Νομίζω ότι απ’ όλα αυτά, η «ελληνική» αρμόνικα / φύσα μοιάζει εμφανισιακά με το πρώτο, την κονσερτίνα, αλλά χωρίς να ταυτίζεται. Πάντως έχω δει ακριβώς το ίδιο όργανο (νομίζω δηλαδή!) να το παίζει άνθρωπος που μελετούσε Παπατζή και τα τοιαύτα, και πράγματι απέδιδε το χρώμα. Με τέσσερα κουμπιά βγαίνει μια 8φθογγη διατονική κλίμακα (σε κάθε κουμπί μία νότα φυσώντας και μία ρουφώντας, όπως στη φυσαρμόνικα), και αυτό επεκτείνεται επί κάποιες οκτάβες, ενώ μια δεύτερη σειρά κουμπιά δίνει τα ανάλογα σε άλλη κλίμακα. Αν οι δύο κλίμακες απέχουν ένα ημιτόνιο, το όργανο έχει πλήρη χρωματική κλίμακα και μπορεί να παίξει όλους τους ελληνικούς δρόμους. Αλλά υπάρχουν και άλλα «κουρδίσματα» (εννοώντας τη σχέση μεταξύ των δύο κλιμάκων), με άλλες δυνατότητες και μουσικούς στόχους.
Στην αρμόνικα, πράγματι, δύο διαδοχικές νότες αποδίδονται με το ίδιο κουμπί αλλάζοντας τη φορά της κίνησης της φυσούνας, κι αυτό χαρακτηρίζει πολύ έντονα τον ήχο, καθώς η αλλαγή από μία νότα στην αμέσως προηγούμενη ή επόμενη (όπως είναι συνήθως η μελωδική κίνηση στις τροπικές μελωδίες) γίνεται πολύ στακάτα, σαν να αλλάζεις καρφωτά ταχύτητες στο αυτοκίνητο. Αυτή είναι η βασική διαφορά από το ακορντεόν, στο άκουσμα: στο ακορντεόν έχεις τη δυνατότητα για πολύ πιο λεγκάτη κίνηση, με τις διαδοχικές νότες να παράγονται ως συνέχεια του ίδιου φυσήματος.
(Υποθέτω ότι πρέπει να υπάρχουν και κάποιες νότες που βγαίνουν με δύο τρόπους. Σε μία κλίμακα ντο, θα πρέπει το τέταρτο κουμπί να παίζει ρουφώντας Σι και φυσώντας Ντο, και το επόμενο κουμπί φυσώντας ξανά Ντο και ρουφώντας Ρε. Μεταξύ των δύο σειρών από κουμπιά, υπάρχουν επιπλέον και νότες που παίζονται και φυσώντας σ’ ένα κουμπί και ρουφώντας σε άλλο.)
Ωστόσο, σαν να θυμάμαι από κάποια συζήτηση, ίσως κι εδώ, ότι δεν ήταν αυτό το όργανο των Κ’πολιτών αρμονικατζήδων, αλλά κάποιο άλλο με συμπτωματικά τις ίδιες δυνατότητες.
Η κονσερτίνα που είδα ήταν μικρή σαν παιχνίδι. Όλο αυτό το εξαγωνικό που βλέπουμε χωράει σε μια χούφτα. Τα λουριά δεν είναι για τους ώμους αλλά για το πίσω της παλάμης. Το άλλο χέρι δεν ξέρω τι κάνει, ίσως έχει κουμπιά για τα μπάσα.
Πάντως σε αυτό το βίντεο το μέγεθος του Steirische Harmonika είναι το μέγεθος του μικρού ακορντεόν. Δεν είναι από τα μεγάλα με τα 100 ή 120 πλήκτρα.
Ανεβάζω και την πτυχιακή εργασία της Ανδρουλάκη Γρηγορίας - Μαρίας με θέμα: “Η ΑΡΜΟΝΙΚΑ: ένα άγνωστο όργανο του ρεμπέτικου”, από το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας τμήμα μουσικής επιστήμης και τέχνης. (Περιέχει και φωτογραφίες από παρόμοια όργανα).
Στα ιταλικά από ότι ξέρω η λέξη φυσαρμόνικα σημαίνει το ακκορντεόν. Στην Κύπρο τουλάχιστον, λέγαμε για δυστυχηματα ότι “το αυτοκίνητο έγινε φυσαρμόνικα” εννοώντας ότι έγινε φυσερό, διπλώθηκαν οι λαμαρίνες.
Για αρμόνικα και άλλα όργανα με “ελεύθερα γλωσσίδια” (νομίζω αυτή είναι η επίσημη κατηγορία) μιλήσαμε κι εδώ πρόσφατα
