Γιώργος Κατσαρός Αγία μου Παρασκευή - μετάφραση

Στίχοι & τραγούδια
21

Μα δεν αναφέρεται καμιά Αγιά Παρασκευή πουθενά.

Τα δίστιχα είναι αυτοτελή ποιητικά έργα. Αρχίζουν στον πρώτο στίχο και τελειώνουν στον δεύτερο. Ό,τι έχουν να πουν, θα το πουν μέσα σ’ αυτό το περιθώριο. Με δεδομένο λοιπόν το κείμενο του συγκεκριμένου διστίχου, η μόνη ερμηνεία που μπορώ να φανταστώ εκτός από τον έπαινο προς κοπέλα είναι έπαινος από κοπέλα προς νέο, αν θεωρήσουμε ότι ο τργουδιστής δεν ταυτίζει τον εαυτό του με το ποιητικό υποκείμενο. (Αλλά γιατί να μην το ταυτίσει, από τη στιγμή που το κείμενο το επιτρέπει;)

Σε περιπτώσεις όπου θέλουν να αφιερώσουν συνεχόμενα δίστιχα σε κάποιον άγιο (ή σε οποιονδήποτε που να είναι ο ίδιος σε όλα), συνήθως κάθε φορά επαναλαμβάνουν την προσφώνηση: Αγία μου Παρασκευή ετούτο, Αγία μου Παρασκευή εκείνο.

Παράδειγμα:

-Ω Παναγιά του Νάπα κι αγιά Βαρβάρα μου…
-Ω Παναγιά του Νάπα κι αγιά μου Φωτεινή…
-Ανάθεμά σε πάλι… (ερωτικό, άσχετο από τα δύο προηγούμενα)

Πολύ σωστά. Αυτό που από χρόνια ήταν μόνο μια απολύτως εύλογη υπόθεση, το είδαμε να επαληθευεται πάνω από μία φορά στις ανέκδοτες ηχογραφήσεις της έκδοσης «Από τον ταμπουρά στο μπουζούκι».

1 «Μου αρέσει»
22

Βασικά και το πρώτο δίστιχο γκομενικού περιεχομένου είναι, κι ας αναφέρει την Αγία Παρασκευή. Δε λέει μεγάλη η χάρη σου, δε λέει βοήθα για το Χ ή το Ψ, λέει τι ωραία κορίτσια που έρχονται να προσκυνήσουν!

Και στο ροδίτικο με την Παναγιά, παρομοίως…

1 «Μου αρέσει»
23

Να προσθέσω κι ένα ακόμα, που το ΄μαθα απ’ τον αδελφό μου, γεννημένο και μεγαλωμένο μεν στην Αθήνα, αλλά εδώ και κάποιες δεκαετίες εγκατεστημένο στην Κρήτη:

«Άγιε Μηνά μου καστρινέ κι Αγιά Σοφιά ΄π’ την Πόλη, κι Άγιε Δημήτρη Βούργαρη από το Σελανίκι»

(αυτό για να συνειδητοποιήσουμε, πόσο Ελληνική ήταν κάποτε η πόλη που το όνομά της το «διορθώσαμε» σε Θεσσαλονίκη)

24

Ακόμα ένα τι;
Λέγαμε ότι αν υπάρχει δεύτερο+ δίστιχο για τον ίδιο άγιο ή και άνθωπο, επαναλαμβάνεται η προσφώνηση και δεν εννοείται από το προηγούμενο. Αυτό είναι ένα δίστιχο μόνο του, ούτε δεύτερο ούτε πρώτο.

25

Εννοούσα: ακόμα μία επίκληση αγίων, προκειμένου να γίνει το δικό μου.

26

Τώρα που το σκέφτομαι, ο έπαινος της ομορφιάς οποιουδήποτε μπορεί και να μην έχει ερωτικό χαρακτήρα. Το «κοίτα κορμοστασιά, κοίτα χάρη, κοίτα λεβεντιά» το λέει και άντρας για άντρα, ιδίως γέρος για παλικάρι, το λέει και γυναίκα για γυναίκα, το λέει και αδερφός, αδερφή, γονιός κλπ. Κάτι τέτοια παίνια συνηθίζονται στους χορούς (όμορφος που ‘ν’ ο μπροστινός… / εις την ομπρός μερά κρατεί η βέργα του κλημάτου…) και βέβαια στους γάμους, που όμως εδώ δεν είναι η περίπτωσή μας.

27

Πάντως, δεν είναι σπάνια τα λαϊκά στιχουργήματα που παινεύουν και εκκλησιαστικά οικοδομήματα. Και ναι μεν στην δεύτερη στροφή δεν αναφέρεται η Αγία Παρασκευή αλλά η στροφή θα μπορούσε να ληφθεί ως νοηματική συνέχεια τη πρώτης. Το ότι στους σκοπούς αυτούς αποδίδονται δίστιχα τα οποία συνήθως είναι αυτοτελή δεν απαγορεύει κάποιον να σκαρώσει τραγουδάκι με δυο τρεις στροφές που να συνδέονται μεταξύ τους νοηματικά.

3 «Μου αρέσει»
28

Ναι, δεν αποκλείεται. Αλλά να έχουμε και καμιά ένδειξη γι’ αυτό. Να παινεύει το μπόι της Αγίας; Λίγο απίθανο μού φαίνεται. Το μπόι της εκκλησιάς; Περίεργη λεξιλογική επιλογή.

Που έτσι κι αλλιώς η ίδια η Αγία θεωρώ πως είναι, όχι το κτίριο. Σ’ αυτές τις επικλήσεις, που συχνά παρουσιάζουν τους αγίους σαν να είναι πρόσωπα με φυσική παρουσία, είναι στάνταρ να θεωρείται συμβατικά ότι κατοικούν εκεί που είναι ο ναός ή το μοναστήρι. Δείτε λίγο πώς απευθύνοντα στον Άγιο σ’ ένα καρπάθικο πανηγύρι με καταγεγραμμένο τον ζωντανό αυτοσχέδιο ποιητικό διάλογο:

Ήρθαμε, Άγιε μου Μηνά, κι εφέτι να Σε δούμε
για να Σε προσκυνήσουμε και να Σε ασπαστούμε.

29

Ωστόσο, εκ του ποιητικού κειμένου (“που ‘σαι στα Παραδείσια”) συνάγεται με βεβαιότητα ότι πρόκειται για τη συγκεκριμένη εκκλησία της γενέτειρας του Κατσαρού και όχι για την Αγία ως Αγία

30

Έτσι ακριβώς -και προσυπογράφω όλο το σχόλιο
.
Εδώ μάλιστα έχουμε και τραγούδι αποτελούμενο από δύο μόνο δίστιχα, δηλ. σπάνιο φαινόμενο εάν υποτεθεί ότι πρόκειται για συρραφή αδέσποτων στίχων. Το σύνηθες είναι τα εκ συρραφής στίχων αστικολαϊκά άσματα να έχουν αρκετά/πολλά δίστιχα.

Ένα άλλο που αξίζει να επισημανθεί είναι το γεγονός ότι το εν λόγω τραγούδι δεν έχει συμπεριληφθεί/ανθολογηθεί στις δύο εκτεταμένες και εξειδικευμένες εργασίες για τα αδέσποτα ρεμπέτικα, τόσο του Π. Σαββόπουλου (Οι ρίζες των ρεμπέτικων) όσο και του Η. Μπαρούνη (Η γέννηση του ρεμπέτικου).

Το τραγούδι αυτό είναι πολύ γνωστό και ασφαλώς είναι γνωστό και στους εν λόγω ερευνητές, ωστόσο δεν ανθολογήθηκε…

31

Αυτή η συζήτηση είναι τόσο ενδιαφέρον και με inspired (?) τόσο πολύ που έφτιαξα το τραγούδι - εδώ: https://on.soundcloud.com/gewamqJFFqza84qS7
επειδή είμαι κιθαρίστας…
Πραγματικά δεν ξέρω αν τα δίστιχα είναι αυτοτελή ποιητικά έργα ή αν συνδέονται αλλά αυτό που έχει σημασία για μένα είναι ότι όταν το παίζω φαντάζομαι τη γενέτειρα του Κατσαρού και εκείνη την όμορφη εκκλησία ενώ εγώ είμαι στην κρύα και σκοτεινή Πολωνία :slight_smile:

3 «Μου αρέσει»
32

Μπράβο Μάγδα, έχεις τρομερή ενέργεια!

2 «Μου αρέσει»
33

εγω για δε το ακούω?

34

Εκπληκτικό!
Μπράβο Μάγδα!
Εξαιρετική και η φωνή σου!
Δεν ξέρω τι λένε οι ειδικοί εδώ στο φόρουμ, αλλά εμένα πολύ μου αρέσει!

1 «Μου αρέσει»
35

Εγώ έκανα λογαριασμό στο cloud και κατέβασα την εφαρμογή στο κινητό.
Δεν το άκουγα ούτε εγώ πριν.

1 «Μου αρέσει»
36

ενέπνευσε. (ενεστώτας: εμπνέω)

Πάρα πολύ ωραία προσέγγιση, μπράβο Μάγδα!

2 «Μου αρέσει»
37

Τι εννοούμε αστικολαϊκό; Ο Ποταμός είναι ένα αιγαιοπελαγίτκο συρτό.

Είναι μακρύς σκοπός, έχει πολλά οργανικά μέρη. Δεν υπάρχει τυποποιημένος τρόπος να εκτελείται, συγκεκριμένες πάρτες σε σταθερή σειρά, αλλά αυτό που παίζει ο Κατσαρός κινείται, από μελωδική άποψη (δεν εξετάζουμε το ύφος, που είναι βέβαια 100% προσωπικό), απολύτως μέσα στα περιθώρια της νόρμας. Και του παίρνει τεσσεράμισι λεπτά να ολοκληρώσει δύο μαντινάδες, χωρίς ιδιαίτερο μουσικό χασομέρι (περιττές επαναλήψεις κλπ.).

Έτσι περίπου εκτελείτι ο σκοπός και σήμερα. Στο ειδικό νήμα που του είχαμε αφιερώσει (Συρτός «Ποταμός» - Ο Γυρισμός του ξενιτεμένου) ακούσαμε διάφορες εκτελέσεις που απλώνονται στα τελευταία 100 περίπου χρόνια. Ανεξάρτητα από την ύπαρξη ή όχι περιορισμών χρόνου, παραπάνω από δύο δίστιχα στην αράδα δε συνηθίζονται. Ακόμη και σε μια 13λεπτη σειρά συρτών με Ζευγώλη και Ειρήνη Κονιτοπούλου, πάλι δυο μαντινάδες λένε (και με αρκετά πιο σύντομα οργανικά μέρη - αν και τα φωνητικά μέρη είναι πιο απλωτά από του Κατσαρού), και μετά γυρίζουν σε άλλον σκοπό.

Κάθε άλλο. Η Αγία βρίσκεται εκεί που βρίσκεται η εκκλησία της. Αυτό είναι καθιερωμένη ποιητική σύμβαση:

Άγια Νικόλα Καλυμνιέ, που 'σαι μπρος στο μουράγιο,
βλέπε τους σφουγγαράδες μας και δίνε τους κουράγιο.

Ω Παναγιά Γαλατιανή που 'σαι γειτόνισσά μου,
έβλεπε την αγάπη μου που ‘ν’ η παρηγοριά μου.

Άγιε Νικόλα γείτονα,
να μ’ έπαιρνες να γλίτωνα.

Άγιε / Αγιά μου [οτιδήποτε], κατέβα απ’ το θρονί σου
να δεις χαρές που γίνονται σήμερα στην αυλή σου.

Σ’ όλα αυτά τα παραδείγματα, και σε παμπλήθη άλλα, κάποιος απευθύνεται στον άγιο αλλά τον τοποθετεί χωρικά εκεί που βρίσκεται η εκκλησία ή το μοναστήρι του. Έτσι προσωποποιούνται οι άγιοι στα τραγούδια. Αλλά ακόμη και σε πεζό λόγο, ενίοτε πεζότατο (για κτηματικά ζητήματα!), δε λένε για τις εκκλησιαστικές περιουσίες «οι ελιές του αγίου», «τα χωράφια της Παναγίας» κλπ.;

Βέβαια εκεί που έρχονται οι όμορφες κοπέλες είναι στην εκκλησία, σ’ αυτό έχεις δίκιο. Αλλά δεν μπορώ να φανταστώ τον ποιητή να απευθύνεται(*) στο κτίσμα της εκκλησίας, γιατί δε θυμάμαι να έχω απαντήσει τέτοια περίπτωση. Ενώ η άλλη περίπτωση, η κοινότατη, να απευθύνεται στην ίδια την Αγία που βρίσκεται στον χώρο της εκκλησιάς της, ταιριάζει μια χαρά κι εδώ. Κάθεται εκεί στα Παραδείσια, κι έρχονται τα κορίτσια και [την] προσκυνούν.

Αυτά για το πρώτο δίστιχο. Για το δεύτερο το θεωρώ ηλίου φαεινότερο ότι είναι ανεξάρτητο, αφού δε βλέπω καμία ένδειξη ότι μπορεί να βρισκόμαστε στην εξαίρεση ενός γενικά ισχυρού κανόνα.

(*) Λέει το Κουτρούφι ότι δεν είναι σπάνιο να παινεύουν τις εκκλησίες. Ναι, αλλά σε δεύτερο πρόσωπο, προσωποποιημένες; Αν συνηθίζεται κάτι τέτοιο, εγώ δεν έτυχε να το συναντήσω.

38

Εξαιρετικό. Συγχαρητήρια!

1 «Μου αρέσει»
39

όντως πολυ καλη προσπάθεια.
εύγε Μάγδα(Μαγδαληνή? )
Magda Olkiewicz , ετοίμασε 5-6 τέτοια για το ρεμπέτικο φεστιβάλ στην Αθήνα η για την Σκόπελο…
βάζω και το απ’ευθειας λινκ εδω, γιατι δεν το “έφτασα” πολύ εύκολα…

1 «Μου αρέσει»
40

Αυτό συμβαίνει κατ’ εξαίρεση

Οκέι, αυτή η υπόθεση δεν παρουσιάζει προβλήματα.

Δηλαδή έχουμε δεχτεί ότι και στο πρώτο δίστιχο απευθυνόταν ευθέως προς το κτίσμα. Αρκετά περίεργο, όπως έλεγα.

Διασταυρώνεται από πουθενά τέτοια χρήση για το μπόι;

Ο Όκαμ θα άφηνε μούσι.

Η αντίθετη άποψη προϋποθέτει μία μόνο παραδοχή: ότι είναι ανεξάρτητα τα δίστιχα. Πόσο πιθανό είναι αυτό; Κάργα. Επαλήθευση: αν το δεύτερο δίστιχο είναι ανεξάρτητο από το πρώτο, τι νόημα βγάζει; Προφανέστατα, επαινεί την ομορφιά κάποιου.

1 «Μου αρέσει»