Viola organista

Το ξέρετε και το ξέρουμε ότι ο Leonardo da Vinci ήταν ένα μεγάλο μυαλό. Μεγάλο μυαλό της επιστήμης, της μηχανικής, της τέχνης. Πολλές από τις εφευρέσεις που επινόησε όμως, έμειναν στο στάδιο του «σχεδιασμού». Έτσι και με τη Viola Organista, ένα μουσικό όργανο που είναι ένα υβρίδιο μεταξύ πιάνου και τσέλο, το σχέδιο του οποίου βρισκόταν όλα αυτά τα χρόνια στο Codex Atlanticus, την 12τομη συλλογή με σκίτσα από τον μεγάλο εφευρέτη. Το όργανο αυτό κατασκευάστηκε τελικά, από τον Πολωνό δεξιοτέχνη του πιάνου, Slawomir Zubrzycki, μετά από 3 χρόνια και 5000 ώρες δουλειάς.

Το «κλαβιέ» της Viola Organista συνδέεται με 4 τροχούς, ο κάθε ένας από τους οποίους, κινεί ένα δοξάρι από τρίχες αλόγου. Ένα πετάλι φροντίζει ώστε οι ρόδες αυτές να περιστρέφονται και το πάτημα του κάθε πλήκτρου, προσφέρει τις νότες και κατʼ επέκταση τον μοναδικό ήχο του μουσικού αυτού οργάνου.

Αλήθεια, τι θα έλεγε ο da Vinci, αν έβλεπε 500 χρόνια μετά, το δημιούργημά του να παίρνει σάρκα και οστά; «Δεν ξέρω» λέει ο Zubrzycki «αλλά ελπίζω να ήταν χαρούμενος». Εμείς έχουμε την εντύπωση ότι θα ήταν, αν κρίνουμε από τον απίθανο ήχο που θα ακούσετε κι εσείς, από το κονσέρτο που έδωσε ο Πολωνός βιρτουόζος με την Viola Organista, τον προηγούμενο μήνα (18/10/2013), στην Κρακοβία.

[video=youtube_share;sv3py3Ap8_Y]http://youtu.be/sv3py3Ap8_Y[/video]

Μηχανικά , μεγάλο κατόρθωμα. Βασικά όμως είναι μιά μορφή του Hurdy Gurdy ,μεσσαιωνικού οργάνου που εκτείνονταν απο βόρεια Βαλκάνια μέχρι Γαλικία τησ βόρειας Ισπανίας. Ωρίστε και ένα δειγματάκι:

Ναι, αυτή ήταν και η δική μου πρώτη σκέψη. Το κόνσεπτ της βιέλας (έτσι το λένε το hurdy-gurdy στα ελληνικά) είναι ότι αντί για δοξάρι υπάρχει ένας τροχός που τρίβει τις χορδές από μέσα, από την πλευρά τους που κοιτάει το καπάκι, κι έτσι μπορεί να υπάρχει εντελώς αδιάκοπος ήχος. Μόνο που δεν κατάλαβα αν στο όργανο του ντα Βίντσι γίνεται το ίδιο ή ο τροχός, με κάποιο τρόπο, κινεί ένα πραγματικό δοξάρι.

Βιέλες παίζονται ευρέως και σήμερα. Το χαρακτηριστικό του αδιάκοπου ήχου, και μάλιστα σε συνδυασμό με ισοκρατήματα, τις καθιστά κατά κάποιο τρόπο το έγχορδο ανάλογο της γκάιντας, γι’ αυτό και σε πολλές ευρωπαϊκές παραδόσεις η βιέλα συνδυάζεται με το εκάστοτε τοπικό είδος γκάιντας. Κάτι ανάλογο έχουμε και στα καθ’ ημάς, με τα 12νησιακά λυροτσάμπουνα και τις βορειοθρακιώτικες λύρες που παίζονται μαζί με γκάιντα. Μάλιστα βλέπω στο βίντεο ότι η βιέλα ονομάζεται στα ισπανικά zanfona (χιαστή αλλαγή ονόματος: zanfona είναι εμφανώς η ελληνική λέξη τσαμπούνα / ιταλ. zampogna).

… και το κομμάτι που παίζεται είναι μαντηλάτος, που κάνει μπαμ ότι προέρχεται από γκάιντα.