το σκάφος ήταν γνωστό και σε χρήση.

“Κανονικούς” ταμπουράδες βλέπουμε στο ντοκυμανταιρ με τον Αβέρωφ και τον Πίπη Δείγματα Κυπριακού Ταμπουρά (ο τταμπουράς, ή και η τταμπουρά)

Μπορείς να μας παραπέμψεις σε κάποια πηγή για το όργανο με 6 μονές;

[emc]

@loukasfilm

Το ηλικιας 200 και πλεον χρονω ευρισκεται στο μουσειο Γεεροσκηπου στην Παφο.Ταμπουρα στη Κυπριακη καθομιλουμενη.Καμια αλλη αξιολογη πηγη. Ουτε το κουρδισμα..
[…]
Απο που προερχεται ο ταμπουρας αυτος.. βεβαια απο μεσαιωνικες ριζες και μαλιστα απο το μεσαιωνικο λαουτο. Εχει ολα τα χαραχρτηριστικα του. Στριφταρια 12 ταστα και λιγα πανω στο ηχειο,τρυπα εκει που την εχει το λαουτο και καβαλλαρη οπως το λαουτο. Απλα, ο κατασκευαστης του δεν ηξερε διαφορετικο τροπο . Τον τροπο των επιδεξιων οργανοκατασκευαστων της Ευρωπης, δεν ηξερε πως να κανει τις ντουγιες, δεν ειχε το καταλληλο ξυλο για να το κοψη 3μμ παχος, για το καπακι, Μιλουμε τωρα για τα υστερα μεσαιωνικα χρονια οπου η Κυπρος ηταν ακομη πολυ πισω απο το Ευρωπαικο οργανοκατασκευαστικο γιγνεσθαι..Ελα ομως που ειδε τους ξενους κατακτητες να επιδεικνυουν τοση μαστορια στην τεχνη της οργανοκατασκευης και της ερμηνευτικης τους δεινοτητας,. Αυτο ηταν Επρεπε να κατασκευασει και αυτος κατι παρομοιο με το ξενο μεσαιωνικο λαουτο. Και μη εχοντας τα αναγγαια, πηρε την νεροκολοκυθα απο το περβολι του γειτονα του, και εφτιαξε κατι παρομοιο. Την μαστορια την ειχε, την αγαπη για την μουσικη επισης, τα μεσα δεν ειχε. Και εγενετο ταμπουρας Ο Κυπριακος ταμπουρας του υστερου μεσαιωνα…”

Το κείμενο κάνει κάποια άλματα, αν όχι λογικά, χρονολογικά. Είναι το κείμενο ενός κατασκευαστή στο Facebook, και όχι επιστημονική δημοσίευση, αλλά αξίζει να το συζητήσουμε λίγο. Το όργανο του μουσείου Γεροσκήπου είναι 200 χρονών δηλαδή χοντρικά του 1800. Το 1800 δεν είναι ύστερος μεσαίωνας, εκτός αν το λέμε μεταφορικά για την κατάσταση του πληθυσμού, οπότε θα μπορούσαμε να το πούμε και ύστερη αρχαιότητα.
Στον πραγματικό ύστερο μεσαίωνα μάλλον υπήρχε λαούτο στην Κύπρο, μας λέει ο Στέφανος Λουζινιάν ότι το ένα τρίτο του πληθυσμού της Κύπρου παίζει λαούτο. Η ερμηνευτική ικανότητα, αν όχι δεινότητα δεν ήταν προνόμιο κάποιων κατακτητών, των ελάχιστων Βενετσιάνων της περιόδου 1489-1570, μάλλον ούτε προνόμιο μόνο της ανώτερης φεουδαρχικής τάξης οι οποίοι ήταν ελληνόφωνοι όπως δείχνει και το κείμενο του Βουστρώνιου, έστω δίγλωσσοι με τα Ιταλικά, τόσο ξένοι όσο ξένος ήταν ο Κορνάρος στην Κρήτη ή ο κόντες Σολωμός στα Επτάνησα. Το αν υπήρχαν κατασκευαστές είναι σημαντικό ερώτημα, λογικό να υπήρχαν τουλάχιστο σε 1-2 μεγάλες πόλεις.

Τώρα το άλμα από το 13-16ο αιώνα που έχουμε κείμενα ιστορικού ενδιαφέροντος, ασσίζες, χρονικά κλπ. κάποιες καταγραφές μουσικες της φωνητικης μουσικής, κυρίως εκκλησιαστικής, στον 19ο αιώνα από τον οποίο έχουμε όργανα, ή καταγραφές προφορικής μουσικής ιστορίας (π.χ. του Αβέρωφ για τον “Γιαννη τον Σέρβο” που ήταν από τους πρώτους που έφερε το βιολί στην Κύπρο) είναι ένα άλμα στο κενό. Δεν είναι απίθανο να επιβίωσε κάτι από την παλιότερη περίοδο στη νεώτερη αλλά από την άλλη η Κύπρος δε μπήκε στο ψυγείο για τρεις αιώνες, συνέχισαν οι επαφές και με τη Δύση, κυρίως την Ιταλία, και με τη γειτονιά μας.
Αυτή η κεφαλή μπορεί να θυμίζει αναγεννησιακό λαούτο, αλλά μπορεί να θυμίζει και όργανα του 1750, τσέτρες (citterns), παλιότερες γερμανικές και αγγλικές “κιθάρες” που αργότερα υιοθέτησαν το μηχανισμό Preston που επιβιώνει μέχρι σήμερα στις πορτογαλλικές “κιθάρες”. Δείτε π.χ. τις αγγλικές κιθάρες της συλλογής του Takeuchi, στο κάτω μέρος της σελίδας, οι μισές τουλάχιστον έχουν κεφαλή όπως του κυπριακού ταμπουροκόλοκου, οι άλλες μισές έχουν το μηχανισμό του Preston
http://tarolute.crane.gr.jp/englishoriginalinstts.htm

[pepe]

Βλ. και άλλο σχετικό νήμα:

Δείγματα Κυπριακού Ταμπουρά (ο τταμπουράς, ή και η τταμπουρά)

Αρχειακό υλικό ΡΙΚ με τον Γ.Αβέρωφ και συνεργάτες. Από το 15:45 συζητά τα παλιότερα παραδοσιακά όργανα όπως πιθκιαύλι, τταμπουρά κλπ.

[pepe]

@emc

από το 13-16ο αιώνα που έχουμε κείμενα ιστορικού ενδιαφέροντος, ασσίζες, χρονικά κλπ.

Άγνωστη λέξη. Συλλογή νόμων, διαβάζω - μάλλον αυτό πρέπει να είναι:

Με την επωνυμία Ασσίζες της Ιερουσαλήμ αναφέρεται συλλογή νόμων των βασιλείων της Ιερουσαλήμ και της Κύπρου. Κατά την παράδοση ο Γοδεφρείδος ντε Μπουγιόν κάλεσε σοφούς άνδρες, οι οποίοι με βάση το φεουδαλικό δίκαιο της Γαλλίας και τοπικά έθιμα της Παλαιστίνης και των χωρών προελεύσεως των σταυροφόρων. Η συλλογή αυτή νόμων αποτέλεσε το πλαίσιο λειτουργίας του σταυροφορικού βασιλείου της Ιερουσαλήμ.

Στην πραγματικότητα οι Ασσίζες διαμορφώθηκαν κατά τον 12ο αιώνα με βάση τις παραδόσεις και τα έθιμα των κατοίκων του βασιλείου. Καταγράφηκαν για πρώτη φορά στα Γαλλικά κατά τον 13ο αιώνα, κατά την παράδοση από τον Ζάν Ντ’ Υμπελέν και τον Φίλιππο της Ναβάρρας.

Οι Ασσίζες συντάχθηκαν και στα Ελληνικά κατά τον 13ο αιώνα, για λογαριασμό του βασιλείου της Κύπρου και κάποιων φραγκοκρατούμενων περιοχών της Ελλάδας.

(πηγή: Βίκη)

[Spyros_Tsianakas (Σπύρος Τσιανάκας Τρίκαλα)]

@Δείγματα Κυπριακού Ταμπουρά (ο τταμπουράς

Αρχειακό υλικό ΡΙΚ με τον Γ.Αβέρωφ και συνεργάτες. Από το 15:45 συζητά τα παλιότερα παραδοσιακά όργανα όπως πιθκιαύλι, τταμπουρά κλπ.

Αρχείο ΡΙΚ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΒΕΡΩΦ 1913 -1990

Περιληψη

“” Αφιέρωμα στη ζωή και το έργο του Γεωργίου Αβέρωφ, λαϊκού μουσικού της Κύπρου και μελετητή της κυπριακής δημοτικής μουσικής. Για τη ζωή και το έργο του μιλούν άνθρωποι της τέχνης, συγγενείς και φίλοι. Στο ντοκιμαντέρ περιλαμβάνεται και συνέντευξη του ίδιου του Αβέρωφ. Προβάλλονται επίσης πλάνα από την κηδεία του.“”

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΒΕΡΩΦ 1913 -1990

[emc]

Η Βίκη λέει μπαρούφες νομίζω, η μετάφραση πρέπει να έγινε αποκλειστικά για κυπριακή χρήση, το κείμενο θεωρείται σημαντικό γλωσσικό μνημείο της μεσαιωνικής κυπριακής διαλέκτου. Δεν είναι λογικό οι νόμοι της Αθήνας ή της Πόλης να είναι γραμμένοι στα κυπριακά. Μπορεί να συγκρίνει κάποιος με το “Χρονικόν του Μωρέως” και άλλα κείμενα της εποχής.

[Ανθιμος]

Για τις Κυπριακές Ασίζες βλ. το εξαιρετικό κείμενο του Π. Ζέπου, «Το Δίκαιον εις τας ελληνικάς Ασσίζας της Κύπρου» (ΕΠΕΤΗΡΙΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΚΕ, 1955)

Εδώ σελ. 307-330

Issuu.

Επίσης, μια και ο λόγος για τις κυπριακές Ασίζες, να θυμηθούμε ότι μια πιθανολόγηση για τη λέξη «ρεμπέτης» παρέπεμπε και στο «δικαίωμα του ρεμπέτ» από παράθεμα των Ασιζών.

Ο σπουδαίος ετυμολόγος μας Κ. Καραποτόσογλου έχει σχολιάσει σχετικά:

Ἐτυμολογικά: Μεσαιωνικὸ Κυπριακὸ ρεμπὲτ καὶ ἄλλα.

Στὴ μεσαιωνικὴ κυπριακὴ ἀπαντᾶ ἡ λ. ρεμπέτ, στὰ ἀκόλουθα χωρία:α) «τὸ τέλος τοῦ ρεμπέτ, τό δίκαιον κελεύει νὰ λάβουν εἰς μάρκα ρ΄, μάρκα η΄ ἥμισον», καὶ β) «Ἀπαὶ τὸ ρεμπέτ. Τό δικαίωμαν τοῦ ρεμπέτ ἀπαὶ τὰ ρ’ πέρπυρα νὰ πάρῃ πέρπυρα ια΄, κουκία η’» [Ἀσίζαι τοῦ Βασιλείου τῶν Ἱεροσολύμων καὶ τῆς Κύπρου, Μεσαιωνικὴ Βιβλιοθήκη, ἔκδ. Κ. Ν. Σάθα, τ. 6, Ἐν Βενετίᾳ 1877, σ. 24116-17 καὶ 49217-18 ἀντιστοίχως.].
Ὁ Du Cange [Graecitatis 1289] ἔχει ἀποθησαυρίσει τὴ λ. ρεμπὲτ ἀπὸ τὰ παραπάνω χωρία τῶν Ἀσιζῶν, καὶ τὴν ἑρμηνεύει ὡς: « Rebet, Potus species (εἶδος ποτοῦ)»• στὴν πραγματικότητα τὰ ἀνωτέρω δύο χωρία τῶν Ἀσσιζῶν ἀποδίδουν ἐπακριβῶς τὸ ἀρχαϊο γαλλικὸ χωρίο τοῦ χειρογράφου τοῦ Μονάχου: « Bien saches que la raison coumande con dee prendre dou rebeth dou C, VIII besans et tiers se qui monte la dreiture », [Les livres des Assises et des usages dou reaume de Jerusalem, ἔκδ. E. H. Kausler, Stuttgardiae 1839, σ. 280], ἐνῶ τὸ ἀνωτέρω χωρίο ἀπαντᾶ καὶ ὡς« Dou ribes doit –l’on prendre dou c., viij. bezans et viij. karoubles de droiture », [Assises du Royaume de Jérusalem (Textes Français et Italien), ἔκδ. Μ. Victor Foucher,τ. l, Rennes 1839,σ. 594],ὁ ὁποῖος σημειώνει(σ. 594,ὑπ. 39)γιὰ τὴ λ. ribes: «Ms. de Munich, Rebeth, sorte de rhubarbe des Arabes».
Ἡ λ.ρεμπὲτ ἀποδίδει τὸ ἀρχαῖο γαλλικὸrebeth, ribette = groseille rouge [=Ρίβες ἢ Ριβήσιον τὸ ἐρυθρὸν(Ribes rubrum),κοινῶς φραγκοστάφυλο ποὺ«καλλιεργεῖται ὑπὸ πλείστας διαφορὰς ὅπως τὸRibes grossulariaδιὰ τὸν καρπόν του…ἢ καὶ διὰ τὴν κατασκευὴν ἡδυπότων καὶ δὴ τοῦ γνωστοῦ παρ’ἡμῖν ὡς γκροζέϊγ ἐκ τοῦ γαλλικούgroseille »,ἐνῶ ὁBeugnot [ Assises,τ. 2,σ. 177,ὑπ. d]καταλήγει: «Ribes est le suc que le pharmaciens donnent quelquesfois aux grosseilles rouges, car ils appelent rob de ribes, leur suc, quand il est confit: Succus grossularius.
[Κ.Καραποτόσογλου, «Ἐτυμολογικὰ καὶ σημασιολογικὰ στὸ κείμενο τῶν Ἀσσιζῶν»,Κυπριακαὶ Σπουδαὶ64-65 (2000-2001) 767-768.Τοῦ ἴδιου, «Συγκριτικὲς διερευνήσεις στὰ νέα ἑλληνικά»,Λεξικογραφικὸν Δελτίον16 (1986) 283-284]

Τὸ συμπέρασμα ποὺ προκύπτει εἶναι ὅτι ἡ μεσαιωνικὴ κυπριακὴ λ.ρεμπὲτ ἀποτελεῖ ἰδιόφθογγο(homonym)τῆς ἑλληνικῆς καὶ δὲ συνδέεται μὲ τὴ λ.ρεμπέτα,ρεμπέτης.

Η ρεμπέτα, οι δερβίσηδες κι οι φίλοι | ο δύτης των νιπτήρων