Υπήρχε η παλαιότερη ονομασία Tavla ως σταύλοι αλλά και πάλι με το -DA εγώ δεν βγάζω νόημα.
Αυτή η υποσυζήτηση για τον Τζεμίλ μπέη ξεκίνησε από εδώ:
Είτε δικό του λοιπόν (που θα με εξέπληττε) είτε παραδοσιακό, το ερώτημα παραμένει. Μέχρι εκεί που φτάνουν οι δικές μου γνώσεις, τέτοια ζεϊμπέκικα μόνο ελληνικά υπάρχουν. Άρα, είτε κατέγραψε έναν ελληνικό δημώδη σκοπό ζεϊμπέκικου, είτε ο ίδιος συνέθεσε έναν ελληνοπρεπή, είτε απλώς κάνω λάθος και υπάρχουν και τούρκικα.
Πολύ μυστήριο γύρω από αυτό το ζεϊμπέκικο βρε παιδί μου..
Στους συρτούς πάντως υπάρχει και η περίπτωση του Αζιζιέ, και η περίπτωση του Τσετσεν Κιζί/Ξυλα. Στην πρώτη, ένας συνθέτης οθωμανικής παιδείας γράφει πάνω στη φόρμα του συρτού και το κάνει καλά. Στη δεύτερη, είναι πιο θολά τα πράγματα αλλά είναι “κοινό κτήμα” των δύο παραδόσεων. Για το ζεϊμπέκικο, ίσως το εκλεπτυσμένο αστικό πολίτικο στυλ όπως της καταγραφής του Τζεμίλ να επισκιάστηκε από το ανατολίτικο στυλ του σαζιού κλπ, λόγω της μετατόπισης του πολιτικού και πολιτιστικού κέντρου βάρους της Τουρκίας προς την ενδοχώρα της Ανατολίας για πολιτικούς λόγους;
Η διαφορά ανάμεσα στον Αζιζιέ και σε ηχογραφήσεις του Τζεμίλ μπέη όπως το Τσετσέν Κιζί είναι ότι για τον Τζεμίλ μπέη είναι γνωστό, πέρα από κάθε αμφιβολία, ότι ασχολήθηκε και μ’ αυτό το πεδίο: της καταγραφής λαϊκών σκοπών. Για τον σουλτάνο Αμπντούλ Αζίζ δεν ξέρω πολλά, αλλά έχω την εντύπωση ότι ήταν καθαρά κλασικός: συνθέτης και οργανοπαίχτης, ούτε ερευνητής ούτε τίποτε άλλο προς εκείνη την κατεύθυνση (διορθώστε αν κάνω λάθος).
Για δε τον Αζιζιέ έχω και μια άλλη σκέψη… Σήμερα επιβιώνει ως ζωντανή προφορική παράδοση σε διάφορα νησιά, στη Νάξο π.χ., και μέσα από την προφορική επεξεργασία τόσων γενεών έχει λάβει μια μορφή απολύτως συμβατή με άλλα παρόμοια οργανικά, όπως τα συρτά Πολίτικο, Ποταμός, Σηλυβριανό κλπ. Τότε όμως (19ος αιώνας), υπήρχαν τέτοια λαϊκά συρτά; Τα νησιά έπαιζαν λύρες, τσαμπούνες και σουραύλια, μινιμαλιστικούς σκοπούς με λίγες νότες και έμφαση στην επαναληπτικότητα. Υπήρχαν βέβαια και οι πόλεις της ηπειρωτικής Ανατολής, Κ’πολη, Σμύρνη, ίσως και της ευρωπαϊκής πλευράς, αλλά ήταν τόσο πολύ περισσότερο εκλεπτυσμένη η λαϊκή τους μουσική;
Θέλω να πω: μήπως για την εποχή του ο Αζιζιές ήταν ένα εντελώς λόγιο κομμάτι, με λόγιο άκουσμα, με δανεισμένο από τη λαϊκή παράδοση μόνο τον ρυθμό του συρτού, και η συμβατότητά του με τη λαϊκή παράδοση δεν προέκυψε παρά όταν, μέσα στο πέρασμα των γενεών, η ίδια η λαϊκή παράδοση άλλαξε πρόσωπο;
Θα μπορούσε, πράγματι. Ας κρατήσουμε αυτό το ερώτημα μέχρι να απαντηθεί.
Αλλά δεν είναι μόνο η διαφορά ανάμεσα στην αστική εκλέπτυνση και την υπαίθριια αδρότητα. Αυτή την έχουμε δει να γεφυρώνεται στην περίπτωση του Χαρμάνταλη - Μάγκα του Βοτανικού. Είναι ο ίδιος ο ρυθμός, αυτό το γρήγορο ζεϊμπέκικο, που παραπέμπει σίγουρα σε άλλου ύφους χορό από τα αργά μακροσκελή 9/2 των τούρκικων ζεϊμπέκικων.
Ωραία!
Ο Θεολόγος Μιχελής είναι αξιόλογο βιολί της Πάτμου.
Στην περίληψη διαβάζω ότι κατά την έρευνά του απευθύνθηκε, μεταξύ άλλων, …
σε δύο χοροδιδασκάλους με βαθιά γνώση του πεδίου ενδιαφέροντός μου: (1) Τον κύριο Σταύρο Σπηλιάκο, ο οποίος ειδικεύεται στους χορούς της Νάξου
…και μαθαίνω για πρώτη φορά ότι ο Σπηλιάκος είναι χοροδιδάσκαλος! Από το 2003, που έβγαλε το βιβλίο για τους οργανοπαίχτες της Νάξου, μέχρι τώρα ακόμα που είναι δραστήριος στο ΥΤ, τον επισκέπτομαι τακτικά (κριτικά όμως), και δεν είχα συνειδητοποιήσει ότι αυτή είναι η βασική του ιδιότητα!
Λοιπόν, ωραία η εργασία του Μιχελή, διαβάζεται ευχάριστα, αλλά για το ζήτημα που μας απασχολεί δε μαθαίνουμε πολλά.
Καταπιάνεται με τρεις Αζιζιέδες: τον οθωμανικό, περί του οποίου λέει «αποδίδεται στον σουλτάνο Αμπντούλ Αζίζ». Αρκετά αργότερα αναφέρει την πιθανότητα να φέρει το όνομά του επειδή κάποιος άλλος συνθέτης τού το αφιέρωσε.
Τον ναξιώτικο, για τον οποίο θεωρεί ότι ταξίδεψε στη Νάξο από την Ανατολή, αλλά το πώς ακριβώς συνέβη αυτό και κυρίως αν το αρχέτυπο ήταν ο οθωμανικός Αζιζιές δεν εντάσσεται στα ερωτήματα της εργασίας.
Και τον χιώτικο, για τον οποίο καταλήγει ότι είναι άσχετος σκοπός με τυχαία συνωνυμία, και απλώς είναι κι αυτός ένα οργανικό συρτό χιτζάζ.
Το κύριο θέμα της εργασίας είναι η δομική και μορφολογική ανάλυση του καθενός από αυτά τα τρία, καθ’ εαυτό και όχι συγκριτικά. Εκεί δυσκολεύτηκα λίγο να παρακολουθήσω γιατί ο Μιχελής χρησιμοποιεί μια ανάμικτη μουσική γλώσσα, λίγο δυτική, λίγο αρχαιοελληνική, λίγο της πιάτσας, αλλά τα όσα δεν κατάλαβα σίγουρα δε φωτίζουν το δικό μας ερώτημα.
Όλο το υπόλοιπο εγώ θα το έλεγα μια τεράστια εισαγωγή. Για την οθωμανική κλασική παράδοση, για τον σουλτάνο, για τη μουσική παράδοση στ’ Απεράθου της Νάξου και στη Χίο, για τον καθένα από τους τέσσερις βασικούς του πληροφορητές (με ανεκδοτολογικά εξομολογητικά στοιχεία για τη σχέση του συγγραφέα μαζί τους), κάτι λίγα για τα μουσικά δίκτυα κλπ. Χρήσιμα, ενδιαφέροντα, ζεστά και ανθρώπινα, δε ζορίζουν τον αναγνώστη, ξεφεύγουν θα έλεγα από το κλασικό στιλ μιας διπλωματικής.
Ο Σταύρος Σπηλιάκος εχει διδακτορικό από το ΤΕΦΑΑ Αθηνών και είναι μέλος του ΕΕΔΙΠ εκεί. Εδώ
https://www.youtube.com/watch?v=kFh-5KVHzec&list=RDkFh-5KVHzec&start_radio=1
έχει μαζέψει διάφορες εκδοχές του Ατζιζιέ.
Ναι, έχει βιογραφικό του ο Μιχελής.
Το βίντεο του Σπηλιάκου, από μια σειρά για την κινητικότητα των σκοπών που γενικά τη δουλεύει εδώ και πολλά χρόνια, είναι περσινό. Πιθανότατα να παρακινήθηκε από την επαφή με τον Μιχελή!
Edit: Χμ, τώρα που κοιτάω καλύτερα, όλα του τα βίντεο είναι πρόσφατα. Σα να θυμάμαι πως κάπου είχε γράψει ότι κάτι παίχτηκε με το κανάλι του και το κατήργησε εντελώς κι έκανε καινούργιο, οπότε ό,τι είναι ανεβασμένο π.χ. πριν 1 χρόνο δεν έπεται ότι είναι όντως ενός χρόνου, μπορεί να είναι πολύ παλιότερο.
Κρίμα που απλώς αναφέρει τις παλιές ηχογραφήσεις και δεν τις αναλύει. Επίσης μου φαίνεται ότι απλά μεταβιβάζει τις απόψεις των πληροφοριοδοτών, χωρίς να τις κρίνει ο ίδιος. Κάποτε συμβαίνει το αντίθετο, αφήνει τον πληροφοριοδότη να αλλάξει τα συμπεράσματα της έρευνας. Εκεί που σκεφτόταν ότι οι διάφορες παραλλαγές σχετίζονται, είπε ο Οικονομίδης ότι η δική του εκδοχή δεν σχετίζεται με την οθωμανική, αυτό είναι και τέλειωσε.
Και κάτι μικρολαθάκια, η αυλή που έγινε άυλη και οι Βαλκανικοί πόλεμοι που έγιναν στη Μικρά Ασία, αλλά αυτά συμβαίνουν “και στις καλύτερες οικογένειες”.
Ο χιώτικος Αζιζιές, όπως τον παίζει ο Οικονομίδης (η ηχογράφηση που αναλύει ο Μιχελής):
Ο απεραθίτικος, με τον Ζευγώλη. Δεν είναι η ίδια ηχογράφηση οπως στην εργασία, αλλά δεν πιστεύω να διαφέρει ριζικά:
Για το οθωμανικό, ας βρει όποιος μπορεί καμιά ηχογράφηση που να προσπαθεί, αν υπάρχει τέτοια, να ανασυστήσει το ύφος της εποχής του Αμπντουλαζίζ.
Πάντως εντάξει, δεν είναι ίδιο το χιώτικο κομμάτι με τα άλλα. Δεν είναι ότι έτσι του φάνηκε του Οικονομίδη. Απλώς η κατηγορηματική του επιμονή βοήθησε τον Μιχελή να ξεκολλήσει από το μπέρδεμα και την πλάνη που του είχαν προκαλέσει η συνωνυμία και ο κοινός δρόμος.
1 «Μου αρέσει»
Ο Σινόπουλος; νομίζω σχετίζεται ξεκάθαρα με το απεραθίτικο, το κυπριακό κλπ.
Το χιώτικο ξεφεύγει αρκετά, σε βαθμό που νομίζω ότι είναι ποτ πουρί του χιτζάζ με μακρινή καταγωγή από τον αζιζιέ, με κάποιο άσχετο μινόρε. Αλλά το ίδιο ποτ πουρί παίζει κι ο Γκαντίνης στην παλιά ηχογράφηση
Τα βίντεο στο κανάλι του Σπηλιάκου πράγματι έχουν πρόσφατη ημερομηνία αλλά υπήρχαν εδώ και πολλά χρόνια. Μερικά είχαν σχολιαστεί εδώ από πολύ παλιά.
Εδώ ο Ατζιζιές της Κύπρου σε καταγραφή Φευγαλά-Πεφάνη
μουσικές καταγραφές: Αζιζιές (Κύπρος) - Κώστας Παπαχαραλάμπους (βιολί)
Οι Φευγαλάς-Πεφάνης έχουν καταγράψει και τη Σιφνέικη εκδοχή (όπου στη Σίφνο λέγεται Σουλτανής) (Μουσικές καταγραφές IV, 2023 εκδόσειςPANAS MUSIC).
Μάλλον αυτήν κατέγραψαν:
Ο Σουλτανής έχει καταγραφεί και στις πτυχιακές εργασίες της Χριστίνας Κρανιώτη, Τμ. Μουσικών Σπουδών, Παν. Ιωαννίνων (Άρτα), Νοέμβριος 2025 και Χρήστου Ψαρομήλιγκου Τμ. Μουσικών Σπουδών, Παν. Ιωαννίνων (Άρτα), Ιούνιος 2020)
Στη Σίφνο ο σκοπός πρέπει να ήρθε γύρω στο 1900 από την Πόλη, από Σιφνιούς οργανοπαίκτες που είχαν πάει εκεί.
1 «Μου αρέσει»
Ο σουλτάνος δεν έγραψε ένα κομμάτι στο στυλ της λύρας ή της τσαμπούνας του τάδε νησιού. Λογικά η μουσική των νησιών, της Θράκης κλπ πέρασε σιγά σιγά μέσω μετανάστευσης στην αστική μουσική της Πόλης, όπως και αντίθετα η μουσική της Πόλης και της Σμύρνης πέρασε στα νησιά και την ενδοχώρα. Το ερώτημα είναι πότε εμφανίστηκαν ο Πολίτικος, ο Σηλυβριανός κλπ. Είναι ήδη καταγραμμένα σε παρτιτούρες και δισκογραφικά από τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα αν όχι πιο παλιά, δεν είναι και τόσο μακρυά από την εποχή του Αμπντούλ Αζίζ.
1 «Μου αρέσει»