Για την ακρίβεια ο ντενεκές (αν εννοούμε το ίδιο) έχει ελαφρώς διαφορετική χρήση. Για τα χτυπήματα επί σκηνής χρησιμοποιείται εκείνο το σφαλιαρόφωνο που δεν ξέρω πώς το λένε, που φαίνεται ότι σήμερα έχει εκσυγχρονιστεί όπως μάς το έδειξε ο Λίγκα παραπάνω. Παλιότερα, τουλάχιστον το ερασιτεχνικό ήταν ένα κομμάτι διπλωμένο από χαρτόκουτα, που το χτυπάς στην παλάμη και κάνει ένα ξερό δυνατό παφ. Υπάρχει όμως κι ένας ντενεκές με διάφορα μικρά σκληρά αντικείμενα μέσα (πέτρες, πρόκες…), που του παίζει έναν κλώτσο ο καραγκιοζοπαίχτης, και κάνει τον ήχο με τον οποίο π.χ. κάποιος εκσφενδονίζεται εκτός μπερντέ στα αθέατα της παράγκας, ή τρώει το καταβρεχτήρι κατακέφαλα από ψηλά και γκρεμίζεται, ή γίνονται πολυπρόσωπες κλωτσοπατινάδες κλπ…
(Πόση εφευρετικότητα για την ακουστική απεικόνιση της φυσικής βίας, η οποία σήμερα είναι ταμπού!..)
Ευχαριστώ για την προτροπή να συνεχίσω με τις ονοσκιάσεις μου.
Καταθέτω εδώ ένα σχετικό λήμμα από την ελληνική μετάφραση του M. Kennedy, «Λεξικό Μουσικής της Οξφόρδης» (εκδ. Γιαλλελή 1993) σε επιστημονική επιμέλεια και απόδοση όρων Τάκη Καλογερόπουλου:
Klappenhorn (από το γερμ. Klappen: κλειδιά, πλήκτρα) Σάλπιγγα με κλειδιά [Σημ. τ. Επιμ.: στην ελληνική μουσική καθομιλουμένη λέγεται και Κλαπαδόρα])
Η εντύπωση λοιπόν που μου δημιουργείται από αυτές τις αναφορές είναι αφενός η γνώση της ονοματολογίας των μουσικών οργάνων που φαίνεται να είχε ο Σουρής και αφετέρου ότι καθιστά σαφές πως η κλαπαδόρα ήταν όργανο διακριτό από το φλούγκεχορν…
Και θα προήλθε μεν η φράσις αρχικώς από τον Καραγκιόζην, εις τον οποίον η κλαπαδόρα ωρύεται την ώραν που δέρεται ανηλεώς ο Καραγκιόζης, ή εις άλλας αναλόγους στιγμάς –όπως ωρύετο και η ορχήστρα εις τα κέντρα, όταν παλαιότερον ήσαν συνήθεις οι καυγάδες διά να καλύπτωνται οι ορυμαγδοί της συμπλοκής-
Ο Σεφέρης έχει κι άλλη αναφορά σε κλαπαδόρες (με τρόπο μάλιστα που θυμίζει σκηνικές οδηγίες σε θέατρο σκιών):
Πρώτη Πράξη
ΧΟΡΟΣ:
Ετούτος είναι ο Μερλίνος ο Μάγος!
(Μουσική: Μπουμ, μπουμ, μπουμ!)
Εύκολα θα γινότανε τράγος!
(Μουσική: Πιφ! Τσαφ! Πιφ! Τσαφ!)
Δε θα φόραγε τζουμπέ
Και θα φώναζε: "Μπεεεεεεεεεεε!
(Μουσική: Τα πράσινα μάτια)
Εγώ 'μαι, γω 'μαι, γω 'μαι: Χορτοφάγος
(Μουσική όλα τα τάσια, τα τούμπανα και οι κλαπαδόρες μαζί: προυτς, προυτς!)
Καλά, δεν είναι απόλυτο αυτό. Νομίζω ότι κι ο ίδιος ο Μ. Κένεντι (ο λεξικογράφος του προηγούμενου μηνύματος), που λέει ο λόγος, αν ήθελε να γράψει ένα σατιρικό ποίημα και να αραδιάζει μέσα διάφορα όργανα, δε θα πρόσεχε τόσο την οργανολογική ακρίβεια του κάθε ονόματος όσο το ποιητικό αποτέλεσμα.
Οπωσδήποτε πάντως το πεδίο φαίνεται να στενεύει.
Η βομβάρδα είναι ένα είδος μικρού ζουρνά, σε πολύ ψηλό τόνο, που σε ορισμένα λαϊκά μουσικά ιδιώματα της Γαλλίας (και της Ιταλίας αλλά εκεί κάπως αλλιώς ονομάζεται) συνοδεύει την γκάιντα. Επομένως είναι πιθανόν (αλλά ποτέ βέβαιο!) και το βόμβαρδο του Σουρή να είναι το ίδιο ή κάτι παρόμοιο. Το πίφερο πρέπει να είναι το πίκολο φλάουτο. Μπασαβιόλα, το τσέλο;
“αν ήθελε να γράψει ένα σατιρικό ποίημα και να αραδιάζει μέσα διάφορα όργανα, δε θα πρόσεχε τόσο την οργανολογική ακρίβεια του κάθε ονόματος όσο το ποιητικό αποτέλεσμα.”
Ωστόσο ο Σουρής δεν έγραψε ΕΝΑ ποίημα εμπλέκοντας όλα αυτά τα όργανα: όσες φορές τα αράδιασε, έβαλε ΑΠΕΝΑΝΤΙ την κλαπαδόρα ως κάτι διάφορον
Δε λέω ότι ο Σουρής ντε και καλά πετάει ονομασίες (ή τη συγκεκριμένη ονομασία) στα κουτουρού. Απλώς δεν τον έχουμε δει ακόμη να καθιστά απόλυτα σαφές τι εννοεί κλαπαδόρα.
Όσο για το «απέναντι», στο δεύτερο παράθεμα νομίζω ότι απλώς συγκρίνει μια ορχήστρα πολλών οργάνων με μία μικρότερη και λιγότερο ποικίλη (ότι π.χ. τα «δύο ψωροκλαρινέτα» χαρακτηρίζονται έτσι απλώς επειδή είναι μόνο δύο, και επειδή όλα κι όλα τα όργανα της ορχήστρας είναι τριώ λογιώ κι όχι περισσότερων. Όχι επειδή θεωρεί το κλαρινέτο υποδεέστερο.)
Μπορεί και να κάνω λάθος, αλλά δεν έχω και στοιχεία για να πω κάτι σίγουρο!
“Απλώς δεν τον έχουμε δει ακόμη να καθιστά απόλυτα σαφές τι εννοεί κλαπαδόρα.”
Αμ, για αυτό παιδευόμαστε τώρα μετά από τόσα χρόνια να βγάλουμε άκρη από ξέφτια πληροφοριών: επειδή από την εποχή του Σουρή έως και του Σεφέρη, φαίνεται πως η κλαπαδόρα αποτελούσε μια τόσο αυτονόητη καθημερινή πραγματικότητα, που κανείς δεν έκατσε να τη διευκρινίσει για τους μεταγενέστερους έστω…
Όχι ακριβώς. Το πίφερο πρέπει να είναι το λεγόμενο fife, που μοιάζει με το πίκολο. Δες εδώ: Fife (instrument) - Wikipedia. Στα Γερμανικά Pfeife. Νομίζω είναι προφανής η ετυμολογία της ελληνικής λέξης.
Σύμφωνοι αλλά από εκεί, μέχρι να πιάσει ο Σουρής τον Άνινο και να του πει «Να! Αυτό το όργανο θα με βάλεις να παίζω» σκιτσάροντας το κλάπερχορν του Γερμανιστικού εθνικού μουσείου; Θα μου πείς, και γιατί όχι;
Κρίνοντας από τις τόσες πολλές αναφορές στην κλαπαδόρα, το όργανο αυτό πρέπει να ήταν όντως στην καθημερινή πραγματικότητα, μέχρι τις 4 πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα, τουλάχιστον, έστω και με φθίνουσα πορεία, βαθμηδόν, οπότε μάλλον δεν υπήρχε ανάγκη ο Σουρής να υποδείξει σε σκιτσογράφο πώς να τον απαθανατίσει με κλαπαδόρα.
Κάθε άλλο, ανάγκη πάσα! Η συγκεκριμένη κλαπαδόρα, νομίζω ότι περιτράνως απεδείχθη δυσεύρετη και σπανιότατη! Άλλο “με τη συγκεκριμένη” και άλλο “με κλαπαδόρα”.
Λοιπόν ψάχνοντας επειδή έτυχε να έχω χρόνο έπεσα πάνω σε μια γαλλική αναφορά σχετικά με την κλαπαδόρα έπεσα πάνω σε αυτό:
“LE VOLONTAIRE DANS L’ARMÉE
GRECQUE DURANT LA GUERRE GRÉCOTURQUE EN ASIE MINEURE (1919-1923)”
που είναι η πτυχιακή? του Αναστάσιου Ζωγράφου.
Αναφέρει λοιπόν τα εξής:
Στη σελίδα 274 κάνει αναφορά:
"« Il y a aussi d’autres jeunes hommes qui s’engagent dans les Unités de
Musiciens Militaires et restent chez eux en ayant remplacé le fusil par la klapadora
et la clarinette. Mais, pourquoi devraient-ils se faire du souci, quand il y a des
evzones qui endurent tous les malheurs ?»
και στην σημείωση 214 στο τέλος της σελίδας γράφει το εξής:
“214
La klapadora était un instrument populaire à vent ressemblant au cornet.”
Δεν ξέρω αν αυτό έχει γραφτεί ήδη, και μια πρόχειρη μετάφραση απ ότι καταλαβαίνω από γαλλικά είναι η εξής.
“Ότι η κλαπαδόρα είναι ένα δημοφιλές πνευστό όργανο που προσομοιάζει στην κορνέτα.”
Προσπαθώ να βάλω πηγή αλλά το λινκ ανοίγει κατευθείαν PDF.
Προσπάθησα να το ανεβάσω αλλά είναι πολύ μεγάλο.
Όποιος θέλει πάντως μπορεί να το βρει από τον τίτλο.
(Προς Ελένη, με πρόλαβε ο Λουκάς για δευτερόλεπτα!)
Η βασικότερη διαφορά της είναι το σχήμα, που μοιάζει με την «κλαπαδόρα» «του Σουρή» στη γελοιογραφία. Επιπλέον,εγώ υποστηρίζω (αλλά μόνο εγώ, μάλλον) ότι αυτό το είδος μάλλον δεν έγινε γνωστό στην Ελλάδα.