Η Σαντορίνη δεν είναι καθόλου γνωστή για την παραδοσιακή της μουσική. Σ’ όλο το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα η κυρίαρχη κομπανία ήταν κλαρίνο με δύο βιολιά και λαούτο. Το κλαρίνο σήμερα σε καμία περίπτωση δε μας φέρνει στον νου νησιώτικα, κι όμως είχε δημιουργήσει μια παράδοση σε αρκετά νησιά (Πάρο, Νάξο, Σαντορίνη, Ανάφη κ.α.) η οποία τελικά υποχώρησε, αφήνοντας βασικό όργανο στα νησιά το βιολί.
Στη Σαντορίνη παίζονταν επίσης τσαμπούνες, όπως σ’ όλο λίγο πολύ το Αιγαίο. Ο τελευταίος παραδοσιακός τσαμπουνιέρης της Σαντορίνης, ο Βαγγέλης Μαρκουλής από τη Χώρα (Οία), πέθανε γύρω στο 2015, αφήνοντας πίσω του κάποιες ερασιτεχνικές καταγραφές. Σώζονται επίσης κάποιες οικιακές κασέτες μ’ έναν ακόμη, λίγο παλιότερο, τον Φάνη Αρβανίτη από το Ακρωτήρι. Ό,τι υπάρχει από αυτούς τους δύο το έχω ανεβάσει στο ΥΤ: https://www.youtube.com/@thesaurus_tsambunae
Τώρα όμως ανακάλυψα ένα εντελώς απίθανο δισκάκι, του 1969, μ’ ένα τραγούδι με κλαρίνο και βιολί κι ένα με τσαμπούνα και τουμπάκι, που αποτυπώνουν τον παραδοσιακό ήχο της Σαντορίνης όσο είναι δυνατόν πιστότερα:
Το πρώτο κομμάτι είναι ο σκοπός μιας παραδοσιακής καντάδας της Σαντορίνης, διασκευασμένης σε συρτό για λόγους, μάλλον, εμπορικούς. Το κλαρίνο (ο άλλοθεν άγνωστος Γιάννης Ζέρβας) δεν πρέπει να είναι ντόπιο, ντόπιοι όμως (από την Οία) είναι ο Μαθιός Μαρκουλής, βιολί, και η γυναίκα του Ελένη Μαρκουλή, τραγούδι. Συμμετέχει κι ένας ανώνυμος σαντουριέρης, παρόλο που δεν έπαιζαν σαντούρια στη Σαντορίνη.
Το δεύτερο είναι 100% αυθεντικό. Τσαμπουνοτούμπακα χωρίς καμία απολύτως επέμβαση από την παραγωγή, σ’ έναν σκοπό που έχει καταγραφεί κι από τους δύο προαναφερθέντες Σαντορινιούς τσαμπουνιέρηδες (και επίσης και από ασυνόδευτους τοπικούς τραγουδιστές, καθώς και σε σύγχρονες σαντορινιές παραγωγές). Παίζει ο Μαθιός Μαρκουλής (που στο άλλο κομμάτι παίζει βιολί), αδελφός του Βαγγέλη με την τσαμπούνα. Ήξερα ότι υπήρχε αυτός ο αδερφός κι ότι έπαιζε βιολί, όχι όμως ότι έπαιζε και τσαμπούνα, και ασφαλώς δεν περίμενα να έχει γράψει και δίσκο. Ούτε και γενικότερα ήλπιζα ότι θα βρισκόταν ποτέ ηχογράφηση από κάποιον τρίτο Σαντορινιό τσαμπουνιέρη.
Αυτό το ανέλπιστο εύρημα επιβεβαιώνει το τοπικό ύφος της Οίας, αφού ο Μαθιός παίζει ακριβώς όπως κι ο αδερφός του ο Βαγγέλης - κάπως διαφορετικά από τον Αρβανίτη από το Ακρωτήρι, αν και έχουν το ίδιο ρεπερτόριο.
Αξίζει να παρατηρήσουμε ότι ο ήχος της τσαμπούνας έχει γραφτεί καλύτερα, και ακούγεται καθαρότερος από το κλαρίνο με το βιολί, που «τσιμπάνε» αρκετά. Ίσως βέβαια η πλευρά με το κλαρίνο να έχει παιχτεί περισσότερες φορές, από το 1969 που βγήκε ο δίσκος (57 χρόνια!), παρά η πλευρά με την τσαμπούνα.
Ο δίσκος πρέπει να είναι αρκετά σπάνιος. Δεν τον έχει το Discogs, όσο για το GreekDiscography γνωρίζει την ύπαρξή του και τα στοιχεία του (κωδικοί, συντελεστές κλπ.) αλλά χωρίς φωτογραφία. Κανείς από τους συμμετέχοντες δε φαίνεται να ξαναηχογράφησε ποτέ τίποτε άλλο.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Άλλοι κρυμμένοι θησαυροί από την ανεξερεύνητη παράδοση της Σαντορίνης στην παρακάτω λίστα: