Ανάδειξη ταλέντου ή χάσιμο της ουσίας;

Θέσεις & αντιθέσεις
21

Χμμ… Είναι σίγουρο αυτό;

Υπάρχουν κομμάτια που έχουν ως πολύ κεντρικό συστατικό στοιχείο τους το ότι δεν προορίζονται για ακριβή επανάληψη νότα-νότα, λέξη-λέξη. Αν τα επαναλάβεις με ακρίβεια, τότε τα παίζεις λάθος, γιατί τους έχεις αφαιρέσει αυτό το τόσο ουσιαστικό στοιχείο τους. Μήπως λοιπόνο Βραχνάς έκανε ακριβώς αυτό, να τα αλλάζει επειδή έτσι είναι σωστό;

Φυσικά, απαιτείται πολύ καλή γνώση του κομματιού για να το κάνεις αυτό, και όχι μόνο του κομματιού αλλά και ολόκληρου του μουσικού κώδικα με βάση τον οποίον είναι γραμμένο. Κι αν δεν είσαι ο Βραχνάς, δηλαδή ο φυσικός φορέας αυτής της γνώσης, τότε μερικές φορές…

Αλλού είναι το θέμα:

Είτε είσαι ο Βραχνάς, είτε ο εθνομυσικολόγος-μουσικός, είτε ο πιστός ξεσηκωτής των αυθεντικών ηχογραφήσεων, είτε ένας απλός μουσικός χωρίς κανέναν από αυτούς τους προβληματισμούς, είτε ο φιγουρατζής-σουξεδιάρης-σκυλοφέρνων που για Χ-Ψ λόγους παίζει και ρεμπέτικα, είτε ο επιδειξιομανής βιρτουόζος, είτε όποιος μα όποιος κι αν είσαι (ακόμη κι ο ίδιος ο Βαμβακάρης που ανακαλύψαμε ότι τελικά δεν είχε πεθάνει, λάθος έγινε), πάντα και αναπόφευκτα θα επέμβεις στο κομμάτι. Η μόνη περίπτωση να μην επέμβεις είναι αν δεν το παίξεις.

Κι αφού η επέμβαση είναι αναπόφευκτη, δεν μπορούμε να θέτουμε όρια του τύπου «μπορείς να το αλλάξεις μέχρι τόσο αλλά όχι από τόσο και πέρα» ή «μπορείς να το αλλάξεις προς την τάδε κατεύθυνση αλλά όχι προς την δείνα».

Το θέμα είναι να έχεις συναίσθηση και ευθύνη των επεμβάσεών σου. Και να σέβεσαι αυτό που παίρνεις κι αυτό που δίνεις. Αν τα κάνεις αυτά, τότε το χειρότερο που μπορεί να βγει είναι μια ατυχής πλην τίμια προσπάθεια. Αν το παίζεις έτσι όπως το παίζεις (πιστά ή άπιστα, δεν έχει σημασία) όχι για κανέναν άλλο λόγο αλλά γιατί «έλα μωρέ», τότε έχουμε πρόβλημα.

22

Γιατί έχουμε πρόβλημα;
Πρόβλημα έχουμε αν κάποιος παιζει χάλια και εκεί φυσικά να έχουμε άποψη.Η πιστότητα όμως στις οριτζιναλ ηχογραφήσεις ορίζει αυτόματα και το επίπεδο της ερμηνείας;

1 «Μου αρέσει»
23

Από τη μια συμφωνώ σε αρκετά μέρη από την άλλη μπαίνει και το ζήτημα της υποκειμενικότητας όλων αυτών, ίσως να είναι και έτσι και να είμαι εγώ αρκετά απόλυτος με το θέμα

24

Μακάρι να τα λέγαμε από κοντά και προφορικά, θα 'ταν πιο απλό…
Τέλος πάντων, θα κάνω μια προσπάθεια.

Δεν έχουμε πρόβλημα όταν:

  • παίζω κακά, με λάθη, επειδή καλύτερα δεν μπορώ, όμως έχω συναίσθηση ότι είμαι αρχάριος και δεν παριστάνω ότι είμαι κάτι καλύτερο από αυτό που είμαι
  • παίζω με όργανα παλιότερα κι απ’ τα παλιά (π.χ. λάφτα), επειδή θέλω να διερευνήσω τη σχέση ανάμεσα στους λαϊκούς δρόμους και στα μακάμια, κι όχι για να σας δείξω ποιος είναι ο αυθεντικός ήχος που μόνο εγώ ανακάλυψα και μοιράζομαι μεγαλόψυχα μαζί σας το μέγα μυστικό
  • παίζω ένα ρεμπέτικο σε διασκευή ρέγκε επειδή με ευχάριστη έκπληξη ανακάλυψα ότι, απ’ όλες τις ρεμπέτικες μελωδίες, υπάρχει μία που κατά σύμπτωση θα μπορούσε να έχει γραφτεί κι από μουσικό της ρέγκε. Και όχι επειδή πουλάνε οι Λοκομόντο και θέλω να πουλήσω κι εγώ κάνα ψίχουλο.
  • μετατρέπω μια παλιά απλή μελωδία σε πεδίο δεξιοτεχνικής αναμέτρησης, χωρίς να την κάνω αγνώριστη, χωρίς να ποδοπατήσω το νόημα των στίχων και της μελωδίας, απλώς επειδή βρήκα έναν καινούργιο ωραίο τρόπο να το ερμηνεύσω, ο οποίος το αναδεικνύει αλλα΄ταυτόχρονα είναι τόσο απαιτητικός δεξιοτεχνικά ώστε αναδεικνύει και εμένα που τον παίζω (ΚΑΙ εμένα, όχι ΜΟΝΟ εμένα).
  • αλλάζω τους στίχους επειδή, παρατηρώντας πώς λειτουργεί το σύστημα με το να προσθέτει ο καθένας δικά του στιχάκια σ’ ένα σκοπό, αποφασίζω να θέσω και τον εαυτό μου μέσα στη χορεία των όσων μοιράζονται και κρατάνε ζωντανή αυτή την παράδοση. Και όχι επειδή το βρίσκω μαγκιά να τα γυρίζω όλα στην κοκαΐνη ως τα μπούνια, στη βωμολοχία, στα αντιμπατσικά εκ του ασφαλούς, ή σε διάφορα δήθεν πολιτικά επιπέδου ταξί (στιχάκια με Μέρκελ και τέτοια).
  • Τρεις μουσικοί παίζουν το ίδιο παλιό ρεμπέτικο. Ο ένας βάζει τις συγχορδίες ακριβώς της ηχογράφησης, ο άλλος πιο λίγες και πιο μίνιμαλ (χωρίς τρίτες και τέτοια), ο άλλος πιο πολλές και πιο εξεζητημένες. Αν ο καθένας έχει μια συγκεκριμένη άποψη και ξέρει γιατί το κάνει έτσι όπως επέλεξε, δεν έχουμε πρόβλημα (το πολύ πολύ να μη μας αρέσει). Αν ο ένας το κάνει επειδή βαριέται, ο άλλος επειδή δεν έχει ξανακούσει ρεμπέτικα και νομίζει ότι όλα είναι ξερωγώ λάτιν, κι ο τρίτος απλώς λέει «μα κάπως έτσι δεν πήγαινε;», έχουμε πρόβλημα. Κι αν ο ένας θεωρεί ότι μόνο η απόλυτα και τυφλά πιστή αναπαραγωγή του 78στρ είναι σωστό παίξιμο, ο άλλος χρησιμοποιεί τις συχνές αλλαγές για γκομενοπαγίδα, κι ο τρίτος αναρωτιέται «ποιο είπαμε ότι παίζουμε;», πάλι έχουμε πρόβλημα.

Πέρα απ’ όλα αυτά τα προβλήματα, υπάρχουν και τα γούστα του κάθε ακροατή. Μπορεί κάτι να μη μ’ αρέσει, αλλά να μπορώ παρά ταύτα να το εκτιμήσω και να το σεβαστώ. Ένα παίξιμο που στηρίζεται στην άγνοια ή στην επιδειξιομανία ή …τέλος πάντων καταλαβαίνετε νομίζω, δε θα το εκτιμήσω ανεξαρτήτως γούστων.

Γιατί έχουμε πρόβλημα. Κι όχι γιατί εγώ είμαι παράξενος. (Είμαι, αλλά δεν είναι αυτό το ζήτημα.)

5 «Μου αρέσει»
25

Και τέλος πάντων, για να το ξαναφέρω όχι ακριβώς εκεί που το ξεκίνησε ο Γιάννης αλλά πάντως κάπου εκεί κοντά:

Κάποια φορά άκουσα στο ράδιο ένα ντουέτο Πάριου-Νταλάρα, πιθανώς από συναυλία, να λένε ένα γνωστό παραδοσιακό, ίσως το Τζιβαέρι, δε θυμάμαι. Απερίγραπτοι φωνακλάδες. Ο ένας πιο φωνακλάς από τον άλλον.

Θάνατος.

Δεν υπάρχει άλλο σχόλιο.

Άλλη φορά, πάλι στο ράδιο, κάποια γνωστή γυναικεία φωνή ξεκίνησε να ουρλιάζει «Θα τραγουδήσω αγαληνά» (=«σιγανά» - θρακιώτικο, από αυτά που έγιναν σχετικά γνωστά από τον Αηδονίδη, πάντως όχι υπερσουξέ σαν λ.χ. τα Λιανοχορταρούδια). Δεν της έδωσα ούτε δευτερόλεπτο παραπάνω, γιατί δεν τραγουδούσε αγαληνά, οπότε δεν έμαθα ποια είναι.

Θάνατος.

Γενικά είμαι συζητήσιμος άνθρωπος :face_with_monocle: , μ’ ενδιαφέρουν όλες οι όψεις ενός ζητήματος, δεν είμαι απορριπτικός, ούτε απόλυτος. Αλλά μερικές φορές Θάνατος.

3 «Μου αρέσει»
26

Στην ρεμπέτικη κοινότητά μάλλον είναι ταμπού από ότι καταλαβαίνω. Οι διασκευές και οι διαφορετικές ενορχηστρώσεις εμένα δε με χαλάνε καθόλου. Και σε άλλα είδη είναι αρκετά πιο αποδεκτές από ότι φαίνεται.

Ακόμα και για τις επανεκτελέσεις του “ακατανόμαστου” οι οποίες γενικά δε μου αρέσουν συγκριτικά με τις πρωτότυπες, δεν μπορώ να μην αναγνωρίσω πως χωρίς αυτές εγώ σήμερα ίσως δε θα άκουγα αυτά τα τραγούδια καν.

Οι επανεκτελέσεις μας κάνανε γνωστά τα τραγούδια σε πολλούς πριν την ευλογία του youtube που μας έδωσε πρόσβαση σε αυθεντικές εκτελέσεις.

1 «Μου αρέσει»
27

Ο Στέλιος Βαμβακάρης εχει πει , και συμφωνώ απόλυτα μαζί του οτι,το να παίζεις τα κομμάτια ακριβως οπως τα αυθεντικά ,ειναι σαν να είσαι τζουμπόξ.Δεν εχει νόημα.
Πρέπει να τα κάνεις δικά σου πρώτα ,να τα εχεις περάσει μέσα απο τα δικά σου φίλτρα.
Ετσι εκανε και ο Βραχνάς που ανέφερες φίλε μου.Οταν ειχε τα κέφια του,επαιζε συνήθως μόνο τα τραγούδια που αγάπαγε και αντιπροσώπευαν την ψυχική του διάθεση εκεινη την στιγμή.
Αυθεντικός ,αλλά δεν εχανε την ουσία και δεν “εφευγε απο το θέμα”, οπως ελεγε και ο ιδιος!!

5 «Μου αρέσει»
28

Ναι, είναι λίγο. Πρέπει να το κοιτάξουμε αυτό. (σοβαρά, χωρίς ειρωνεία)

Λοιπόν, αυτό έχει ξαναγραφτεί κι άλλες φορές, αλλά όσο θυμάμαι υπήρχε πάντα μια μικρή διαφοροποίηση: συνήθως κάποιος έγραφε «πολλοί έμαθαν τα ρερμπέτικα από τον Νταλάρα», οπότε συνήθως εκφράζονταν ενστάσεις ως προς την αξία αυτού του επιχειρήματος. Όταν έρχεσαι τώρα Μαυράκο και λες «πολλοί μεταξύ των οποίων κι εγώ», το πράγμα αλλάζει.

Και σ’ εμένα έχει συμβεί σε κάποιον βαθμό αυτό. Υπήρξε εποχή που, έτσι αμυδρά όπως τα θυμάμαι μετά από τόσα χρόνια, τα ρεμπέτικα δεν τα ήξερα αλλά σαν κάπως να είχα διαισθανθεί ότι υπάρχουν και ότι θέλω να τα μάθω. Για τον Νταλάρα είχα τη χειρότερη γνώμη που γίνεται, πολύ χειρότερη από τώρα. Παρά ταύτα είχα κάπως βρεθεί να έχω την κασέτα που τραγουδάει σ’ ένα λάιβ το Πέντε χρόνια Δικασμένος και τον Ξέμαγκα.

Και μου άρεσαν και δε μου άρεσαν: αφενός υπήρχε μια υπερπαραγωγίλα στο όλο άκουσμα που ήταν απωθητική. Ιδιαίτερα δε την προφορική του εισαγωγή (θα περάσουμε τώρα σε δύο τραγούδια από μια ειδική κατηγορία του ρεμπέτικου…) την είχα κάνει ανέκδοτο στις παρέες. Από την άλλη, μπορούσα να καταλάβω ότι τα ίδια τα τραγούδια είναι καλά. Κι ενώ δε με είλκυσαν να τα βάλω και να τα ξαναβάλω, να τ’ ακούσω έτσι όπως τα παίζει ο Νταλάρας, ωστόσο χαιρόμουν που τα ήξερα από μόνα τους, ανεξαρτήτως εκτέλεσης και ακόμη και πραγματικής διαδικασίας ακρόασης (δεν ξέρω αν γίνομαι σαφής: τα αποταμίευσα στο μυαλό μου ας πούμε…).

Τον ίδιο καιρό έψαχνα στα τυφλά και σε άλλες παρεμφερείς κατευθύνσεις: υπήρχε μια κασέτα ανωνύμου με χασικλήδικα σε νεότερες, ψευτομάγκικες και ακαλαίσθητες εκτελέσεις - υπήρχε ένα ΛΠ με επανεκτελέσεις Παπαϊωάννου, συντομευμένες σε συσκευασία χάιλάιτς - υπήρχαν κάτι δίσκοι με αληθινά παλιά ρεμπέτικα από 78 στροφές με εντελώς κατεστραμμένο ήχο - υπήρχε ο Ξαρχάκος…

Ε, από δω, από κει, σιγά σιγά βρήκα τον δρόμο μου. Είναι σαν να ψάχνεις σ’ έναν διάδρομο με πολλές πόρτες: άμα τις ανοίξεις όλες, οι περισσότερες θα είναι λάθος, αλλά σε βοηθάνε να βρεις τη σωστή.

Δε θυμάμαι καθόλου τι άλλο περιείχε η κασέτα του Νταλάρα εκτός από αυτά τα δύο τραγούδια. Ούτε καν αν ήταν ρεμπέτικα ή άλλα. Ο άνθρωπος ετοίμασε ένα ολόκληρο λάιβ, το έκανε, το λάιβ βγήκε σε δίσκο, αντιγράφτηκε χέρι-χέρι σε κασέτες, έφτασε σ’ εμένα, πέταξα όλο το υπόλοιπο, κράτησα δύο τραγούδια, πέταξα κι από αυτά το περίβλημα, και στον πυρήνα τους βρήκα κάτι που μου 'κανε.

Παντού είναι πιθανόν να βρεις κάτι που να σου κάνει.

Edit: μόλις γκούγκλαρα τον δίσκο (έτσι για την περιέργεια, τόσα χρόνια μετά) και πρέπει να διορθώσω ένα λάθος: τρία ήταν τα τραγούδια, ήταν και το Χαϊδάρι. Κι αυτό με γαργάλησε.

29

Χαίρομαι που το ακούω αυτό από κάποιον που τον έζησε τον Βραχνά. Εγώ τον ξέρω εντελώς επιδερμικά, αλλά μου επιβεβαιώνεις Κώστα ότι τον «διαβάζω» σωστά.

3 «Μου αρέσει»
30

@neapoliotis Βλέπω ότι ειμαι καπως απόλυτος σε ορισμένα σημεία οποτε ίσως πρέπει να το σκεφτώ διαφορετικά το θέμα μάλλον.
Όπως και να έχει το Βραχνά τον έχω στο τοπ 3 και αυτόν προσπαθώ να μιμηθω οπότε ευχαριστούμε για τα λεγόμενα σου Μιας και τον έζησες.

1 «Μου αρέσει»
31

Από τον επαγγελματία “απαιτώ” να μου δείξει και λίγο ταλέντο.
Αν είναι να μου παίξει το κομμάτι καρμπόν νότα-νότα, σαν τον ερασιτέχνη που μόλις το πέρασε και κοιτάζει μη τυχόν και του αλλάξει καμια νότα, τότε ας πάρει το μεροκάματο και ο δεύτερος, ποια η διαφορά.

32

Ο μόνος μπουζουξής που ξερω που αν θέλει παίζει τα παλιά όπως ακριβώς είναι, είναι ο Σταύρος Κουρούσης.
Είναι και κάποιοι άλλοι καλοί που έχουν ύφος: Βεργόπουλος, Ζαφειριου, ο Καδόγλου από παλαιότερους όταν θέλει ο Γκούμας κ.α.
Όλα αυτά για να πω ότι ΔΕΝ είναι εύκολο να παίξεις όπως η πρώτη εκτέλεση… κι έχει μια χάρη αυτό.
Ο Βραχνάς έπαιζε κατ’ εμέ όπως μπορούσε, με δικό του τρόπο, αλλά ΔΕΝ είχε όλα τα μουσικά στοιχεία των παλαιότερων, πχ του Μάρκου.
Ε τώρα για όποια επανεκτέλεση τα έχουμε πει, θέλει τον τρόπο του καθενός και να είσαι ο εαυτός σου.

3 «Μου αρέσει»
33

Όχι τόσο σχετικό με το αρχικό νήμα αυτό που θα ρωτήσω, αλλά ξέρετε κανένα κανάλι στο YT που να έχει ανεβάσει βιντεάκια του Στάυρου να παίζει; Τον έχω ψάξει αρκετές φορές και βρήκα μόνο 2 (που παίζει με το όργανο του Γιοβαν Τσαους κι ακόμη ένα σε μια μάζωξη του φόρουμ).

34

πρέπει να δω αν υπάρχει κάτι, θυμάμαι ένα βίντεο στο φβ που έπαιζε με ένα σταθόπουλο. γενικά ελάχιστα, αν παίξουμε ξανά μαζί θα το μάθετε εδώ στο φόρουμ.

1 «Μου αρέσει»
35

Είναι χρήσιμη κουβέντα αυτή, η τουλάχιστον έτσι ελπίζω. Προσωπικά με το συγκεκριμένο ζήτημα παθιαζομαι πολύ και το συζητώ με την πρώτη ευκαιρία. Χαίρομαι για αυτά που διαβάζω και το ωραίο κλίμα. Το λοιπόν.
Αρχικά, νομίζω ότι είναι ακατόρθωτο να παίξεις αυτό που παιζόταν παλιά. Διότι, η μουσική δεν είναι μόνο νότες. Έχουν περάσει 100 χρόνια σχεδόν κι είναι διαφορετικός μέχρι κι ο αέρας που αναπνέουμε. Παρά ταύτα, έχω μάθει τα περισσότερα μελετώντας τις πρώτες ηχογραφήσεις και τους αγαπημένους μου μουσικούς της εποχής. Η προσέγγιση αυτή σε φέρνει σίγουρα στην όσο γίνεται βαθύτερη κατανόηση της αισθητικής. Από την τελευταία ίσως κάτι να μεταφέρουμε, ή τουλάχιστον εμένα αυτό θα μ ενδιέφερε και μου φαίνεται δυνατόν.
Από την άλλη, μου φαίνεται ότι είμαστε κοινό χωρίς απαιτήσεις. Μιμείται ο άλλος τον Παγιουμτζη, ματωνουν τ αυτιά μου, χειροκροταμε. Ακούμε καμιά διασκευή ιμαμ μπαιλντι, βρίζουμε. Δυστυχώς, γενική συνταγή για τον τρόπο παιξίματος και τον τρόπο προσέγγισης του είδους μάλλον δεν υπάρχει και σίγουρα αυτό είναι θετικό. Κυρίως γιατί το άλλο είναι επικίνδυνο.
Σα μουσικός και κυρίως ως ακροατής που θεωρώ ότι είμαι καλύτερος, προτείνω να χουμε τ αυτιά μας ανοιχτά, να δίνουμε χώρο στους μουσικούς μας να εκφράζονται και να κρίνουμε κατά περίπτωση. Άλλωστε δε γλυτώνει κανείς , πάντα εδώ θα είμαστε να τα συζητάμε,να παίζουμε, να διαφωνούμε και να ενθουσιαζομαστε.

4 «Μου αρέσει»
36

Επειδή τόσες μέρες ήθελα να δώσω μια απάντηση και δεν ήξερα πως να το θέσω, θυμήθηκα ένα παλιότερο άρθρο του Κώστα Ραυτογιάννη (@neapoliotis) στην κλίκα που είναι μια σύμπτυξη των αντιλήψεών μου επί του θέματος και συγκεκριμένα από το ‘‘Για την εξέλιξη’’ και προς τα κάτω.

https://www.klika.gr/index.php/arthrografia/arthra/202-ena-ki-ena-kanoun-dyo.html

4 «Μου αρέσει»
37

τα λέει ωραία και σταράτα ο κώτσος. η αλήθεια είναι ότι όσο πιο από κοντά ή όσο πιο από μέσα έχεις νοιώσει κάτι, τόσο πιο δύσκολα αποδέχεσαι μια καινούρια εκδοχή του.

5 «Μου αρέσει»