Και σκεφτείτε το κι έτσι: και σε δυτικές συνθήκες, το πιο βολικό μετά το ρε είναι το σολ. Βάλε τώρα και πιο τροπικότητα με τήρηση βάσεων, θες άλλη διάταξη. Και ποια είναι αυτή; μα, η ίδια μια 4η παραπάνω. Doesn’t it all make sense?
Ψέμματα. Και το γνωστό μπουζούκι σε φωτό του 1880 έχει 7 στριφτάρια.
Και μια αναδιατύπωση: έστω είσαι το μπουζούκι και δεν έχεις καμία διάταξη, και θες μια διάταξη, και δεν τη θες ειδικά προσαρμοσμένη στο δικό σου παίξιμο και ρεπερτόριο, τη θες απλά για να κάνει την ίδια ακριβώς δουλειά που κάνει η διάταξη του μαντολίνου και της κιθάρας. Τι κάνεις; α) υιοθετείς τη διάταξη του μαντολίνου και της κιθάρας; ή β) υιοθετείς άλλη διάταξη, και μετά κι άλλη μία, just to be sure?
Και πρωτού μπει στη συζήτηση το τετρίχορδο, που το ψυχανεμίζομαι να θέλει να μπει, κάποιες παρατηρήσεις: α) για τις δύο ιδιαίτερες διατάξεις του μπουζουκιού (Β και Γ) δε νομίζω ότι υπάρχουν στοιχεία πως η μία συνδέεται με το τρίχορδο ενώ η άλλη με το τετρίχορδο, εξάλλου β) και σε συνθήκες λα-ρε-λα-ρε το ρε παραμένει βολικότερο από το λα, και γ) ενώ το ρε-λα-ρε-λα επιτρέπει και ανοιχτό ντουγκιάχ από λα, εάν οι διατάξεις ήθελαν να είναι για ανοιχτό ραστ vs ανοιχτό ντουγκιάχ, αντί για ανοιχτό ραστ vs ανοιχτό γεγκιάχ, θα περίμενε κανείς να διαφέρουν 2α, όχι 4η.
Φυσικά έχει νόημα! Ότι υπολογισμούς έχεις ορίσει νομίζω όντως έτσι μετριόνται στην ταστιέρα.
Κάνοντας τον συνηγορο του διαβόλου, θα πω τα εξής:
1.Η υπόθεση σου λαμβανει ως δεδομένο οτι οι τσαμπουκάδες της κιθάρας ήταν καθιερωμένοι. Τελικά δεν ήταν, μέχρι τις 2 πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Δυστυχώς υπαρχει πολύ λίγη έρευνα στο πεδίο αυτό αλλα μπορείς να βρείς κιθάρες με σημάδια στο 9 ή στο 10.
2. Το σκεπτικό σου λαμβάνει ως δεδομένο οτι ο μέσος μουσικός σκεφτόταν θεωρητικά μακαμίστικα. Παρότι η τροπικότητα σε ιστορικές ηχογραφήσεις ειναι εμφανής, ειναι πιθανότερο οι μουσικά εγγράματοι μπουζουξήδες να ήταν πραγματικά ελάχιστοι και οι περισσότεροι είτε να είχαν ένα αχταρμά με σολφέζ και προφορική μετάδοση ή τίποτα.
3. Η υπόθεση του custom οργάνου για τον κάθε μουσικό ανάλογα με το κούρδισμα της αρεσκείας του ή τις βάσεις που προτιμά δεν μπορεί να αποδειχτεί. Δεν υπάρχει το παραμικρό δείγμα τέτοιας παραγγελίας ή διαφοροποίησης στον κατάλογο του Σταθόπουλου.
4. Η υπόθεση βάσης στο 7 πρέπει να τεκμηριωθεί μουσικά. Οι λίγες ηχογραφήσεις που έχω ακούσει (ένα πασάλειμα έχω κάνει μη νομίζεις οτι ειμαι γνώστης) χρησιμοποιούν το όργανο ανοιχτό με βάση στα πρώτα τάστα ή στην ανοιχτή χορδή. Είτε λοιπόν προσπάθησε με το μπουζούκι σου να παιξεις κατι σε αυτή τη βάση το οποίο να πείθει ως υφος εποχής, είτε δείξε μας ηχογραφήσεις που παίζεται το όργανο έτσι. Πιθανών να υπάρχουν, απλά εμένα δεν μου έρχεται κάτι στο μυαλό.
5.Παρότι αυτό είναι προσωπική μου εκτίμηση, θεωρώ πως αν ένας μακαμίστας πιάνει το μπουζούκι και έχει βαθειά κατανόηση των τροπικων φαινομένων που περιγράφεις, πιθανών να μην χρειάζεται σημάδια στο όργανο. Όπως δεν χρειάζεται ένας tamburi, ή όπως δεν χρειάζεται ένας κλασικός κιθαρίστας που ξέρει καθε ταστο με κλειστα μάτια.
Προσπαθώ να πω πως μια τέτοια άποψη δεν γινεται να λαμβάνει τα παραπάνω ως αξιώματα που δεν χρειάζεται να τεκμηριωθούν. Αν οντως οι τσαμπουκάδες ειναι δείγματα κάποιας χαμένης γνώσης αυτό πρέπει να εξηγηθεί και μέσω ήχου αλλά και έρευνας. Μέχρι τοτε, θεωρώ το προφανές είναι να βλεπουμε τα σημαδια της ταστιέρας ως οπτικές αναφορές σε σημεία που βολεύουν, (όπου και να είναι αυτά) και τιποτε παραπάνω.
2 «Μου αρέσει»
-
Το ξέρω, αλλά αυτά γίνονταν στην Αμερική. Έλαβα υπόψιν κιθάρες και μαντολίνα μόνο από Ελλάδα.
-
Ουδόλως! Με την καμία δεν θα φανταζόμουν ότι ο Μιμίκος, άμα ξεκοκάλωνε λιγάκι, εντρυφούσε στη μουσική θεωρία! Αλλά κι έτσι θα πρέπει να ξέρανε ότι "να, εδώ παίζουμε το “Μποχώρη”, εδώ παίζουμε τις “Κούπες”.
-
Δώσε μου λίγες μέρες, θα αναρτήσω πλήθος μπουζούκια με εναλλακτικές διατάξεις. Προς το παρόν το παλαιότερο που έχω εντοπίσει είναι ο Μούρτζινος του Μπενάκη (19ος αι.), σε Γ basic.
-
Για το πρώτο, δεν έχεις ακούσει λα χιτζάζ; όχι εποχής βέβαια, αλλά δεν θα μπορούσε να παιχτεί και έτσι; για το δεύτερο, πώς; το αυτοσυνοδευόμενο παίξιμο σχεδόν δεν δισκογραφήθηκε.
-
Μα φυσικά! Ο Μιμίκος τα χρειαζότανε.
Επίσης, τα σημεία που βολεύουν, άμα πάμε τροπικά, είναι οι βάσεις και οι κορυφές.
1 «Μου αρέσει»
Ο ταμπουρί (ο λαφτατζής, ο σαζίστας) μπορεί να βοηθηθεί από τους μπερντέδες που, όντας αλλού πυκνοί κι αλλού ένας ανά ημιτόνιο, κάνουν την ίδια δουλειά με τους τσαμπουκάδες (πέρα από την κανονική τους δουλειά φυσικά). Και φαίνονται κι από πίσω. Αλλιώς θα πάει με το αφτί, όπως στα τυφλά όργανα, βιολί, λύρα κλπ.
Όσο για τον κιθαρίστα, ναι, ασφαλώς τα βρίσκει με κλειστά μάτια, αλλά τότε γιατί υπάρχουν οι τσαμπουκάδες; Η όλη συζήτησή σας δεν καταλαβαίνω πώς συμβιβάζεται με την κλασική συμβουλή σχετικά με τη στάση και το κράτημα του οργάνου «να μη βλέπουμε την ταστιέρα» (να είναι δηλαδή όρθια). Τη σωστή στάση καλείται να την ακολουθεί ακόμη κι ο αρχάριος, που δεν έχει φτάσει ακόμα να παίζει τυφλό σύστημα. Και εις ό,τι αφορά την κλίση της ταστιέρας η σωστή στάση είναι η ίδια σ’ όλα τα έγχορδα, κανένα δεν το παίζουμε ανάσκελα.
Είναι μια απορία αυτή…
Δεν έχεις δει ποτέ κανέναν να μην τηρεί τη σωστή στάση; it happens all the time, και πριν 130 χρόνια δεν πρέπει καν να υπήρχαν δάσκαλοι μπουζουκιού.
Στις σύγχρονες κλασσικές κιθάρες συνήθως δεν υπάρχει τίποτε. Σαν κιθαρίστας θα έλεγα ότι τα κρίσιμα τάστα είναι κάπου στη μέση, το 5ο και το 7ο, το 12ο το βρίσκεις έτσι κι αλλιώς γιατί εκεί ενώνεται η ταστιέρα με το σκάφος. Εξαρτάται και τι παίζεις, ένας ρεμπετοκιθαρίστας που παίζει συνοδεία μένει στις χαμηλές θέσεις για να αφήσει τόπο στο μπουζούκι.
1 «Μου αρέσει»