Η καταγωγή των ρεμπέτικων (II)


(Αλεξίνοος) #221

(Συνέχεια του προηγουμένου)
Εις την διεύθυνση που υπάρχει στο τέλος αυτού του σχολίου (μεταξύ άλλων) διαβάζουμε:

Α) Νίκος Α. Πολίτης:
Όποιος καταφέρει να βρεί (πειστικά και με στοιχεία) με ποιόν ακριβώς τρόπο πέρασε η λέξη ρεμπέτης / ρεμπέτικο κλπ. στο αστικό λαϊκό τραγούδι του πρώτου ημίσεως του 20ού αιώνα κερδίζει χρυσούν ωρολόγιον. Εγώ πάντως, δεν διαθέτω ικανά στοιχεία για να το διεκδικήσω. Ξέρω μόνο το πώς καθιερώθηκε στην εποχή μας: Ο Πετρόπουλος ονομάτισε Ρεμπέτικα το σύνολο των αστικών λαϊκών τραγουδιών, από τα μουρμούρικα / κουτσαβάκικα / της φυλακής κλπ. του 19ου αιώνα ως τα της δεκαετίας του 1950 και, δυστυχώς, αυτό καθιερώθηκε. Είναι (και) στο χέρι μας να το τροποποιήσουμε αυτό, αν νομίζουμε ότι έτσι θέλουμε. Πυκνώστε τις τάξεις των συμμετεχόντων στη σχετική συζήτηση σε άλλο φόρουμ, αλλά και εδώ βεβαίως.

Β) udialek:
Μ’ αρέσει ο όρος ρεμπετικο, κι ας μην είναι ο “επιστημονικως ορθός”.
Μ’ αρέσει για τη θολη αυτη ιδεα που εκφραζει ως λεξη. Λίγο παρανομια, λιγο επανασταση, λιγο περιθωριο, και στην πραγματικοτητα ολα και τίποτα απο αυτα.
Γιατι να το αλλάξουμε? Τώρα που έχει καθιερωθει?
Δε βρισκω το λογο…

Γ) Νίκος Α. Πολίτης:
Όλες οι απόψεις παίζουν και λαμβάνονται υπόψη. Η δική μου σκέψη βασίζεται στην εξής συλλογιστική:
1: Δυσκολεύομαι να εντάξω τα μουρμούρικα, με τα όποια συνώνυμά τους, στα ρεμπέτικα. Και μόνο χρονικά αν το δούμε, την εποχή που εκείνα δημιουργούνταν, ο όρος Ρεμπέτικο τραγούδι δεν είχε καθιερωθεί. Αν παραμείνει ο όρος ρεμπέτικο, αυτά θα μπορούσαν να ονομαστούν «προ - ρεμπέτικα».
2: Ακόμα περισσότερο δυσκολεύομαι να εντάξω στα ρεμπέτικα τα επονομασθέντα Σμυρναίικα. Έχουν δικό τους, σαφέστατα διαμορφωμένο ήθος και στιλ και, με ελαχιστότατες εξαιρέσεις, οι δημιουργοί τους δεν μπορούν με τίποτα να ταυτιστούν με αυτούς που σήμερα ονομάζουμε ρεμπέτες, ενώ το κοινό τους περιλαμβάνει και τους «ρεμπέτες» αλλά και ένα πολύ ευρύτερο τμήμα της λαϊκής τάξης.
Το πράγμα θέλει αρκετή συζήτηση και ελπίζω να βγούν και άλλες προτάσεις.

Δ) AGIS (απόσπασμα από μία παράθεση):
Οποιαδήποτε “ρεμπετολογική υπόθεση” δε λαμβάνει τη λαϊκή άποψη ως μια από τις θεμελιώδεις συνιστώσες της, νομίζω πως “της λείπει τόνα της ποδάρι”…

Τώρα, ας μου επιτραπεί να επαναλάβω ένα απόσπασμα (#185):
<<Και έτσι φθάσαμε στο πρώτο πράγμα που “έχομε στην διάθεσή μας”: Την θολούρα. Η θολούρα αυτή δεν είναι συμφυής της μουσικής, ούτε αυτοφυής. Είναι “φυτευμένη” και “καλλιεργημένη”. Δεν υποψιάζομαι κάποιες “σκοτεινές δυνάμεις”, διότι, απλούστατα, οι δυνάμεις αυτές είναι εντελώς φανερές. Αλλά, προτού να εξετάσουμε τη δράση τους πρέπει να δείξουμε τα αποτελέσματά τους.>>

Νομίζω ότι ένα ολοφάνερο αποτέλεσμα είναι η άποψη που εκφράζει ο Β) udialek.
Εάν δεν είχα δει γραμμένο αυτό που έγραψε, δεν θα το πίστευα… Τώρα όμως λέω:
Ώστε, το ζήτημα δεν είναι να αποδείξω την ύπαρξη της θολούρας αλλά,…
Τί “αλλά”; -Περί ορέξεως λόγος ουδείς… Ε, δεν χάθηκε κι’ ο κόσμος… Μόνο ο λόγος χάθηκε …αφού έγινε ου δ’ είς.
Άλλά, ο Ν. Πολίτης απαντά στον udialek:
“Όλες οι απόψεις παίζουν και λαμβάνονται υπόψη.”
Ε, λοιπόν, δύο πράγματα μπορεί να συμβαίνουν:
Ή, ο Νίκος Πολίτης, είναι …(κρυφός;) οπαδός της θολούρας.
Ή, εγώ είμαι στενόμυαλος κι’ εκείνος ευρύνους, ήτοι …γεωμετρικότερος εμού. Αυτό, το τελευταίο ενδεχόμενο, προκύπτει από αυτά που είπα στην αρχή του προηγουμένου άρθου και από την δική του φράση:
“Όλες οι απόψεις παίζουν και λαμβάνονται υπόψη.”

Εν τέλει:
Νομίζω ότι τα τέσσερα πρόσωπα αυτού εδώ του σχολίου, μπορούν να συμφωνήσουν ότι η θολούρα είναι μία λαϊκή άποψη η οποία πρέπει να θεωρείται ως θεμελιώδης συνιστώσα οποιασδήποτε ρεμπετολογικής υπόθεσης (AGIS - εάν συμφωνεί. Ειδεμή, το λέω μόνος μου).
Νομίζω όμως, πως ορισμένα από αυτά τα τέσσερα πρόσωπα, μπορούν να συμφωνήσουν ότι και το ξεκαθάρισμα της θολούρας μπορεί να είναι, επίσης, λαϊκή άποψη. Γιάάά …να ξαναπάρουμε, τα πρόσωπα, απ’ την αρχή…

Πάντως εγώ, σαν στενόμυαλος και επίμονος θα απαντήσω στο ερώτημα που έθεσα στο προηγούμενο σχόλιο:
Η θολούρα, είναι η “στημένη μηχανή”…
Έ, καλά,… αυτή η μηχανή είναι στημένη παντού…

Η διεύθυνση απ’ όπου τα αποσπάσματα:
http://rebetiko.sealabs.net/forum/viewtopic.php?t=2377&postdays=0&postorder=asc&start=10


(Διόνυσος) #222

Κανείς δεν έχει διάθεση να θολώσει τα νερά Αλεξίνοε. Αν διαβάσεις τα κείμενα του Νίκου Πολίτη μόνο θολά δεν είναι. Κατά τη γνώμη μου είναι απόλυτα διαφωτιστικός και καθαρός σε ότι έχει γράψει. Μία επίσκεψη στο blog του και στην Κλίκα πιστεύω ότι θα σε πείσει. Οι συζητήσεις που μπορεί να γίνονται δεν είναι Ευαγγέλιο. Αλλωστε αν τα πράγματα ήταν καθαρά θα είχαμε καταλήξει και δε θα χρειαζόταν συζήτηση.

Το πρόβλημα με το Ρεμπέτικο κατά τη γνώμη μου είναι ότι είναι πολύ πιο περίπλοκο απ’ότι μπορεί κανείς να φανταστεί αρχικά γιατί εμπεριέχει:
Δύο διαφορετικές μουσικές σχολές
Δύο διαφορετικούς πληθυσμούς
Τουλάχιστον δύο διαφορετικές μουσικές παραδόσεις
Τουλάχιστον δύο πολέμους
Διαφορετικές κοινωνικές κάστες (δηλαδή όχι μόνο μάγκες ή ρεμπέτες)

Οταν σε όλα αυτά βάλεις μία ταμπέλα “Ρεμπέτικο”, φυσικό είναι να έχεις πρόβλημα στην πορεία. Τι ποιο φυσιολογικό;

Κατά τη γνώμη μου δεν πρέπει να ξεκινήσουμε από τον ορισμό του όρου “Ρεμπέτης”. Εχει γίνει πολλές φορές στο παρελθόν και δεν απέδωσε τα αναμενόμενα. Η μουσική που περιγράφουμε ξεπερνάει κατά πολύ τα όρια του “Ρεμπέτη”, κι ας την ονομάζουμε “Ρεμπέτικο”. Εκει για μένα είναι και η πρώτη παγίδα.

Και για να τελειώσω, προσωπικά πιστεύω ότι ο “Ρεμπέτης” είναι ο ΦΟΡΕΑΣ μιας παράδοσης βαθιάς και πλατιάς, δημιουργικός μεν, αλλά φορέας. Και όταν η παράδοση σταματάει και τελειώνει, τελειώνει και ο “Ρεμπέτης”.

Εαν ασχοληθούμε με επιτυχία με αυτήν τη παράδοση, τότε ο “Ρεμπέτης” θα πάρει τη θέση του σε αυτή τη μουσική. Η οποία θέση δε θα είναι ούτε υπερτιμημένη (από τους Ρεμπετολόγους) αλλά ούτε και υποτιμημένη (από τους υπόλοιπους, πολέμιους ή αδιάφορους).


(Νίκος Πολίτης) #223

Οι φράσεις αυτές βρίσκονται πολύ κοντά και στη δική μου συλλογιστική. Το ζητούμενο, έτσι όπως διαμορφώθηκε όχι από το αρχικό κείμενο του Σαββόπουλου αλλά από τις δικές μας σκέψεις και προτάσεις που ακολούθησαν, είναι να δουλέψουμε προς μια «κωδικοποίηση», που θα συμβάλει ακριβώς στην άρση της θολούρας που έφερε ο Πετρόπουλος και η έλλειψη μεταγενέστερων από εκείνον σκέψεων και προσπαθειών.

Μια τέτοια δουλειά, αναπόφευκτα θα έχει και ένα στοιχείο «συμβατικότητας» επί του οποίου πρέπει, ακριβώς, να συμφωνήσουμε. Στο πνεύμα αυτό «παίζει» και είναι ευπρόσδεκτη κάθε άποψη, όπως ήδη σημείωσα. Όμως, σκέψεις υποκειμενικές ή παρορμητικές για το τι είναι ρεμπέτης, πόσο φτωχός πρέπει να είναι ή να μην είναι ένας δημιουργός του ρεμπέτικου ή πόσο αμόρφωτος και λαϊκός, μόνο θολούρα θα φέρουν χωρίς αποτέλεσμα. Γι αυτό και απέχω από περαιτέρω συλλογικές προσπάθειες.


(Αλεξίνοος) #224

Διόνυσε, ήμαρτον.
Και γνωρίζω την τιμωρία του αμαρτήματός μου. Αλλά δεν γνωρίζω ποίο είναι το αμάρτημα.
Η τιμωρία:
Ευρίσκω κάποιον (εσένα) με τον οποίο συμφωνώ, όπως φαίνεται από αυτά που ήδη έχω πει και που θα πω.
Και αυτός μου ‘φορτώνει’ πράγματα που δεν έχω πει και με υποχρεώνει να απολογούμαι…
Ας είναι. Θα μετατρέψω την απολογία σε διασάφηση των σκέψεών μου και θα υποθέσω ότι το αμάρτημά μου ήταν η ασοφία, ήτοι, η παράβαση του γνωστού “σοφόν το σαφές”.
Περί του Νικού Πολίτη είπα (μεταξύ άλλων):
“Ή, ο Νίκος Πολίτης, είναι …(κρυφός;) οπαδός της θολούρας.
Ή, εγώ είμαι στενόμυαλος κι’ εκείνος ευρύνους, ήτοι …γεωμετρικότερος εμού. Αυτό, το τελευταίο ενδεχόμενο, προκύπτει … κτλ”
Τό λέω διότι, παρότι ο Ν.Π. πασχίζει να ξεδιαλύνει τα πράγματα, αποδέχεται μία εκδήλωση αγάπης προς την θολούρα, ως αλλη άποψη… (βλέπε #215). Εγώ, αδυνατώ.
Δεν είπα όμως, ούτε σκέφτηκα πως κάποιος θέλει να θολώσει τα νερά αλλά, ότι η θολούρα είναι μία λαϊκή άποψη η οποία πρέπει να εξεταστεί σαν τέτοια. Είναι αυτή που επιτρέπει στο καθένα να ‘βλέπει’ και να ‘αισθάνεται’ ό,τι θέλει την κάθε φορά ανάλογα με την διάθεσή του από πράγματα που είναι ανεξάρτητα από την διάθεσή του. Αυτό είπα πως είναι στημένη μηχανή… και μάλιστα παντού. (Δεν θέλω να το αναλύσω περισσότερο).
Ας μου επιτραπεί να θυμίσω κάτι από τα πιο πρόσφατα που έχω γράψει (#205):
Τα καβουράκια του Τσιτσάνη (του '52) είναι καμιλιέρικο; Τί σχέση έχει αυτό το τραγούδι με το εκείνο του Μάρκου: “Κάποιο βράδυ με φεγγάρι”, (του '50) ή, με το άλλο του Παπάζογλου: “Σα φουμάρω τσιγαρλίκι” (του '35)… “-Ωραία ρεμπέτικα τραγουδάκια…” Ε, καλά αυτό τό 'παμε… Άλλη σχέση υπάρχει…
Εάν μου πεις ότι διαφωνείς με αυτό… “Βαθειά στη θάλασσα θα πέσω…”
Παρά ταύτα, την έλλειψη ορισμού του “ρεμπέτη” δεν την θεωρώ αδυναμία ή, ματαιοπονία αλλά, εκκρεμότητα. Και παρότι θεωρώ, την κατηγοριοποίηση “ρεμπέτικο”, ως “πλάσμα της φαντασίας” κάποιων… (#212, τέλος), επειδή, αυτό το “πλάσμα”, διαπλάθει στάσεις ανθρώπων (και δη φαντασιωτικές), θέλω να το εξετάσω… όσο γίνεται.
Δεν με ενοχλεί ο κόπος, εκτός και αν είναι κόπος που προκαλώ στους άλλους, τους οποίους και παρακαλώ να με ειδοποιήσουν…


(Αλεξίνοος) #225

Έστι ουν ρεμπέτης…
Θεωρώ ότι ένα (ίσως το πρώτο) άρθρο του ορισμού του ρεμπέτη πρέπει να είναι το εξής:
Αυτός ο οποίος ηγεμονεύεται ιδεολογικά και πολιτιστικά από την μαγκιά…”
Ας δούμε αν αυτό είναι βάσιμο:
Α) Ο ρεμπέτης γουστάρει τα ρεμπέτικα. Αυτό, εξ ορισμού.
Β) Το τραγούδι: “Ο Νικοκλάκιας” είναι ρεμπέτικο. Αυτό, εξ υποθέσεως. Δηλαδή υποθέτω ότι το δεχόμαστε όλοι, παρά την ασάφεια του όρου “ρεμπέτικο”.
Γ) Δεν μπορεί κάποιος νοήμων (ο ρεμπέτης) να γουστάρει ένα τραγούδι χωρίς να καταλαβαίνει τι λέει. Αυτό, είναι κοινή έννοια.
Συμπέρασμα:
Ο ρεμπέτης είναι κάποιος που καταλαβαίνει τι σημαίνει “τουφατζής και κασσαδόρος”. Αυτό, το λέει το τραγούδι.
Αυτές οι λέξεις βεβαίως δεν περιλαμβάνονται στο οικογενειακό (ή, το σχολικό κτλ) λεξιλόγιο ενός λαϊκού ανθρώπου. Και το σημαντικότερο: Δεν υπάρχουν αντίστοιχες προς αυτές παρά μόνο επεξηγηματικές περιφράσεις μπορούν να δωθούν. (Είναι, άλλωστε, γνωστό και όχι τυχαίο το γεγονός ότι πολλές λέξεις της μαγκιάς έχουν περιληφθεί στο λεξιλόγιο όλου του πληθυσμού…)

Βλέπουμε ότι η μάγκικη διάλεκτος η οποία μπορεί να είναι και ένδειξη παρακμής (απομόνωση, λαθροβιότητα κτλ) ίσως και εξ αυτού ακριβώς του λόγου, μετατρέπεται σε στοιχείο διάδοσης ενός μάγκικου τρόπου επικοινωνίας: Ο “Νικοχλάκιας” (και όλα τα άλλα) μετατρέπεται σε …σχολικό τραγουδάκι εκμάθησης μίας άλλης(:wink: γλώσσας που δεν είναι λαϊκή αλλά, μάγκικη. Ή, για να μιλήσουμε ορθότερα: Που είναι λαϊκή ομιλουμένη από ένα τμήμα τους λαού, τους μάγκες… Η υποχρέωση να επικοινωνείς σε μία γλώσσα διαφορετική από την μητρική σου μπορεί να είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων (π.χ. επιβολής). Εδώ είναι αποτέλεσμα ιδεολογικής και πολιτιστικής ηγεμονίας της μαγκιάς…
Αυτό δεν πρέπει να ακούγεται τόσο παράξενο… Εδώ, η Πηνελόπη Δέλτα, έδωσε το όνομα: “Ο μάγκας” σε ένα παιδικό μυθιστόρημα (αφορά ένα σκυλάκι που …μπερμπάντεψε).
Η γλώσσα δεν είναι το μοναδικό στοιχείο (ενδεικτικό) της “ηγεμονίας”. Αλλά, θα πρέπει να δούμε την έκτασή της: “Εκείνα τα χρόνια”, για να πας να αγοράσεις (π.χ.) ένα τραπέζι, από το γιουσουρούμ και για να σου το μεταφέρουν στο σπίτι σου, έπρεπε να …ήσουν καλός στην προπαίδεια. Διότι, όλες οι συναλλαγές, γινόντουσαν με τάλληρα (ή, τάλλαρα). Ο παντοπώλης, βέβαια, προσπαθούσε να λέγει “πεντάδραχμον” (προπάντων στους αξιοσέβαστους πελάτες)… Διατί;;; -Διότι τα τάλληρα τα είχε “στη ζούλα” …η κυρία Κούλα. Χμμμ… Τώρα, εγώ, και το πέντευρο ακόμη, το λέω: “τάλληρο”… Αλλά νομίζω ότι έχω, ήδη, επεκταθεί…


(Διόνυσος) #226

Δεν σε κατάλαβα Αλεξίνοε, να με συγχωρείς. Απλά προσπαθούμε να κάνουμε μια συζήτηση μέσα από ένα φόρουμ και πολλές φορές δεν είναι εύκολο να καταλάβουμε τι πραγματικά θέλει να πει ο συνομιλητής μας. Ειδικά όταν το θέμα είναι δύσκολο. Σε ευχαριστώ για τον κόπο σου που το διευκρίνησες. Εξάλλου δεν υπάρχει κανένα αμάρτημα. Γνώμες έχουμε με επιχειρήματα. Δεν βρίσκω τίποτε κακό σε αυτό.


(paris) #227

Λογια λογια λογια!

Η Σανταροζα ηταν τοτε
μεγαλουργημα,
που πηγαινανε τους μαγκες
για κακουργημα.

Γερανοι και τεχνοκρατες
τη γκρεμισανε
και γαρυφαλα τις στρατες
τις γεμισανε.

Σκυλαδικο τσιφτετελι!.

Οποιος ξερει τον αλλο στιχο ας συμπληρωσει.

Λογια,λογια,λογια…


(ΑΓΗΣ) #228

Με αφορμή το παραπάνω θα έλεγα: Όλοι ξέρουμε τι είναι η “ευθεία γραμμή”. Παρ’ όλα αυτά για την ευθεία γραμμή δεν υπάρχει ορισμός.

Στο σχετικό λινκ της βικιπίδια


κάποιος έχει βάλει κάτι σαν ορισμό. Όπως όμως συνεχίζει το λήμμα:
<<Η ευκλείδεια γεωμετρία δεν δίνει ορισμό της ευθείας, αλλά τη θεωρεί αρχική έννοια, όπως και το σημείο και το επίπεδο. Την εικόνα ενός μέρους μιας ευθείας παρέχει ένα τεντωμένο λεπτό νήμα.>>
Δεν νομίζω ότι το να προσπαθήσει κανείς να ορίσει την ευθεία θα διέλυε την όποια “θολούρα” γύρω από το τι είναι αυτή. Μπορεί να έδινε κι άλλες εικόνες ενός μέρους της ευθείας, αλλά αν μια από αυτές τις εικόνες φιλοδοξούσε να είναι ορισμός, τότε η θολούρα μάλλον θα αυξανόταν αντί να μειώνεται.

Τα “καβουράκια” κατά την αίσθησή μου, δεν είναι ρεμπέτικο, αλλά η προέλευση του τραγουδιού είναι το ρεμπέτικο. Με το που βγάζουμε όμως, ας υποθέσουμε, συμπέρασμα για το τι είναι τα “καβουράκια”, τι αλλάζει; Μήπως απλώς επιβεβαιώνεται, πέρα από όλα τα άλλα, ότι μεταξύ τέτοιων ταξινομήσεων και περιοδολογήσεων δεν υπάρχουν στεγανά;


(Αλεξίνοος) #229

Άγη μου (συγνώμη για το “μου”)
Ευτυχώς, που ο Ευκλείδης και οι Έλληνες μαθηματικοί δεν διάβαζαν Wiki, ούτε τα Ελληνικά σχολικά βιβλία…
(Σου) λέω: Η θολούρα και η ασάφεια είναι στημένη μηχανή… Δεν με πιστεύεις(;)…
(Σου) λέω: “Αρχή πάσης …κουβέντας (όποιας νά 'ναι) η, των ονομάτων επίσκεψις” …ήγουν: επί σκέψις.

[Μη φάμε, τώρα, όλη την νύχτα με το “τι ήθελες να πεις…”
Και με την “έννοια, την καλή” που έχει μια λέξη απρεπής.]

Σημείωση… ή, Υ.Γ.:
Θα σε (σας) προλάβω:
Ο Ευκλείδης ορίζει και το σημείο και την ευθεία και το επίπεδο. (Αν με ρωτήσεις: “Μήπως το Υπ. Παιδείας μας εξαπατά;”, η απάντηση είναι: “Ναι, αναμφιβόλως”).
Κάποιοι ανακάλυψαν πως …δεν ορίζονται.
Εκείνοι που ενεργούσαν όπως ο Ευκλείδης έφτιαξαν γεωμετρία.
Αυτοί που δεν ενεργούν όπως ο Ευκλείδης νομίζουν ότι η γεωμετρία …εξαντλήθηκε… Παρά ταύτα την εκδίδουν και την ξανα/εκδίδουν (το “εκδίδουν” το λέω με την δεύτερη έννοια: Κάθε φορά την εκδίδουν και πιο πολύ…)
Κρίνε…
Μετά ταύτα, προτείνω να περιοριστούμε εις “τα καθ’ ημάς”…


(Αλεξίνοος) #230

Συνέχεια του (#219)
Η γλώσσα των μάγκικων ή (έστω) των ρεμπέτικων τραγουδιών είναι κάτι το χειροπιαστό και ταυτόχρονα η πιο εύκολη και προσιτή πλευρά του θέματός μας. Θα έλεγα: αυτό που καταλαβαίνει και ένας “τουρίστας”… Άλλα πράγματα όμως, είναι τα πιο δομικά. Π.χ. ο τρόπος που χορεύονται και από ποίους.
Είναι πασίγνωστο ότι το ζεϊμπέκικο είναι ένας χορός που χορεύεται σε πολλά μέρη της Ελλάδας (και στην Κύπρο). Και δεν χορεύεται ούτε από ένα μόνο, ούτε χωρίς (τυπικά) βήματα, ούτε μόνο από άνδρες… Αυτά όλα, συνιστούν μία συγκεκριμένη άποψη επάνω στον χορό αυτό, την άποψη (να πούμε) την μάγκικη ή, την ρεμπέτικη. Εγώ, εδώ, θα την πω “ρεμπέτικη” γιατί είναι η άποψη που πήγαν και την έμαθαν οι “οπαδοί της μαγκιάς” και έπειτα την μετέφεραν στο οικογενειακό και φιλικό τους περιβάλλον:
—Ακόμη και, κατά την δεκαετία του ‘60, ζεϊμπέκικο (στα σπίτια και στις ταβέρνες) χόρευαν μόνον οι ενήλικες άνδρες.
—Ακόμη και σήμερα, ακούς πολλούς περισπούδαστους να λένε για την “μοναχικότητα του ζεϊμπέκικου” πράγμα το οποίο έχει μία βάση αλλά μόνο για το μάγκικο ζεϊμπέκικο.
—Ακούς όμως, να λένε και κάτι άλλες ανοησίες …που δεν τις τραβάει ούτε ο μουτζούρης (το τραίνο με ατμομηχανή). Π.χ.: “Το ζεϊμπέκικο είναι σκυφτό”… “-Ρε κωθώνια, ο μάγκας δεν σκύβω… Συσπειρώνομαι”. …Την διαφορά δεν κατανοεί όποιος δεν του χρειάστηκε ποτέ να συσπειρωθεί… (Δεν εξιδανικεύω τους μάγκες ούτε εκφράζω αποδοχή - περιγράφω χαρακτηριστικά και διαφορές.)
—Είδα σε ένα site (η διεύθυνση είναι στη διάθεση καθ’ ενός) την …απίθανη άποψη ότι, …όταν ο μάγκας χορεύει και, με την παλάμη του, πιάνει την γη …κτυπάει να του ανοίξει ο Άδης… -Σιγά, να μη κτυπάει για να βρει πετρέλαιο… -Πιάνει χώμα - λέω εγώ - ή μιμείται την πράξη αυτή, γιατί αυτό κάνει όταν έχει απέναντί του έναν άλλο μάγκα και πρέπει να τον αντιμετωπίσει με το μαχαίρι…: -Τα χέρια ιδρώνουν… Ας αφήσουμε όμως, τα ‘μοβόρικα… Αλλά, όπως μπορεί κανείς να καταλάβει ο χορός ενώπιον εχθρών και φίλων είναι μία επίδειξη αρτιμέλειας και αντανακλαστικών, προσαρμοσμένων στις ‘συνθήκες’ τις οποίες δημιουργεί η μουσική. Όλοι οι χοροί, αυτό (περίπου) είναι - όχι μόνον οι λαϊκοί - αλλ’ ο καθένας με άλλο τρόπο…:
Ο ‘μάγκας’, όταν χορεύει ζεϊμπέκικο, δεν σηκώνει τα ποδάρια του και να δείχνει …τα αχαμνά του, όπως κάνει ένας πρωθυπουργός που έχω δει… διότι είναι σαν να …τα εισφέρει προς αποκοπήν…
Εκείνοι που πλησιάζουν προς την μαγκιά, όλα αυτά, τα ‘διδάσκονται’ και τα μεταφέρουν σε όλο τον λαό… Έτσι η μαγκιά, άλλοτε ‘ηγεμονεύει’ και άλλοτε (απλώς) επηρεάζει. Αυτό μας κάνει να υποθέσομε ευλόγως ότι και η ίδια επηρεάζεται… δηλαδή ότι υπάρχει μία αμφίδρομη αντίδραση. Αλλά, αυτή πρέπει να εξεταστεί στα πλαίσια μίας άλλης ενότητας που να έχει τίτλο “μεθοδευμένη επέμβαση (της ρουφιανιάς συμπεριλαμβανομένης)”…
Ας παραμείνουμε, προς το παρόν στην διδαχή του “μάγκα” (έτσι ας τον ονομάσουμε) προς τον ‘επι/σκέπτη’ της μαγκιάς ένα …“ρεμπετονιό” (έτσι ας τον ονομάσουμε). Και ας μου επιτραπεί να ομιλήσω για ένα προσωπικό επεισόδιο (όπως είπα, πολλοί από 'μας έχουμε στοιχεία να εισφέρουμε):
Δεκαετία του '60. Εγώ, μπαίνω σε ένα ‘ουζερί’ (να αρχίσω να δοκιμάζω αν αντέχω το ποτό - μόνο αυτό). Θέση δεν έχει… αλλά έχει μία καρέκλα που την σπρώχνει κάποιος προς το μέρος μου. Δεν είδα το μητρώο του αλλά, εμένα μου φάνηκε για μάγκας… γέρος ήταν. Εν τω μεταξύ κάποιος χορεύει (με φραγκάκι στο τζουκ-μποξ…). Εγώ θαυμάζω τις κινήσεις του ‘χορευτή’… Ο μπάρμπας κοιτάζει εκείνον με υπόδηλη αποδοκιμασία και, εμένα, με άδηλο οίκτο. Καμμιά φορά, τελειώνει ο χορός και ο νεαρός περνάει από μπροστά μας ρίχνοντας κλεφτιές ματιές προς τον γέρο, δήλον ότι προσπαθούσε να αντιληφθεί την εντύπωση που του είχε κάνει. Ο γέρος τον κοιτάζει - όχι πολύ έντονα και, καθώς ο άλλος κοντοστέκεται, του κάνει: “Σου σώθηκε το ελατήήήριο”… Αυτό, εγώ, το αποκαλώ “πολιτιστική παρέμβαση”… Με ένα σμπάρο δυό τριγώνια, που λέμε (εμένα και τον άλλον)… Αυτός ο μπάρμπας εκείνη την στιγμή λειτούργησε σαν δάσκαλος μίας σχολής που δεν είχε σχέση με κανένα από τα επίσημα λύκεια εις τα οποία ως γνωστόν δεν εδιδάσκετο το ζεϊμπέκικο… Κανείς ας μην αμφιβάλει ότι ήταν ένας άνθρωπος του λαού… Αλλά, αυτό που εδίδαξε το είχε διδαχθεί …έστω και από τρίτο χέρι από εκείνους τους ανθρώπους του λαού που τους λέμε “μάγκες”…
Εάν, εγώ, σηκωνόμουν να χορέψω “μαζί” με τον νεαρό, θα με έπιανε από τον πήχη και θα μου έλεγε: “Δείξε σεβασμό, ρε…”
Μερικοί νομίζουν ότι η ‘παραγγελιά’ είναι μια ‘σκέτη τσιριμόνια’ (πρβλ #212) κάποιων καβγατζήδων…
Αλλά,… αυτό είναι άλλο θέμα…


(Αλεξίνοος) #231

Συνέχεια των #219 και του προηγουμένου.
Το μόνο που, έκανα μέχρι στιγμής, ήταν το να υπενθυμίσω ορισμένα στοιχεία που αποδεικνύουν το εξής απλό (ή απλοϊκό):
Οι μάγκες επηρεάζουν κάποιους που δεν είναι μάγκες κατά τον τρόπο που ο δάσκαλος επηρεάζει τον μαθητή. Αυτό είναι φυσικό. Όχι μόνο διότι ο μάγκας, στο τέλος, γίνεται “…δάσκαλος σαν τον σοφό Σωκράτη” αλλά και διότι ισχύει η λαϊκή ρήση: “Μ’ όποιον δάσκαλο καθίσεις τέτοια γράμματα θα μάθεις”. Αυτό δε δεν έχει να κάνει τόσο με την διαφορά ‘αξίας’ μεταξύ ‘δασκάλου’ και ‘μαθητή’ αλλά με τη διαφορά ιδεολογικής συγκρότησης και ύφους - σε μία εποχή παρακμής της μαγκιάς οπότε αυτά τα στοιχεία αναδεικνύονται σε πρωτεύοντα - ελλείψει των πρωτευόντων (“Αν είσαι φίνος μάγκας, πού είνʼ τα μπεγλέρια σου / Αν είσαι και σερέτης, πού είνʼ τα μαχαίρια σου).
Η επιρροή της μαγκιάς, όπως είπαμε, ασκείται επί όλου του πληθυσμού αλλά εδώ υπεισέρχονται και άλλοι παράγοντες που καθιστούν, την επιρροή αυτή, ασαφή και ‘διαθλασμένη’. Οπότε υποχρεωνόμαστε να περιορίσουμε την εξέτασή μας σε αυτούς που θα λέγαμε: “άμεσα επηρεαζομένους” (ή, “επηρεασθέντας”). Έ, τώρα, θα ισχυριστώ πως αν το κάνουμε αυτό μπορεί να …την πατήσουμε:
Ας δούμε ένα παράδειγμα πασίγνωστο: Την λέξη “μπάτσος”. Θα ήμουν εντελώς αφελής εάν έλεγα πως έχει επικρατήσει επειδή την επέβαλαν οι μάγκες. Την επέβαλε (κυρίως) η τηλεόραση και ο κινηματογράφος (π.χ. μετάφραση του “cop” κτλ). Χμμμ… αλλά το νόημα που έχει πάρει το “μπάτσος” (τουλάχιστον για μερικούς) είναι λιγάκι …‘χαϊδευτικούλικο’. Τέτοιο νόημα δεν είχε στα πλαίσια της μαγκιάς… Το δεύτερο νόημα γίνεται ερμηνευτικό του πρώτου. Τέτοια πράγματα συνέβαιναν και από παλιά (χωρίς να σημαίνει ότι ήταν, πάντοτε, προϊόν ‘καταχθόνιας’ μεθόδευσης). Π.χ. εκείνος που είχε, ήδη, μάθει να τραγουδάει την φράση “τα μελιτζανιά να μη τα (ξανα)βάλεις πια”, μέσα στα συμφραζόμενα του γνωστού τραγουδιού του Σουγιούλ, όταν την ακούσει (ως τσάκισμα) στον “Καπετανάκη” (ρεμέτικο ή, δημώδες;), μάλλον θα την εκλάβει ως δάνειο και ίσως ως ερμηνευτικό ‘κλειδί’ για το όλο περιεχόμενο του τραγουδιού αυτού. Ισχυρίζομαι ότι και η λέξη “μεμπέτης” χρησιμοποιείται με αυτόν, τον ερμηνετικό τρόπο και άγει σε μία παρερμηνεία ανάλογη προς την παραποίηση που έχει υποστεί. Η παραποίηση αυτή μπορεί να είναι …φυσική/λαϊκή οπότε θα μπορούσαμε και την θεωρήσομε και ως “εξέλειξη”. Αλλά, όταν γίνεται από μεγάλους κινηματογραφικούς επιχειρηματίες, και από τηλεοπτικούς σταθμούς κτλ, τότε, θα πρέπει να την θεωρήσουμε σκόπιμη (διότι, οι άνθρωποι αυτοί, δεν ενεργούν ασκόπως). Ακόμη και το BBC έχει φτιάξει μία “εμπεριστατωμένη” εκπομπή για το ρεμπέτικο, εις την οποία παρελαύνουν από …τον Ζορμπά - Άντονυ Κουίν - έως και …τσολιάδες.
Εξομολόγηση:
Αυτή η εκπομπή, υπήρξε μεταξύ άλλων η κυριότερη αιτία που απεφάσισα να συμμετάσχω εις αυτήν, εδώ, την συζήτηση. (Αλλ’, επ’ αυτού, δεν είναι ακόμη η ώρα για να μιλήσω…)

Από τα μέχρι τούδε, πάντως, φαίνεται ότι μπορεί η (θολή, ενίοτε) ιδέα που έχουμε για τα ρεμπέτικα τραγούδια να είναι αποτέλεσμα παρερμηνείας, επειδή χρησιμοποιούμε, ως ερμηνευτικό εργαλείο μία έννοια παραποιημένη. Αλλά, διά να αντιληφθούμε την παραποίηση θε πρέπει πρώτα να ορίσουμε την πραγματική έννοια. Αυτό, ας εκληφθεί ως δικαιολογία διά την εμμονή μου στον ορισμό του ρεμπέτη…

Μεταξύ των ‘μαθημάτων’ της ‘διδασκαλίας’ που ανέφερα προηγουμένως, είναι το τραγούδι ο χορός και …η ξένη γλώσσα (τα μάγκικα). Τα ‘μαθητικά’ τραγούδια, είναι τα μάγκικα… Εμείς όμως, εδώ, εξετάζουμε τα ρεμπέτικα. Μόνο εάν αποδειχθεί ότι τα ρεμπέτικα είναι ‘περίπουκαι μάγκικα (‘επακριβώς’, δεν υπάρχει σ’ αυτά τα πράγματα), θα μπορούμε να πούμε πως έχει θέση, στον ορισμό του “ρεμπέτη”, αυτό που ονόμασα: “πρώτο μέρος”, ήτοι:
Αυτός ο οποίος ηγεμονεύεται ιδεολογικά και πολιτιστικά από την μαγκιά…”
Εδώ όμως, θα πρέπει να προσθέσουμε και το άμεσα διότι, όπως είπαμε, υπάρχουν και έμμεσες επιρροές …οι οποίες - εδώ που τα λέμε - δεν είναι και τόσο “έμμεσες” (π.χ. η τηλεόραση φιλοξενεί πολλούς και διαφόρους… - αλλ’, είπαμε: αυτό, έπεται).
Αυτό που πρέπει να δούμε τώρα, είναι εάν και κατά πόσον, τα τραγούδια που δεχόμαστε ως ρεμπέτικα, είναι και μάγκικα. Εάν διαπιστωθεί (λέμε: “εάν”) κάτι τέτοιο, τότε, η φράση που προτείνω ως μέρος του ορισμού θα καταστεί εύλογη…:
Ρεμπέτης:
Αυτός ο οποίος ηγεμονεύεται ιδεολογικά και πολιτιστικά, άμεσα, από την μαγκιά…”
Νομίζω δε ή, μάλλον προβλέπω ότι ο ορισμός αυτός, αφού περάσει από μία περαιτέρω επεξηγηματική επέκταση,… θα ‘μαζευτεί’ σε κάτι σαν και αυτό που ακολουθεί:
Ρεμπέτης είναι αυτός που
αποδέχεται τις μάγκικες αξίες εν συν όλω
και ακολουθεί την μάγκικη ζωή εν μέρει.
Ήτοι (κατά κάποιον τρόπο):
Ο ενίοτε και εν μέρει μάγκας.
Αυτό, το γράφω μάλλον προχείρως, κάτω από την πίεση της συναίσθησης ότι έχω γίνει κουραστικός.
(Εκκρεμεί το θέμα της ‘μαγκικότητας’ των ρεμπέτικων τραγουδιών.)


(Δημήτρης Ν.) #232

Πολύ μπλα-μπλα ρε συ Αλεξίνοε!!! Και δεν διαβλέπω και διάθεση από άλλο μέλος για κουβέντα επί των απόψεών σου. Το θέμα, φοβάμαι, εξελίσσεται σε μονόλογο αλλά εάν εσύ έχεις την διάθεση να συνεχίσεις, τότε συνέχισε. Αν και θα μπορούσες να αναρτήσεις αυτές σου τις απόψεις σε blog σου (επί του φόρουμ) μιας και είναι ολόκληρη διατριβή.

υ.γ. Δεν “ομιλώ” ως συντονιστής.


(Αλεξίνοος) #233

Αλεξίνος (#218, τέλος):
Δεν με ενοχλεί ο κόπος, εκτός και αν είναι κόπος που προκαλώ στους άλλους, τους οποίους και παρακαλώ να με ειδοποιήσουν…
Αλεξίνος (#225, τέλος):
Αυτό, το γράφω μάλλον προχείρως, κάτω από την πίεση της συναίσθησης ότι έχω γίνει κουραστικός.
Αλεξίνοος (…):
Κτλ, παρόμοια…
Δημήτρης (προηγούμενο):
Πολύ μπλα-μπλα ρε συ Αλεξίνοε!!! Και δεν διαβλέπω και διάθεση από άλλο μέλος για κουβέντα επί των απόψεών σου. Το θέμα, φοβάμαι, εξελίσσεται σε μονόλογο αλλά εάν εσύ έχεις την διάθεση να συνεχίσεις, τότε συνέχισε. Αν και θα μπορούσες να αναρτήσεις αυτές σου τις απόψεις σε blog σου (επί του φόρουμ) μιας και είναι ολόκληρη διατριβή.
υ.γ. Δεν “ομιλώ” ως συντονιστής.

Αλεξίνοος:
Συμφωνώ με όλα…


(Μπάμπης Κάπουλας) #234

Φίλε Αλεξίνοε ο ζειμπέκικος δε σκηνοθετήτε.Ο καθείς εκφράζετε με τον δικό του εντελώς προσωπικό τρόπο


(Αλεξίνοος) #235

Εάν, κάποιος “Αλεξίνοος”, είπε ότι το ζεϊμπέκικο σκηνοθετείται ή, ότι όσοι το χορεύεουν εκφράζονται με κοινό, απρόσωπο τρόπο… δεν τον γνωρίζω. Μάλλον θα πρόκειται περί απλής συνωνυμίας…

Πάντως, (και) εις τον χορό αυτό, υπάρχουν πράγματα που πρέπει να γίνονται και, πράγματα που δεν πρέπει.
Αλλά, δεν πρέπει και να κουράζω τους συνανθρώπους μου… μέρες πού 'ναι… (πρβλ #227).


#236

Φίλε Αλεξίνοε, απ`ό,τι αντιλαμβάνομαι και σε παρακαλώ να με διορθώσεις εάν κάνω λάθος, θα πρέπει εμείς απο αυτό το forum να ορίσουμε κατά κάποιο τρόπο, σαφή κατά την άποψη σου τι είναι ρεμπέτικο, τι ρεμπέτης κτλ…, αρνήσε όμως να δεχτείς έστω κάποια στοιχεία “συμβατικότητας” όπως λέει και ο Κος Πολίτης στο #217# που ναι μεν δεν αναφέρετε σε εσένα ειδικά, αλλά υποψιάζομαι οτι σε αγγίζει! Μα δεν είναι όλα όμως άσπρα ή μαύρα!


(Αλεξίνοος) #237

Φίλε Σταμάτη γνωρίσω - πίστεψέ με - πολύ καλά ότι υπάρχουν αποχρώσεις του γκρι και έχω υποφέρει τα πάνδεινα από ανθρώπους που βαριούνται να τις διακρίνουν.
Δεν με ενοχλεί το γκρι αλλά, το γκριζάρισμα… το συνεχές και επίμονο. Αυτό είναι που, στο τέλος, τα τα κάνει όλα μαύρα. Λέω, ότι αυτό το γκριζάρισμα είναι αναστρέψιμο σε μεγάλο βαθμό.

Πράγματι, νομίζω ότι πρέπει να ορίσουμε τους όρους: “ρεμπέτης” και “ρεμπέτικο”, κατά τρόπο σαφή.
Με αυτό εννοώ, βεβαίως: Όσο πιο σαφή γίνεται… δεν μπορώ να εννοήσω και τίποτε άλλο.
Αλλά, κάθε προσπάθεια διασάφησης, είναι …σοφή (“σοφόν το σαφές”).
Για την “συμβατικότητα” που μου λέγεις, δεν είναι κάτι που το αρνούμαι: Ούτως ή, άλλως, ο κάθε ορισμός είναι (κατά κάποιον τρόπο) μία σύμβαση, μεταξύ εκείνων που τον αποδέχονται.
Όμως, δεν θέλω να συνεχίσω διότι, όντως, πιστεύω ότι γίνομαι κουραστικός. Προσπαθώ, λοιπόν, να κάνω λίγο ‘κράτει’.


#238

Αλεξίνοε, αυτά που γράφεις είναι πολύ ενδιαφέροντα και τα διαβάζω με μεγάλη προσοχή. Δυστυχώς δεν μπορώ να συμμετέχω στη συζήτηση γιατί δεν με απασχολεί ιδιαίτερα η επιστημονική διασάφηση του ρεμπέτικου. Θα χαιρόμουν πολύ αν συνέχιζες να γράφεις τις σκέψεις και προτάσεις σου. Ισως πράγματι ο καλύτερος χώρος να είναι το προσωπικό μπλόγκ!

Με την ευκαιρία, καλή Ανάσταση σε όλους.


(Αλεξίνοος) #239

Δύο συνομιλητές μας με προτρέπουν να γράψω τις απόψεις μου σε ένα ιδιαίτερο μπλογκ.
Ο ένας τις θεωρεί διατριβή (#226) και ο άλλος πολύ ενδιαφέρουσες (προηγούμενο).
Αφού τους ευχαριστήσω θα παρατηρήσω ότι (ανεξαρτήτως των προθέσεών τους) η προτροπή αυτή, αρμόζει σε κάποιον που είναι “εκτός θέματος”.
Δεν θέλω να αποδείξω ότι είμαι “εντός” αλλά, θα λάβω αφορμή διά να επ/ανά/εξετάσω ένα ερώτημα:
Μπορούμε να ομιλούμε περί της καταγωγής ενός πράγματος εάν δεν γνωρίζομε τι είναι αυτό; Εάν δεν το ορίσουμε;
Προφανώς όχι. Αυτό, το αυτονόητο, κανείς δεν περιμένει να …το μάθει από εμένα. Και ιδού:
Στο #12, ο Κώστας Φέρρης ερωτά:
“Τι εννοούμε ΣΗΜΕΡΑ με τη λέξη ρεμπέτικο;”
Στο #17, ο Νίκος Πολίτης δηλώνει:
“Το ερώτημα αυτό με καίει περισσότερο ίσως από κάθε άλλο, γιατί όπως και ο Κώστας λέει, αν δεν συμφωνήσουμε στους ορισμούς θα πελαγώσουμε.” … “Θα ένοιωθα απείρως μεγαλύτερη ικανοποίηση αν ένα σύνολο ορισμών και κωδίκων βασισμένο στη σημερινή πραγματικότητα έβγαινε από μέσα από τούτο εδώ το φόρουμ, με συλλογικές διαδικασίες και όσο γίνεται μαζικότερη συμμετοχή, παρά από το άχαρο γραφείο μου.”
Στο #60, η Ελένη (μετά από τόσα σχόλια, εξακολουθεί να) ερωτά:
“Μήπως, για να προχωρήσει κάπως η κουβέντα μας, πρέπει να προσδιορίσουμε τι εννοούμε με τον όρο “ρεμπέτικο” τραγούδι;
Ποια χαρακτηριστικά νομίζουμε πως το ξεχωρίζουν από τη γενικότερη κατηγορία, αυτήν που ονομάζουμε “αστικό λαϊκό τραγούδι”, στην οποία και υπάγεται;

Από τότε, το ‘κλίμα’ έχει αλλάξει τόσο ώστε ο φίλος Σταμάτης μου λέγει (#230):
“Φίλε Αλεξίνοε, απ`ό,τι αντιλαμβάνομαι και σε παρακαλώ να με διορθώσεις εάν κάνω λάθος, θα πρέπει εμείς απο αυτό το forum να ορίσουμε κατά κάποιο τρόπο, σαφή κατά την άποψη σου τι είναι ρεμπέτικο, τι ρεμπέτης κτλ…”
Εγώ, βεβαίως, (εισέτι) νομίζω: ΝΑΙ (#231).
Αλλά, θα υποβάλω ένα ερώτημα σε όποιον νομίζει το αντίθετο:
Η χρήση, ενός αόριστου ‘όρου’ (“ρεμπέτικο”), ωφελεί ή, βλάπτει την εξέταση;
Εάν την βλάπτει, πρέπει να εγκαταλειφθεί πάραυτα και - επομένως - να αλλάξει και ο τίτλος του μπλογκ (έστω σιωπηρώς) και να γίνει, π.χ.: “Η καταγωγή (και η εξέλιξη) των λαϊκών μας τραγουδιών.” Αυτή η εξέταση, απηλλαγμένη από την αναζήτηση του …ρεμπέτικου ‘μίτου’ μεταξύ των τραγουδιών, θα ήταν πιο χρήσιμη και πιο αποδοτική (π.χ.: η εξέλιξη του τραγουδιού του Τούντα “Γιατί φουμάρω κοκαΐνη”, από αυτό που τραγουδούσε η Εσκενάζυ εις αυτό που τραγουδάει, σήμερα, η Αλεξίου).
Και τότε ο μόνος λόγος που θα υπήρχε για να κατασκευαστεί ένας ορισμός του ρεμπέτικου θα ήταν διά να απαντήσουμε σε κάποια ‘πονηρά’ ερωτήματα σαν αυτά που θέτει ο Κώστας Φέρρης, π.χ.:
“Τι εννοούμε ΣΗΜΕΡΑ με τη λέξη ρεμπέτικο;”
Εγώ, αυτό, το εκλαμβάνω ως …δημοσκόπηση, ήτοι: Πόσοι έχουν υιοθετήσει την ‘απάντηση’ που ‘παρασκευάζει’, ο ίδιος ο Φέρρης, εις το ερώτημα αυτό; Εδώ, δεν γνωρίζω αν θα μπορούσα να ασκήσω κριτική, διατηρώντας …την κοσμιότητά μου. Μπορώ όμως, να πω ότι η κριτική και η προφύλαξη από τους παντός είδους (εκ των υστέρων) μεταπλάστες του “ρεμπέτικου” (πρβλ. προς εκπομπή BBC, κτλ, #225), απαιτεί αυτό που, ας μου επιτραπεί, να το επαναλάβω:
“Παρά ταύτα, την έλλειψη ορισμού του “ρεμπέτη” δεν την θεωρώ αδυναμία ή, ματαιοπονία αλλά, εκκρεμότητα. Και παρότι θεωρώ, την κατηγοριοποίηση “ρεμπέτικο”, ως “πλάσμα της φαντασίας” κάποιων… (#212, τέλος), επειδή, αυτό το “πλάσμα”, διαπλάθει στάσεις ανθρώπων (και δη φαντασιωτικές), θέλω να το εξετάσω… όσο γίνεται.” (#218, τέλος).
Κοντολογίς, ο μόνος λόγος διά την (εφικτή, κατά την γνώμη μου) κατασκευή ενός ορισμού (“ρεμπέτικο”) θα ήταν διά να αποδειχθεί η βλαπτική του επίδραση στην έρευνα (πρβλ. διευκρίνηση, στο τέλος) διότι, περί της αχρηστίας του, πείθει και μόνο το γεγονός ότι ουδείς, πλέον, ασχολείται με αυτό.
Την βλαπτική επίδραση θα την φανερώσω με ένα παράδειγμα (στο επόμενο). Δεν θα έχει, βέβαια, την αποδεικτικότητα μίας θεωρίας αλλά, θα είναι λιγότερο κουραστικό.

Διευκρίνηση- πρόταση:
Λέγω: “βλαπτική επίδραση στην έρευνα”…
Κατά τα άλλα, ο όρος “ρεμπέτικο”, λειτουργεί πολύ καλά. Π.χ. όταν, κάποιος, απευθυνόμενος στην ορχήστρα, πει: “Έχετε, ρε λεβέντες, κανένα ρεμπέτικο, από τα παλιά”, όλοι καταλαβαίνουν (και οι λεβέντες της ορχήστρας και η παρέα του) το τι θέλει να πει. Ή, μάλλον, το καταλαβαίνουν κατά ένα τρόπο που διαπλάθει την διαχρονικά τρέχουσα έννοια του “ρεμπέτικου”. Αυτό, το τελευταίο, ως φαινόμενο, είναι κάτι που το προτείνω προς εξέταση…

— Νέο μήνυμα προστέθηκε στις 13:08 ::: Το προηγούμενο μήνυμα δημοσιεύθηκε στις 13:01 —
(Με συγχωρείτε για το …σεντόνι. Δεν τα κατάφερα να το κάνω δύο σχόλια…)

Κατασκευή ενός παραδείγματος:
Ας υποθέσομε ότι υπάρχει ένα Φανταστικό Πρόσωπο, το οποίο να μπορεί να θεωρηθεί ως ‘αντιπροσωπευτικό’, αυτής εδώ της συνομιλίας. Και ας το ονομάσουμε “Φ.Π.”. Και ας πούμε, ακόμη, ότι υπάρχει και ένας Αφελής άνθρωπος που υποβάλει αφελείς, προσωπικές ερωτήσεις, όπως εκείνες που υπέβαλε ο υποφαινόμενος στο πρώτο σχόλιό του (#174). Ας τον ονομάσουμε: “Α”.

Α: Όταν λες “Η καταγωγή των ρεμπέτικων”, εννοείς: “όλα μαζί” ή, μήπως μπορείς να τα εξετάσεις και ένα, ένα;”
Φ.Π.: Χμμμ…
Α: Δηλαδή, μπορείς να τα εξετάσεις όλα μαζί χωρίς να εξετάσεις και, κάποιο από αυτά, ιδιαιτέρως;
Φ.Π.: Όχι.
Α: Αυτό το κάποιο μπορεί να είναι ένα τραγούδι που έχει τραγουδήσει …κάποιος Κατσαρός, και λέει μέσα “…αμάν ντόκτορ…” και …κάτι τέτοια…
Φ.Π.: Χμμμ…
Α: Μήπως, για να το εξετάσεις θα πρέπει πρώτα να αποφανθείς αν είναι ρεμπέτικο; Και αν αποφανθείς ότι δεν είναι, θα το αφήσεις ανεξέταστο;
Φ.Π.: Παραδέχομαι πως ό,τι και να είναι πρέπει να το εξετάσω.
Α: Χμμμ… Θέλω να σου κάνω μία ερώτηση… Αλλά πρώτα άκουσε αυτό:
http://www.youtube.com/watch?v=AjepmHRjh74
Το Φ.Π. ακούει μετά προσοχής, και κατόπιν:
Φ.Π.: Λοιπόν, ποιά είναι η ερώτηση;
Α: Τα τραγούδια που άκουσες έχουν κάποια σχέση μεταξύ τους…
Φ.Π.: Ε, αυτή, ήταν εύκολη ερώτηση…
Α: Η ερώτηση είναι… χμμμ… και σ’ εξορκίζω στο όνομα της νοημοσύνης, να μου απαντήσεις:
Για να εξετάσεις την σχέση που έχουν αυτά τα τραγούδια μεταξύ τους, τι σου χρειάζεται η έννοια “ρεμπέτικο”; Και αν δεν σου χρειάζεται, μήπως, τώρα, εκ των υστέρων, θα αποφασίσεις να τα αφήσεις ανεξέταστα; Και, αν αποφασίσεις να τα εξετάσεις, και αποφασίσεις, επίσης, να ‘χώσεις’, μέσα στην εξέταση, και τον όρο “ρεμπέτικο”, αυτό θα σε βοηθήσει ή, θα σε μπερδέψει;

Βεβαίως, αυτές είναι ερωτήσεις ενός αφελούς. Εάν, μάλιστα, τον θεωρήσουμε και …βλάκα, ευλόγως θα πούμε ότι …ούτε δέκα σοφοί δεν μπορούν να του απαντήσουν (Σαίξπηρ).
Εάν όμως δεν τον θεωρήσουμε βλάκα αλλ’, ούτε και μπορούμε να απαντήσουμε, θα πρέπει πρώτον, να παραδεχθούμε την αδυναμία μας και δεύτερον, να αναζητήσουμε την αιτία της. Και τότε ίσως αναφωνήσουμε:
“Βρε, μπελά που βρήκαμε με αυτή την ρεμπετολογία…”

Διευκρίνηση:
Όταν λέμε ότι οι Έλληνες Μικρασιάτες μετέφεραν την μουσική τους δεν (πρέπει να) εννοούμε ότι …την μετεγκατέστησαν… (και, δηλαδή, τους άλλους, τους αφήσανε …σύξυλους).

“Να φουμάρει το Τουρκάκι, πού 'ναι φίνο ντερβισάκι” (Μάρκος, ‘βασιλόφρων’ μεν ‘διεθνιστής’ δε).

Υπενθύμιση:
Δύο διώκτες του (α)μανέ: Ιωάννης Μεταξάς και Κεμάλ Ατατούρκ.
Χρονολογία απαγόρευσης (υπό αμφοτέρων): 1937
Αιτιολογία: Κατάλοιπον τουρκοκρατίας και κατάλοιπον γκιαουροκρατίας, αντιστοίχως.


(Νίκος Πολίτης) #240

Αγαπητέ Αλεξίνοε, έχω να σου προτείνω κάτι:

Γιατί δεν κάθεσαι μπροστά σε μια λευκή σελίδα word, με ανοιγμένα γύρω σου όσα βιβλία, λεξικά, αντιλεξικά και οτιδήποτε νομίζεις ότι θα σε βοηθήσει, με στόχο να τακτοποιήσεις τις πολλές ερωτήσεις σου, σκέψεις, υποθέσεις, παραδείγματα, προτάσεις και αντιπροτάσεις; Αφού ολοκληρωθεί αυτό, το επόμενο βήμα θα ήταν να προχωρήσεις σε μία σύνθεση, που είναι και το ζητούμενο. Το αποτέλεσμα της σύνθεσης αυτής μπορείς, τότε, να το κοινοποιήσεις εδώ, αν θέλεις, ή να το δημοσιεύσεις κάπου. Στο μεταξύ, και εσύ αλλά και εμείς θα έχουμε αξιοποιήσει τον ελεύθερο χρόνο μας πολύ αποτελεσματικότερα.