Χορός του Ζαλόγγου


(Κακοφώνιξ) #1

Τί ξέρουμε γι’ αυτό το τραγούδι;
Ποιοί φαίνεται να ήταν οι αρχικοί στίχοι
και ποιοι προστέθηκαν;

Η Παπαγκίκα το τραγουδά ως εξής:

Έχε γεια καημένε κόσμε (δις)
έχε γεια παντοτινή (τρις)

Έχετε γεια βρυσούλες
λόγγοι βουνά ραχούλες (δις)

κι εσύ δύστυχη πατρίδα (δις)
έχε γεια παντοτινή (τρις)

Έχετε γεια βρυσούλες
λόγγοι βουνά ραχούλες (δις)

οι Σουλιώτισσες δεν μάθαν (δις)
για να ζούνε μοναχά (τρις)

Έχετε γεια βρυσούλες
λόγγοι βουνά ραχούλες (δις)

Άλλες παραλλαγές που τραγουδιούνται συχνά περιλαμβάνουν τους εξής στίχους:

Έχε γεια καημένε κόσμε,
έχε γεια γλυκιά ζωή

για μεταγενέστερο κόβω το εξής πασίγνωστο, που άλλωστε αναφέρεται στις σουλιώτισσες, άρα δεν θα μπορούσαν να το τραγουδούν οι ίδιες:

Στη στεριά δε ζει το ψάρι,
ουδ’ ανθός στην αμμουδιά
και οι Σουλιώτισσες δεν ζούνε
δίχως την ελευθεριά

όπως και το εξής:

Έχετε γεια βρυσούλες,
λόγγοι, βουνά, ραχούλες,
έχετε γεια βρυσούλες
κι εσείς Σουλιωτοπούλες.

Αυτό που τραγουδά η Παπαγκίκα μοιάζει να έχει την εξής συνέχεια:

Οι Σουλιώτισσες δεν μάθαν για να ζούνε μοναχά,
ξέρουνε κα να πεθαίνουν να μην στέργουν την σκλαβιά.

στην ίδια εκδοχή αναφέρει και το εξής:

Σαν να παν σε πανηγύρι σ’ ανθισμένη πασχαλιά,
μέσ’ τον Άδη κατεβαίνουν με τραγούδια, με χαρά.


(Νίκος Πολίτης) #2

Το τραγούδι είναι σαφέστατα λόγιο, όχι «κλασικό» δημοτικό, και μάλιστα νεώτερο: ένας γνωστός ερευνητής τον οποίον συμβουλεύτηκα, σημειώνει ότι η πρώτη καταγραφή του είναι από στοιχεία του Κ. Ψάχου, το 1908. Ακολουθούν και άλλες καταγραφές. Προγενέστερες καταγραφές δεν σημειώνονται. Εικάζω λοιπόν ότι πρέπει να δημιουργήθηκε προς το τέλος του 19ου αιώνα και γρήγορα πέρασε στα σχολεία κλπ. από όπου και διαδόθηκε ευρύτερα. Είναι κάπως δύσκολο να εντοπίσουμε ποιους ακριβώς στίχους είχε αρχικά και ποιοι προστέθηκαν αργότερα, όταν πέρασε στη δικαιοδοσία του λαού. Όποιος ενδιαφέρεται, μπορεί να απευθυνθεί στην Ακαδημία Αθηνών, όπου φυλάσσεται η βιβλιοθήκη του Κ. Ψάχου. Από προσωπική εμπειρεία μπορώ να καταθέσω ό τι θυμάμαι από την εποχή που πήγαινα δημοτικό σχολείο (τέλος ΄40) και στις 25 Μαρτίου η τάξη μου (έκτη) παρουσίασε ενώπιον ευρυτάτου κοινού εκστασιασμένων γονέων το δράμα των Σουλιώτισσων (εγώ, πίσω από την αυλαία, είμουν επιφορτισμένος να βαράω κάποια κλαπατσίμπαλα όταν οι κοπέλες εξαφανίζονταν μία μία πίσω από την κουρτίνα, ώστε να δοθεί η ηχητική μαρτυρία του γκρεμίσματος των σωμάτων στους βράχους). Τα λόγια λοιπόν που θυμάμαι είναι:

Έχε γεια καημένε κόσμε, έχε γεια γλυκειά ζωή
κι εσύ δύστυχη πατρίδα, έχε γεια παντοτινή
Έχετε γεια βρυσούλες, λόγγοι βουνά ραχούλες

Στη στεριά δε ζει το ψάρι, μηδ’ ανθός στην αμμουδιά
και οι Σουλιώτισσες δεν ζούνε δίχως την ελευθεριά
Έχετε γεια …

Για το ίδιο το γεγονός, η πολιορκία του Ζαλόγγου από τον Αλή Πασά κατέληξε σε σφαγές και αιχμαλωσίες, όμως χορός των γυναικών (που βεβαίως κατέληξαν σε «βάραθρο») δεν μαρτυρείται πουθενά με ιστορικά στοιχεία.

Ζητάω συγγνώμη για τα μπλέ στοιχεία, δεν κατάφερα να τα μαυρίσω.


(Κακοφώνιξ) #3

Πολύ ωραία τα σχόλιά σου Νίκο. Ένα πράγμα που υποψιάζομαι είναι μήπως ο μύθος του αυτοκτονικού χορού είναι προϊόν Γάλλων φιλλελήνων. Στη wikipedia, στο λήμμα Dance of Zalongo
Αναφέρει πως ένας φίλος του ζωγράφου Ary Scheffer (1795–1858) που ζωγράφισε και τον αντίστοιχο πίνακα κάνει αυτήν την περιγραφή. Δεν ξέρω μήπως υπάρχει κάποιος γνωστός τέτοιος μύθος στη Γαλλία που περιέχει αυτοκτονικό χορό;


(Νίκος Πολίτης) #4

Κακοφώνιξ, πολύ κοντά είσαι. Αυτοκτονίες (ανδρών και γυναικών) των οποίων προηγήθηκαν παιδοκτονίες υπήρξαν μαρτυρημένα. Ο χορός μάλλον είναι μύθος και ξεκίνησε από τους Φιλέλληνες, όχι τους Έλληνες. Η μόνη πρωτογενής πηγή που αναφέρει για χορό είναι η δεύτερη έκδοση της Ιστορίας του Σουλίου και της Πάργας του Χριστόφορου Περραιβού αλλά ο ίδιος αργότερα, στην τρίτη έκδοση αποσύρει τη σχετική (συντομότατη) αναφορά. Πίνακες ζωγραφικοί και τραγούδια έρχονται πολύ μεταγενέστερα, μην ξεχνάμε πως η σφαγή του Ζαλόγγου γίνεται αρκετά πριν την επανάσταση.