Το τραγούδι είναι σφουγγαράδικο. Ο κολαουζέρης είναι το σημαντικότερο μέλος του πληρώματος ενός σφουγγαράδικου: χειρίζεται τη μηχανή του αέρα, μετράει πόσο χρόνο είναι κάτω ο δύτης, σε πόσο βάθος, σε πόση ώρα πρέπει ν’ αρχίσει την ανάδυση ώστε και το χρόνο του αέρα του να εξαντλήσει χωρίς φύρα αλλά να έχει και χρόνο ν’ αναδυθεί ομαλά και ήρεμα (αλλιώς κινδυνεύει άμεσα από πιάσιμο, τη νόσο των δυτών που παραλύει ή σκοτώνει) κλπ… Η ζωή του σφουγγαρά εξαρτάται από τον κολαουζέρη. Αρκετές φορές οι κολαουζέρηδες έκαναν σκοτεινές συμφωνίες με τους καπεταναίους κρατώντας τους σφουγγαράδες παραπάνω ώρα κάτω, πράγμα που αυξάνει τα κέρδη (περισσότερα σφουγγάρια) αλλά σκοτώνει κόσμο. Ο κάθε σφουγγαράς είχε άμεσο συμφέρον να τα 'χει καλά με τον κολαουζέρη.
Για τα μανταρόλια, με μία επιφύλαξη, θαρρώ πως είναι λάθος αντί για μαντζαρόλια, όπου μαντζαρόλι κυριολεκτικά μεν είναι η κλεψύδρα (mangia l’ ora, τρώει -σπυρί σπυρί- την ώρα), στην πράξη δε κάποια μονάδα χρόνου με την οποία υπολόγιζε ο κολαουζέρης πόση ώρα είναι κάτω ο σφουγγαράς.
Το νόημα του στίχου είναι: Κολαουζέρη, πρόσεξε καλά μη μ’ αφήσεις παραπάνω ώρα στο βυθό και σκάσω, γιατί είμαι σαρανταπέντε χρόνια σφουγγαράς και θέλω να συνεχίσω. (Σαρανταπέντε χρόνια πρέπει να ήταν σπάνιο ρεκόρ…)
Τα σφουγγαράδικα νησιά είναι πρωτίστως η Κάλυμνος, επίσης η Σύμη και η Χάλκη (της 12νήσου, όχι του Βοσπόρου), και σε πιο μικρό ποσοστό η Αίγινα και διάφορα άλλα νησιά του Αιγαίου. Το τραγούδι μάλλον πρέπει να είναι 12νησιακό, αλλά στην Κάλυμνο που ξέρω αρκετά καλά τη μουσική της δεν το έχω ακούσει, στη Σύμη που την ξέρω μόνο δισκογραφικά επίσης δεν το έχω ακούσει, και τη Χάλκη την αποκλείω με βεβαιότητα γιατί το μουσικό στυλ δεν ταιριάζει καθόλου. Οπότε δεν ξέρω. Πάντως από κάπου εκεί γύρω λογικά, όσο για το ρυθμό/χορό, αν δεν είναι συρτό, θα είναι ίσσος. Το έχουν βγάλει και οι Δυνάμεις του Αιγαίου, οπότε μπορεί να έχουν καμιά πληροφορία στο εξώφυλλο του δίσκου.
Edit, 8 χρόνια μετά:
Όπως προέκυψε από νεότερη συζήτηση για το ίδιο θέμα, αυτή η ετυμολογία δεν πρέπει να στέκει.