Στο πνεύμα των εορτών που έρχονται, για κάθε παιδί μικρό ή μεγάλο που κρύβει ο καθένας μας μέσα του… ελληνικά και ξένα χριστουγεννιάτικα τραγούδια:
Μπράβο Ελένη!
Ίσως έχει ενδιαφέρον η ιστορία του πιο γνωστού χριστουγεννιάτικου τραγούδιού του κόσμου…(«άγια νύχτα» στα ελληνικά).
Λέγεται ότι λίγες μέρες πριν τα χριστούγεννα 1818 σ’ ένα μικρό φτωχό αυστριακό χωριό είχε χαλάσει το όργανο (το εκκλησιαστικό όργανο). Γι’ αυτό αυτός που έπαιζε το όργανο μελοποιήθηκε γρήγορα ένα ποίημα το οποίο είχε γράψει ο δάσκαλος του χωριού δυο χρόνια πριν. Είχε έξι στροφές (εμείς τραγουδάμε 1,2,6) και λένε ότι περιέχει έντονα την επιθυμία για ειρήνη στην εποχή μετά το Napoleon τότε.
To τραγούδι γράφτηκε για κιθάρα. Οι δυο άντρες που δημιούργησαν το κομμάτι αυτοί το τραγούδησαν με χορωδία πρώτη φορά δημόσια στην εκκλησία του χωριού τη νύχτα των χριστουγέννων. Ήταν και κάτι σαν «επανάσταση» γιατί τότε στην εκκλησία τραγούδουσαν μόνο στα λατινικά και όχι στα γερμανικά. Το τραγούδι άρεσε πάρα πολύ και γρήγορα έγινε δημοφιλής.
Πρώτη φορά σημειώθηκε το 1832 (νόμισαν ότι πρόκειται για ένα «παραδοσιακό» τραγούδι). Αργότερα στο τέλος του αιώνα οι ιεραπόστολοι διάδιδαν το ωραίο τραγούδι σ’ όλο τον κόσμο. Μεταφράστηκε σε 300 γλώσσες και συγκίνει όλους τους ανθρώπους στην καρδιά τους - παντού στον κόσμο.
Martha
Έχει κυκλοφορήσει ευρέως σε emails και το παραθέτω αυτούσιο, όπως το έλαβα. Τα συμπεράσματα δικά σας:
"Μια ιστορία που κυκλοφορεί τελευταία είναι και αυτή της εξήγησης του πώς προέκυψαν τα “ασυνάρτητα” κάλαντα που λέμε την παραμονή της Πρωτοχρονιάς. Άλλο ένα love story που έμεινε στην ιστορία έστω με αυτόν τον περίεργο τρόπο.
Πρώτα από όλα ας θυμηθούμε λίγο τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς (γιατί έχουμε και κάποια χρόνια να τα πούμε)!
[i] Αρχιμηνιά κι Αρχιχρονιά
ψιλή μου δεντρολιβανιά ()
Κι αρχή καλός μας χρόνος
εκκλησιά με τ’ άγιο θόλος ()
Αγιος Βασίλης έρχεται
και δε μας καταδέχεται ()
από την Καισαρεία
συ σ’ αρχόντισσα κυρία ()
Βαστάει πένα και χαρτί
Ζαχαροκάντυο ζυμωτή ()
Χαρτί χαρτί και καλαμάρι
δες κι εμέ το παλικάρι ()[/i]
Εσείς βγάζετε νόημα; Εγώ πάντως όχι! Ιδού λοιπόν η εξήγηση…
Η ιστορία μας διαδραματίζεται στον Μεσαίωνα. Σε εκείνα τα χρόνια οι φτωχοί και χαμηλών στρωμάτων άνθρωποι δεν είχαν το δικαίωμα να μιλούν στους αριστοκράτες παρά μόνο σε γιορτές όπου μπορούσαν να τους απευθύνουν ευχές.
Ήταν, λοιπόν, ένας νεαρός (βλέπε Ρωμαίος και Ιουλιέτα - Μοντέγοι και Καπουλέτοι) αλλά φτωχό παλικάρι, που είχε ερωτευθεί μια όμορφη αριστοκράτισσα. Σκαρφίστηκε λοιπόν το εξής ώστε να εκφράσει τον έρωτά του με τρόπο που να μην γίνει αντιληπτός όμως από τους υπόλοιπους.
Σου λέει, θα παω την πρωτοχρονιά να της πω τις ευχές μου για το νέο έτος αλλά θα φτιάξω ένα δικό μου ποίημα που θα έχει ένα στίχο από τα κάλαντα, ένα στίχο που θα απευθύνεται στη γκόμενα (!) και έτσι δεν θα με πάρουν χαμπάρι!
Αρχίζει λοιπόν και βάζει ενδιάμεσους στίχους (αυτούς που εμφανίζονται με αστεράκια). Την αποκαλεί ψηλή, σαν δεντρολιβανιά. Επειδή τότε οι αριστοκράτισσες φορούσαν ψηλά κωνικά καπέλα με τούλι στην κορυφή, την παρομοιάζει με Εκκλησιά με το Άγιο Θόλος (θόλος εκκλησίας). Της λέει ότι δεν τον καταδέχεται (ο Αι Βασίλης δεν έχει να κάνει!) γιατί είναι αρχόντισσα κυρία. Τέλος κλείνει με τις γαλιφιές! Την λέει ζαχαροκάντυο ζυμωτή, δηλαδή φτιαγμένη από ζάχαρη (γλυκιά μου) και την παρακαλεί να του ρίξει μια ματιά.
Έτσι λοιπόν μια καψούρα έγινε τραγούδι και για αιώνες εμείς πιτσιρικάδες το τραγουδάγαμε και κονομάγαμε."
Χα, χα!.
Είναι τα λεγόμενα “καψουροκάλαντα”, μια “παραλλαγή” με αρκετή διακωμώδηση. Κάλαντα με… βωμολοχίες ψάλλονταν σε πολλά μέρη παλιότερα…
Τα πρώτα “κάλαντα” τα έχουμε από την αρχαία Ελλάδα, όταν προς τιμή του Θεού Διόνυσου τριγυρνούσαν από πόρτα σε πόρτα και τραγουδούσαν ύμνους γι΄αυτόν, κρατώντας ένα χάρτινο ομοίωμα καραβιού στο χέρι, για να συμβολίσουν τον ερχομό του θεού. Αυτό το «καραβάκι», θα το δούμε σε κατοπινές εποχές, όταν στα σπίτια στόλιζαν καραβάκια, αντί για δέντρα.
Η λέξη «κάλαντα» παραπέμπει στην αρχαία ρωμαϊκή πρωτοχρονιά, που γιορταζόταν στις Καλένδες (Calendae) του Ιανουαρίου, δηλαδή στην πρωτοχρονιά. «Καλένδες» στην αρχαία Ρώμη, οι γιορτές για την αρχή κάθε μήνα, καθώς «calendae» σημαίνει νεομηνία. Ωστόσο να σημειώσουμε ότι ακόμα παλιότερα, η ρωμαϊκή πρωτοχρονιά δεν άρχιζε Ιανουάριο (Το μήνα Ιανό δηλαδή, κατά τους Ρωμαίους) αλλά Μάρτιο. Και να λάβουμε υπόψη μας επίσης ότι στα αρχαία ρωμαϊκά χρόνια, οι μήνες δεν είχαν τη διάρκεια, με την οποία τους υπολογίζουμε σήμερα, αλλά αντιστοιχούσε καθένας τους με μία περίοδο περιφοράς της σελήνης γύρω από τη γη (σεληνιακοί μήνες). Έτσι σε κάθε αρχή ενός τέτοιου σεληνιακού μήνα γιόρταζαν τις λεγόμενες Καλένδες.
Οι χριστιανοί, προκειμένου να εξοβελίσουν από τη ζωή τους κάθε τι που θύμιζε τον ειδωλολατρικό κόσμο, χρησιμοποιούσαν λέξεις που σχετίζονταν με τελετουργίες ειδωλολατρικών ρωμαϊκών εορτών αλλά και επέλεγαν να γιορτάζουν τις δικές τους γιορτές σε ημερομηνίες που γιορτάζονταν μεγάλες και λαμπρές ειδωλολατρικές γιορτές, στα παλαιότερα χρόνια, έτσι ώστε να αισθάνονται ότι έχουν σβήσει από τη μνήμη τους κάθε τι που μπορεί να θυμίζει το «αντίθεο» γιʼ αυτούς ρωμαϊκό παρελθόν.
Αυτός εξάλλου είναι και ο λόγος που ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Α΄, κατά την περίοδο του Βυζαντίου, επέλεξε να γιορτάζεται στις 25 Δεκεμβρίου η γέννηση του Χριστού, για να αντικαταστήσει την αρχαία γιορτή που γιόρταζαν παλιότερα οι Ρωμαίοι προς τιμήν του θεού Ήλιου ή Μίθρα και αντίστοιχα τα Φώτα καθιέρωσε να γιορτάζονται στις 6 Ιανουαρίου, την ημέρα δηλαδή που γιορταζόταν στα ρωμαϊκά χρόνια ο θεός Χρόνος.
Και οι “επίσημοι” στίχοι:
Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά
ψηλή μου δεντρολιβανιά
κι αρχή καλός μας χρόνος
εκκλησιά με τʼ άγιο θρόνο
Αρχή που ήρθε ο Χριστός
Άγιος και Πνευματικός
στη γη να περπατήσει
και να μας καλοκαρδίσει.
Άγιος Βασίλης έρχεται
και δεν μας καταδέχεται,
από την Καισαρεία,
συ ʼσαι αρχόντισσα κυρία.
Βαστάει εικόνα και χαρτί,
ζαχαροκάντιο, ζυμωτή,
χαρτί και καλαμάρι,
δες και με το παλικάρι.
Το καλαμάρι έγραφε,
τη μοίρα του την έλεγε,
και το χαρτί ωμίλει,
Άγιε μου, Άγιε μου, Άγιε Βασίλη
Γειά σου Web μάστορα με τους φίλους με την οργιώση φαντασία. Μάλλον στο στείλε ο συγγραφέας του Eragon :019:
Ευχαριστούμε Ελένη για τα ωραία κάλαντα. Τα γράφουμε να τα πούμε με το γιοκάκι μας, γιατί μας λείπουν μερικές χιλιάδες ευρώπουλα να ξεχρεώσουμε την οικοδομή, κάτι συμπαθέστατες καρτούλες, εορτοδάνεια, διακοποδάνεια, κλπ, κλπ.:089:
Χρόνια πολλά σε όλους τους φίλους του Forum!!
Μέσα στο πνεύμα των ημερών κι εγώ, προτείνω το cd “Μουσικό Ανθολόγιο Σχολικών Εορτών” (Μόνο μελωδίες σε τόνους για παιδιά). Την ενορχήστρωση έκανε ο μαέστρος Γιώργος Κωνσταντινίδης. Μπορείτε να κατεβάσετε τις μελωδίες από τη διεύθυνση www.aap.gr
Χρόνια πολλά, Alessia.
Ωραίες οι μελωδίες! :110:
σ΄ευχαριστούμε πολύ…
Καλημέρα, Ελένη!
Σου εύχομαι ό,τι καλύτερο για το 2007.
Με πολλές μελωδίες και χρήσιμες πληροφορίες.
Ο anatolikos. net ισως δεν υπάρχει πλέον, αλλα christmas music εχει εδω.
ο ana
Ωχ θεέ μου! Δεν ήξερα ότι υπάρχει κι εδώ μέσα αυτό το κείμενο.
Πρόκειται περί πλήρους παπαρολογίας (χωρίς αυτό φυσικά να θίγει τον @webmaster που το μετέφερε το μακρινό και αθώο 2006), που την έχουμε ανασκευάσει ήδη ένα σωρό φορές και πάλι μπροστά μας τη βρίσκουμε. Βαριέμαι να ξαναπώ τα ίδια, αν κανείς θέλει να δει γιατί δεν ισχύει τίποτε απ’ όλα αυτά ας βάλει στην αναζήτηση κάποια χαρακτηριστική φράση του κειμένου να δει τα άλλα νήματα.
Καλά, χρειάζονται και εξηγήσεις; Αν ναι:
ψηλή μου δεντρολιβανιά: Παίνεμα στην κυρά, που ακούει στην ανοιχτή πόρτα.
Αγιος Βασίλης έρχεται, και δε μας καταδέχεται: Κάτι έπρεπε να προστεθεί, να ολοκληρωθεί ο στίχος. Τοις μετρητοίς βέβαια, δεν παίρνουμε τίποτα. Λέμε, μόνο…
Σύ ΄σ’ αρχόντισσα, κυρία!: Δεύτερο παίνεμα
Ζαχαροκάντιο, ζυμωτή: Ελπίζω, είναι έτοιμο το γλυκάκι που θα μας κεράσετε, και η ζυμωτή κουλούρα που θα μας δώσετε για τον κόπο μας, να την πάμε στο σπιτικό μας.
Δες κι εμέ, το παλληκάρι: Πρόσεξέ με, ίσως έτσι φιλοτιμηθείς να δώσεις κάτι παραπάνω.
και για τα υπόλοιπα, ανάλογες προσεγγίσεις, με χαρτιά και καλαμάρια κύρους αγιοβασιλιάτικου, να γράφουν την καλή σας μοίρα, καλοί μου άνθρωποι, γιαυτό δώστε κάτι παραπάνω.
Λογικότατο κείμενο, λογικότερο δεν γίνεται…
Κυρίως αν συνειδητοποιήσουμε ότι όλα αυτά είναι τσακίσματα, που αν αφαιρεθούν μένουμε μ’ έναν νοηματικά αρτιότατο 15σύλλαβο:
Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά κι αρχή καλός μας χρόνος
κι αρχή που βγήκε ο Χριστός στη γη να περπατήσει
κλπ.
Παραφθορά από το παλαιότερο «άρχοντες το κατέχετε». Παρακάτω, σε σημείο που δεν το λέμε στα πανελλήνια κάλαντα αλλά σώζεται σε πάμπολλες τοπικές παραλλαγές, λέει κάπου «Βασίλη πούθεν έρχεσαι και πούθε κατεβαίνεις; / Από τη μάνα μου έρχομαι και στο σχολειό μου πάω / Κάτσε να φας, κάτσε να πιεις, κάτσε να τραγουδήσεις / Μα εγώ γράμματα μάθαινα, τραγούδια δεν ηξεύρω» κλπ. Και στο σημείο «…πούθεν έρχεσαι», το τσάκισμα είναι «και δε μας καταδέχεσαι». Εδώ κολλάει κάπως καλύτερα, πού πας έτσι βιαστικός και δεν κάθεσαι να τα πούμε.
Κι από κει μεταπήδησε και στον άλλο στίχο.
1 «Μου αρέσει»
Ε, μα, φυσικά!!!
(και τα απαραίτητα ςερλτξ ;ςεργ ςεργ…)
Βαστά εικόνα και χαρτί, χαρτί και καλαμάρι,
το καλαμάρι έγραφε και το χαρτί ομίλει.
Ο άγιος, που ως πραγματική ιστορική προσωπικότητα ήταν δάσκαλος και λόγιος, παρουσιάζεται ως ένα αγαθοποιό δαιμόνιο της γνώσης. Το χαρτί και το καλαμάρι (μελανοδοχείο) είναι τα μαγικά του εμβλήματα. Παρακάτω από το κομμάτι που παρέθεσα, του λένε, και σαν ηξεύρεις γράμματα πες μας την αλφαβήτα, και μόλις εκείνος αρχίζει να την απαγγέλλει γονιμοποιεί με μαγικό τρόπο τη φύση, το ξερό του ραβδί πετάει βλαστάρια, γίνεται δέντρο, πουλάκια πετούν στα κλαδιά του, νερά τρέχουν στη ρίζα του κλπ.
Οι αγράματοι πληθυσμοί, ακόμη -φαίνεται- και οι πληθυσμοί που κατά πλειοψηφία ήταν αγράμματοι αλλά όλο και κάποιος ήξερε μερικά γράμματα, θεωρούσαν τη γραφή και την ανάγνωση κάτι μαγικό, αφού μπορεί να αποθηκεύσει τη γνώση και να μεταφέρει λόγια καταργώντας αποστάσεις χώρου και χρόνου. Γι’ αυτό στα αγγλικά υπάρχει λέξη που σημαίνει «ορθογραφώ» και συνάμα «μαγικό ξόρκι»: spell.
Ο Άη Βασίλης λοιπόν κάτεχε αυτή τη μαγεία και χρησιμποιούσε τη δύναμή της για να ξυπνάει τη φύση από τη χειμερία νάρκη της.
Απ’ όσο ξέρω, πουθενά αλλού στην ελληνική παράδοση δεν υπάρχει κάτι τέτοιο για τον Άη Βασίλη όπως στα λόγια του κάλαντου. Βαθιά παγανιστικό.
Nαι, πολύ σωστά! Υπάρχει και η φράση *casting my spell on … * που ουσιαστικά σημαίνει «κάνω μάγια σε κάποιον / - αν».
Και βεβαίως, μην μας διαφεύγει ότι το πότε ακριβώς γεννήθηκε ο χριστός, δεν ήταν (και δεν είναι) γνωστό, όμως έπρεπε να γιορταστεί η γέννησή του. Και σε ποιο σημείο του έτους επέλεξαν να την τοποθετήσουν; Μα, στην μικρότερη ημέρα του χρόνου, που (τότε νόμιζαν ότι) είναι η 25η, όχι η 23η του Δεκέμβρη, ημέρα γυρίσματος του χρόνου και επομένως, (χαρούμενης!) αναγγελίας της αναγέννησης της φύσης, που θα έρθει με την αναμενόμενη, στην ώρα της, άνοιξη.
Όσο για το αρχικό θέμα, …
Θα σας πρότεινα τη Νεανική Χορωδία Έδεσσας. Παραδοσιακά ελληνικά κάλαντα διάφορων περιοχών, σε σύγχρονη χορωδιακή επεξεργασία που οδηγεί σε ενδιαφέρουσες και εξαιρετικά εκτελεσμένες διασκευές, πραγματικά δημιουργικές.
Σπανιότατα έχω ακούσει τέτοια προσέγγιση της δημοτικής παράδοσης, και μάλιστα τόσο πετυχημένη.
1 «Μου αρέσει»
Χμμμ…(ελληνική!) δημοτική παράδοση και μάλιστα, τόσο πετυχημένη, σε δυτική τετραφωνία; Εμένα, τουλάχιστο, δεν μου πάει…
Ποιος μίλησε για δημοτική παράδοση; Είναι σύγχρονη χορωδιακή μουσική. Οι μελωδίες και τα κείμενα προέρχονται από τη δημοτική παράδοση, αλλά αυτό είναι άλλο ζήτημα. Θα μπορούσαμε και να μην το ξέρουμε, όπως δεν ξέρουμε για καθένα από τα κλασικά ευρωπαϊκά χριστουγεννιάτικα τραγούδια αν προέρχονται από τη λαϊκή παράδοση, και ποιας χώρας, ή από επώνυμο συνθέτη, και ποιον και πότε, αλλά ακούμε πως το λέει ο καθένας από τους χιλιάδες που τα έχουν ηχογραφήσει, και είτε μας αρέσει είτε δε μας αρέσει. Για παράειγμα, εμένα από Ζουζούνια δε μ’ αρέσουν. Από τη χορωδία αγοριών της Βιέννης και από Mormon Tabernacle Choir μ’ αρέσουν. Διάφορες τζαζ διασκευές, κατά περίπτωση, άλλοτε ναι άλλοτε όχι.
Μα δεν χρειάζεται να μιλήσει κάποιος, τα ελληνικά κάλαντα είναι δημοτική παράδοση. Τώρα, το πώς αποδίδεται αυτή, είναι άλλο θέμα. Ακριβώς: Σύγχρονη χορωδιακή μουσική. Και, απλά, σ’ όποιον αρέσει.