Ενδιαφέρον “οργανολογικό” χρονογράφημα στα πρόθυρα της μικρασιατικής καταστροφής, όπου από σπόντα γίνεται λόγος για τους “αμάν-αμάν” καλλιτέχνες της Σμύρνης (ΣΥΝΑΔΕΛΦΟΣ 1/5/1922)
Πέραν του όρου “καφέ σαντούρ”, εδώ ο όρος στη Σμύρνη και εξελληνισμένος ως “καφέ σαντούρι/καφέ σαντούρια”
(ΒΕΛΟΣ 26/11/1887)
1 «Μου αρέσει»
Καλημέρα, καλός μήνας! Έχω γενέθλια την 1η Μαΐου, την πρώτη μέρα του Μαΐου, τόσο όμορφη, ναι, τόσο όμορφη είναι και πάλι αυτή η μέρα του Μαΐου, σε 5 ή 6 μήνες… περιμένω.
Παρατηρώ ότι τα κουτούκια τα λέει κουλτούκια. Είχαμε ξαναβρεί τη λέξη αυτή σ’ ένα έμμετρο δημοσίευμα που έλεγε, για την Ερμούπολη νομίζω, πώς γλεντούν οι διάφορες κοινότητες της πόλης (εκείνο με τους Σαντορινοιούς τους κρά-κρά-κράδες, αν θυμίζει σε κανέναν τίποτε - γιατί πού να το ξαναβρώ…), και είχα υποθέσει ότι θα είναι κάποιου είδους λάθος, είτε άγνοια της λέξης είτε τυπογραφικό. Αλλά αν εμφανίζεται δεύτερη φορά, δε θα είναι λάθος.
Την περίπτωση, ο ένας να αντιγράφει τον άλλον, την έχεις ήδη αποκλείσει;
Προσωπικά πάντως, τη λέξη δεν την έχω απαντήσει πουθενά.
Δεν ξέρω. Υπάρχουν μερικά πολύ διαδεδομένα τέτοιου τύπου λάθη, όπως ο Οκτώμβριος και το τουμπερλέκι. Υπάρχει η άποψη πως ό,τι λέγεται είναι υπαρκτό, η οποία βέβαια είναι σωστή στη βάση της αλλά είναι υπό συζήτηση πού φτάνουν τα όρια εφαρμογής της.
Αλλά πάντως, ακόμη και ως λάθος, βλέπουμε ότι το κουλτούκι δεν είναι άπαξ ειρημένο. Δεν τους ξέφυγε, κουλτούκι το ήθελαν, έστω και εσφαλμένα.
Και βέβαια “κουλτούκι” το ήθελαν -και καθόλου εσφαλμένα 
Κουλτούκι (και κολτούκι): καπηλειό (μεταξύ άλλων), βλ. πρόχειρα Δημητράκο
Και σε Παράρτημα των Οθωμανικών Κωδίκων του 1873 διαβάζουμε:
Οἱ δι ̓ ὀκᾶς ἢ ποτηρίου πωλοῦντες οἰνοπνεύματα οἱασδήποτε ὑπηκοότητος καὶ ἂν ὦσιν, ἅμα ὡς ἤθελον κρατεῖ ὑπ ̓ ἐνοίκιον ἢ διευθύνει Κουλτούκι, Ταβέρναν, Καφφενεῖον καὶ ἐν γένει οἱονδήποτε ἐργαστήριον, ἐν ᾧ πωλοῦνται δι ̓ ὀκᾶς ἢ ποτηρίου πνευματώδη ποτὰ, ὀφείλουσι νὰ τελῶσι κατ ̓ ἔτος τὸ νενομισμένον τέλος ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐνοικίου τοῦ ὑπὸ τὴν κατοχήν των ἐργαστηρίου
1 «Μου αρέσει»
Δεν το ήξερα, ότι το «ζυθοπωλείον Κλωναρίδου» (η «στάσις Κλωναρίδου» στην οδό Πατησίων, απ’ το εκεί εργοστάσιο μπίρας πήρε την ονομασία της) απ’ τη Σμύρνη (και αυτό…) ξεκίνησε.
Και… «καφεία» επί της προκυμαίας! Έχει ξαναεμφανιστεί η λέξη, ή απλά ο σμυρλής «ηχογράφος» έκανε ό,τι νόμισε σωστό, για να αποφύγει την κατά Τουρκία μεριά κλίνουσα λέξη καφενείον; Το καφέ δεν είχε έρθει ακόμα…
Και κάτι ακόμα: η λέξη ούζο μάλλον δεν είχε εισαχθεί ακόμα, ή επίτηδες την απέφυγε ο ηχογράφος: ευθυνήν και με τα δέοντα ορεκτικά ροφούσι την μαστίχην οι μαστιχοπόται.
Ε, ναι…είναι γνωστή και μαρτυρημένη η λέξη
Εδώ στα 1896 στην Κάρπαθο:
Μάλιστα! Αλλά, δεν έπιασε…
Νομίζω ότι μαστίχα λέγανε αυτό που λένε και τώρα, που είναι σαν ούζο αλλά με μαστίχα αντί για γλυκάνισο, μόνο που πριν μερικές γενιές ήταν πολύ πιο της μόδας ενώ τώρα έχει περιθρωιακή παρουσία.
Πρόχειρα ο Ηπίτης:
μαστίχη: οινοπνευματώδες ποτόν εντός του οποίου υπάρχει διαλελυμένη μαστίχη, eau de vie au mastic
1 «Μου αρέσει»
Πότε γράφτηκε; (τελευταία έκδοση, αν υπήρξαν περισσότερες)
Eιλικρινά, δεν ξέρω πότε “εφευρέθηκε” το ούζο, δηλαδή το απεριτίφ με άρωμα και γεύση γλυκάνισου, που θολώνει στο ποτήρι με την προσθήκη νερού. Ένας θείος μου πάντως, που δεν ήξερε κι αυτός πότε πρωτοεμφανίστηκε, ετυμολογούσε την ονομασία από το παρακάτω στοιχείο:
Το ούζο παραγόταν στον Τύρναβο, σε δύο ποιότητες: μία για εγχώρια κατανάλωση και μία, καλύτερη και καλύτερα προσεγμένη, για εξαγωγή στην Ιταλία. Οι κάσες που προορίζονταν για εξαγωγή ήταν βεβαίως ακριβότερες και σταμπαρισμένες με σφραγίδα “Uso per l’ Estero” δηλαδή “Χρήσις δι’ εξαγωγήν”. Όταν οι καφετζήδες παράγγελναν ούζο στον Τύρναβο, θέλοντας “το καλό” ζητούσαν “από εκείνο που γράφει Uso”. Να σημειώσω όμως ότι ο συγκεκριμένος θείος ήξερε πολύ καλά Ιταλικά, άρα βλέποντας “Uso” εκφωνούσε"Ούζο". Ένας, αντίθετα, αμόρφωτος Έλληνας, το πολύ πολύ που θα κατάφερνε να διαβάσει θα ήταν κάτι σαν Ούσο, Γιούσο, Ισό και παρόμοια.
Νομίζω ότι κι η μαστίχα ασπρίζει.
Εν κατέω…
… ////
Στο σχόλιο 997 είχα αναφέρει δύο περιπτώσεις ανεύρεσης του όρου “Πολιτάκια” σε ημεροχρονολογίες πολύ προγενέστερες της θεωρούμενης από τον Ορδουλίδη πρώτης ανεύρεσης το 1898
Μιλάμε για τη Σμύρνη
Με τα παρακάτω ευρήματα περνάμε στα 1885-1886:
ΒΕΛΟΣ 19/6/1885
ΒΕΛΟΣ 24/6/1886
ΒΕΛΟΣ 14/8/1886
2 «Μου αρέσει»
Για να μείνουμε στα Πολιτάκια, ένα εξαιρετικό ρεπορτάζ από το 1907 (ΑΜΑΛΘΕΙΑ 8/7/1907), πολύ παραστατικό και διδακτικό:
2 «Μου αρέσει»
Η γλώσσα άκρως ενδιαφέρουσα και εξαιρετική η φράση “ ασφυκτικώς κενόν”!!!