αλατζαδένιος
Ο κατασκευασμένος από αλατζά (τουρκ. alaca): βαμβακερό, ευτελές και συνήθως πολύχρωμο ύφασμα
Ακούγεται στο τραγούδι του Τσιτσάνη «Μπατίρω σε συμμάζωξα» (1950):
Μπατίρω σε συμμάζωξα μ’ αλατζαδένια φούστα
μα ξέχασες το παρελθόν και μου χαλάς τα γούστα
«Αχ κομψή Μαρίτσα, με την αλατζένια την κοντή φουστίτσα»
Δεν είναι ρεμπέτικο αλλά οπερετικό του Θ. Σακελλαρίδη (ηχ. 1934)
Επισημαίνω ότι στο επικαιροποιημένο Γλωσσάρι (Α-Λ) δεν έχει ενσωματωθεί αυτό το λήμμα
Δασκάλα, ποιος σ’ τον έραψε στενό τον αλατζά σου
και δε χωρούν τα χέρια μου να πιάσουν τα βυζιά σου;
(Εδώ εννοείται ρούχο από αλατζά.)
αλατζάς (επίθ.) αλατζ̑ά [alaˈʤa] Αραβαν., Μαλακ., Μισθ., Ουλαγ., Σίλ., Σινασσ., Φλογ., Χαλβάντ. αλατσ̑άς [alaˈtʃas] Φάρασ. αλασ̑ά [alaˈʃa] Ανακ. αλαντζάς [alanˈdzas] Ανακ.Από το νεότ. ουσ. ἀλαντζά = είδος ριγωτού υφάσματος (Λεξ. Σομ.), το οπ. από το τουρκ. επίθ. alaca = α) ποικιλόχρωμος β) ως ουσ., ριγωτό ύφασμα γ) είδος σταφυλιού.
Παρδαλός, πολύχρωμος ό.π.τ. : Αλατζά φορτσ̑ές (Παρδαλά ρούχα) Μισθ. -Κοτσαν. Αλατζ̑ά πρόβατο (Πρόβατο με ποικιλόχρωμο τρίχωμα, με ασπρόμαυρες βούλες) Ανακ. || Φρ. Αλατζ̑ά γιορτουσού (Παρδαλή γιορτή˙ η 6η Αυγούστου, τότε που αρχίζουν και κοκκινίζουν τα σταφύλια) Ουλαγ. -Κεσ. || Παροιμ. Το σταφύλ’ χιωρεί το σταφύλ’ και νίσ̑κεται αλατζ̑ά (το σταφύλι βλέπει το σταφύλι και κοκκινίζει˙ μαθαίνουμε όταν βλέπουμε τι κάνουν οι άλλοι) Αραβαν. -Φωστ.-Κεσ. Συνών. αλατζαλούς, τσιτσεκλής
Είδος ριγωτού υφάσματος Μαλακ., Σίλ., Σινασσ. : ’κόρασα ρυό αρσ̑ίνια ένα παρτσ̑ά αλατζ̑ά (Αγόρασα ένα κομμάτι αλατζά δυο πήχες) Σίλ. -ΚΜΣ-ΛΚ6 Πβ. σεϊταρί
Ως ουσ., λευκοί λεκέδες στο δέρμα, η ασθένεια αλωπεκίαση για ανθρώπους και φυτά : Αλαντζάς πέφτει σο αμbέλ’ (Το αμπέλι έπαθε αλωπεκίαση) Ανακ. -Κωστ.Α.
Λέτε, τα Αλάτσατα της Μικρασίας να έχουν σχέση με αυτή την επεξήγηση; Μεταξύ τσ και τζ, μικρή η διαφορά…
Πέντε παιδιά Πολυγυρ’νά
και τέσσερα Νικητιανά
και τρία Καλυβιώτικα
στον Ίσβορο ανέβαιναν.
Ανέβαιναν, κατέβαιναν
να δουν τις Ισβοριώτισσες,
το ποια είν’ η άσπρη κι η καλή,
το ποια είν’ η ομορφότερη.
Καμιά και δεν τους άρεσε,
μόν’ η Παπαγιωργάκαινα
οπού φορεί τον αλατζιά,
που ‘χει τα ξάρια (=?) τα πολλά.
(Δημοτικό τραγούδι από τον Πολύγυρο Χαλκιδικής.)