Sheepshead Bay : γειτονιά στο νότιο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης.
Rockaway : χερσόνησος στο νότιο άκρο του Κουίν στη Νέα Υόρκη
Ακούγονται στο τραγούδι του Παπαϊωάννου «Έμπα στο κάρο κούκλα μου» (1954)
Έμπα στο κάρο κούκλα μου, να πάμε για σεργιάνι,
στο Sheepshead B ay, στο Rockaway, ο πόνος σου να γιάνει
Έχοντας (ξανα-)διαβάσει αυτό:
, θα πρότεινα να μην προστεθούν τα προτεινόμενα πιο πάνω λήμματα στο γλωσσάρι. Το γεγονός ότι εμφανίζονται μία και μοναδική φορά σε ολόκληρο το κόρπους του ρεμπέτικου τραγουδιού και όλα δείχνουν ότι κάτι τέτοιο δεν αναμένεται να συμβεί ίσως στο μέλλον, σε συνδυασμό με τη συγκυρία κάτω απ’ την οποία ο στιχουργός επέλεξε να συμπεριλάβει τις λέξεις αυτές σε τραγούδι που έγραψε, είναι νομίζω αρκετό για να μας οδηγήσει σε μια τέτοια επιλογή, αν συνδυαστεί με το ότι πρόκειται για ονομασίες γεωγραφικών περιοχών ξένης χώρας που τίποτα δεν λένε στον όποιον μη κάτοικο Νέας Υόρκης και όχι για λέξεις που, υπό προϋποθέσεις, θα μπορούσαν να ενταχθούν στο «ρεμπέτικο λεξιλόγιο».
Αν πάμε με το κριτήριο ότι όποιος μέσα σ’ ένα ρεμπέτικο τραγούδι συναντά άγνωστες λέξεις θα ψάξει κάπου να βρει το ερμήνευμά τους, μπορούν να συμπεριληφθούν.
Δεν πρόκειται για λέξεις του «ρεμπέτικου κόσμου», «της ρεμπέτικης γλώσσας». Όχι περισσότερο από τον Κουκλουτζά, τον Μπουρνόβα, τον Γαλατά, τους Ποδαράδες ή τον Μπέη του Θερμαστή. Ανήκουν όμως στο λεξιλόγιο του κόρπους των ρεμπέτικων τραγουδιών.
το Μπέη, ουδέτερο!
Σωστό!
Αλήθεια;
Ε, στα λόγια μου έρχεσαι Νίκο. Αν δεν το ‘φερνε η κουβέντα, πώς θα μάθαινα ότι είναι ουδέτερο; Μα φυσικά, από ένα ρεμπέτικο γλωσσάρι! (Που δε λέει ακριβώς αυτό όμως: Το Ρεμπέτικο Γλωσσάρι (Μ - Ξ))
«το μπέϊ να περάσω»: επεφύλασσε στους ναυτικούς άσχημες φουρτούνες ο Βισκαϊκός κόλπος, που οι ναυτικοί τον έλεγαν «το μπέη» από το αγγλικό «Biscaya bay». Μη ξέροντάς το αυτό ο Κουνάδης, στην αρχή της καριέρας του ως ρεμπετολόγος σημείωνε, σε φυλλάδιο δίσκου, ότι υπήρχε ακρωτήριο «του Μπέη» κάπου στην Μεσόγειο, που όμως δεν προσδιόριζε πού. Όταν του το επεσήμανα, σε μεταγενέστερη έκδοση διόρθωσε το σχετικό σημείο του φυλλαδίου.
Οκέι, δεν είναι αυτό που νόμιζε ο Κουνάδης, αλλά αυτό δεν μας λέει αν η ονομαστική ήταν «ο Μπέης» ή «το Μπέι», όταν από το τραγούδι ξέρουμε μόνο την αιτιατική που είναι ίδια. Θα μου πεις, τι δουλειά έχουν οι μπέηδες; Έχουν: οι Έλληνες εκείνη την εποχή δε δέχονταν εύκολα αναφομοίωτες τις ξένες λέξεις. Τους έβαζαν ελληνικές καταλήξεις. Το Νιου Γιόρκι, το Καστριγκάρι, ο Αντρέας ο Ζακόβιας (ο Αντρές Σεγκόβια κατά τον Κατσαρό!!!), το κάρο, ο τζόκαρης, γιατί όχι και ο Μπέης;
Παντελώς άκυρη “επιχειρηματολογία”, όπως καταδεικνύει τα αυτονόητα και ο Pepe…
ε, γιατί εδώ, το δέχτηκαν έτσι. Σε ξένα καράβια δούλευαν, “the bay” άκουγαν.
Το ίδιο άκουγαν και επί τουρκοκρατίας με τον άλλο μπέη. Αλλά του πρόσθεσαν ελληνική κατάληξη, όπως έκαναν γενικά με τις δάνειες λέξεις. Αυτή η τάση συνεχίστηκε μέχρι και την εποχή που συζητάμε, όπως δείχνουν τα παραδείγματα που ανέφερα. Άρα, το αναμενόμενο θα ήταν να πούνε και για το Bay of Biscay «ο Μπέης».
Αν λοιπόν δε συνέβη αυτό αλλά το αντίθετο, να πούνε «το Μπέι» άκλιτο, όπως θα το κάναμε σήμερα που η τάση στη γλώσσα, σχετικά με τον δανεισμό, είναι διαφορετική (να παίρνουμε τις δάνειες λέξεις χωρίς να τις προσαρμόζουμε στην ελληνική γραμματική), το πρώτο που χρειαζόμαστε είναι μια τεκμηρίωση, ένα παράδειγμα -πέρα από το τραγούδι του Μπάτη που δε μας κάνει- όπου να βλέπουμε την ονομαστική, και κατά δεύτερον, ενδεχομένως, μια εξήγηση της εξαίρεσης.
Στο βιβλίο του Π. Τσαγανού, Απομνημονεύματα ναυτικού, διαβάζουμε:
«Στο ταξίδι για το Πακιστάν, πέσαμε σε καιρό μέσα στον ‘’Μπέη’’ , μας προξένησε ζημιές στο (σελ. 101)
«Πρέπει να δώσει κατάθεση για την ζημιά που πάθατε στον ‘’Μπέη’ με το ‘’Ακρίτας’’» (σελ. 107)
«πιάσαμε την Κορούνα και ήλθαν όλα δευτερόπρυμα αφού γυρίσαμε μέσα στον Μπέη, (Βισκαϊκός κόλπος )», (σελ. 180)
Και ο Πετρόπουλος γράφει (Ρεμπέτικα τραγούδια, σελ. 154):
“Ο Μπέης είναι ο βισκαϊκός κόλπος (έτσι τον λένε οι ναυτικοί)”
Πασίγνωστη, η αξιοπιστία του!!!
Εμ, για αυτό σού έδωσα δύο επιλογές.
Άκου τον ναυτικό που έφαγε τη ζωή του στα καράβια 