Ως τώρα δεν γνώριζα άλλο τρόπο Νίκο για να πάρω πληροφορίες από ένα βιβλίο.
Τι προτείνεις; Σε σε όποιον θελήσει να γράψει βιβλίο για το ρεμπέτικο να μην ξεπερνά τις 200 σελίδες είναι καλά; Να μην μας βγαίνει η πίστη να το διαβάσουμε κιόλας;
Το αν σε ενδιαφέρει ή όχι είναι καθαρά προσωπικό σου θέμα.
Για πότε πρόλαβες όμως να κάνεις αναφορά σε αυτό εδώ το νήμα στον Ξένο (#24), και στις θέσεις του, (θέμα το οποίο πραγματεύεται το βιβλίο), είναι απορίας άξιο.
Όπως και να "χει καθένας διαλέγει το που θα εστιάσει.
Όπως είπα και πριν το βιβλίο περιλαμβάνει πάρα πολλά θέματα. Βεβαίως δεν εξαντλεί κανένα.
Ο ίδιος ο συγγραφέας τιτλοφορεί το τελευταίο του κεφάλαιο: “Η έρευνα και η μελέτη δεν πρέπει να σταματά”. Οπότε κάνει ξεκάθαρες τις προθέσεις του.
Η ιστορία του φόρουμ έχει δείξει ότι παρότι δεν σε καίει και πολύ Νίκο, τα θέματα που έχουν να κάνουν με την Αριστερά και το ρεμπέτικο είχαν μεγάλα σουξέ. (Όπου αριστερά βλέπε ΚΚΕ).
Τουλάχιστον με αυτό το βιβλίο αποκτάς γνώση του τι λέει πραγματικά το ΚΚΕ, όχι απλή παράθεση άρθρων ξεκομμένα από την εποχή τους και τις κοινωνικές - πολιτικές συνθήκες.
Λουκά μου, ένα από τα πληθωρικότερα χαρακτηριστικά του ΚΚΕ είναι ότι, ό,τι θέλει να πει το βροντοφωνάζει, σε βαθμό που ουσιαστικά να μην είναι απαραίτητο να διαβάσεις βιβλία, προκειμένου να ενημερωθείς για το τί λέει το ΚΚΕ.
Νίκο, εσύ βάζεις θέμα για τις τετρακόσιες τρίαντα + σελίδες του βιβλίου.
Ο άλλος συμφορουμίτης βάζει θέμα γιατί δεν ασχολήθηκε ο συγγραφέας με ότι έχει πει ή γράψει ο καθένας κατά καιρούς για την σχέση του ΚΚΕ με το ρεμπέτικο. Άρα θα έβγαινε ακόμα μεγαλύτερο.
Το βιβλίο το ξαναλέω δεν είναι μονοθεματικό. Τα μοναδικά σημεία όμως που είδα εδώ στο νήμα να μπαίνουν ήταν καθαρά μονοθεματικά.
Στο φόρουμ έχουμε δει ένα σωρό αναλύσεις για την θεματολογία μέχρι και την επιμέλεια διαφόρων εκδόσεων. Πράγμα θεμιτό και σεβαστό.
Στο συγκεκριμένο βιβλίο με τόσα θέματα που βάζει, (απλή απαρίθμηση από μέρους μου στο #38), τι έχουμε να πούμε;
Εγώ ξεκάθαρα προτείνω να το πάρει κάποιος και να το διαβάσει, και εσύ μου λες ότι δεν είναι απαραίτητο γιατί το ΚΚΕ βροντοφωνάζει αυτά που θέλει να πει.
Ωραία λοιπόν, να προτείνουμε στο ΚΚΕ στις προεκλογικές του συγκεντρώσεις να φωνάζει και συνθήματα για το ρεμπέτικο. (Θα είχε πλάκα να πέσουνε προτάσεις).
Και αν δεν το κάνει να το εγκαλέσουμε γι αυτό.
Η πλάκα είναι ότι η κουβέντα για το ρεμπέτικο ξεκίνησε από τον Ριζοσπάστη. Μέχρι τώρα έχουμε ακούσει ότι βάζει ο νους του ανθρώπου για το ΚΚΕ και το ρεμπέτικο. Π.χ. Ότι το κυνήγησε όπως ο Μεταξάς. Ότι έμπαινε σε τεκέδες και σκότωνε χρήστες. Ότι έβαλε το ρεμπέτικο στα φεστιβάλ για να τραβήξει νεολαία. Ότι, ότι , ότι κλπ. Πιθανά ότι και να σκεφτείς κάποιος θα το έχει γράψει.
Σήμερα έχεις ένα βιβλίο που παρουσιάζει με τον πιο επίσημο τρόπο τις θέσεις του ΚΚΕ για το ζήτημα. Και γυρνάς και λες, “δεν είναι απαραίτητο να το διαβάσεις για να ενημερωθείς”.
Τι να πω, η λογική σηκώνει τα χέρια ψηλά. Καλύτερα πες ότι έχω διαμορφωμένη άποψη ή οποία δεν αλλάζει ότι και να διαβάσω για το συγκεκριμένο ζήτημα… Αυτό θα ήταν πιο καθαρό.
Και για να ευθυμήσουμε λιγάκι, σημερινό σχόλιο από την ιστοσελίδα του γνωστού ρεμπετολόγου (και ακανθόστομου ) Ηλία Βολιότη-Καπετανάκη:
«Ανιχνεύοντας το ρεμπέτικο»,
20 Ιανουαρίου, 2025
έκδοση, που προωθεί το Κ.Κ.Ε. Πέρασε ενάμισι αιώνας από τα πρώτα ρεμπέτικα και 70 χρόνια από το κλείσιμο του κύκλου παραγωγής. Τί κι αν έγιναν τόσες έρευνες κι αν έχουμε όλη την δισκογραφία. Το Κ.Κ.Ε. αναμασά με νέο περιτύλιγμα τις ίδιες έωλες μαλακίες. Διαβάστε, σύντροφοι, «Μούσα Πολύτροπος» (Μετρονόμος) μπας και ξεστραβωθείτε ταξικώς!
???
Ανοίγω το λινκ, και δε βλέπω ούτε λέξη παραπάνω απ’ όσα παρέθεσε ο Άνθιμος. Αρχίζει με μια κουτσή πρόταση χωρίς καν κεφαλαίο (έκδοση, που προωθεί το Κ.Κ.Ε. - ακριβώς έτσι, τίποτε άλλο), και γενικώς ό,τι βλέπουμε εδώ βλέπουμε κι εκεί. Τρεις γραμμούλες, με την ίδια κάπως δυσνόητη (για μένα) προτροπή στο τέλος…
Βεβαίως και απ’ τον Ριζοσπάστη ξεκίνησε, αλλά μακρυά δεν πήγε… Την ξεκίνησε ο Ανωγειανάκης, παρενέβη ο Ξένος, παρενέβη και ο Πολίτης και το θέμα έκλεισε κάπως άδοξα εκεί, χωρίς να υπάρξει κανένα αποτέλεσμα, “ζύμωση” που λέγαμε παλιά κττ. Οπότε, για ποιά “κουβέντα” μιλάμε;
υ.γ. ότι έχω διαμορφωμένη άποψη, που βεβαίως δεν θα αλλάξει πια, είναι γνωστό και το ξέρεις κι εσύ καλά. Και στη διαμόρφωσή της έπαιξαν όχι ασήμαντο ρόλο και οι επίσημες θέσεις του ΚΚΕ, ριζικά διαφορετικές μεταξύ τους, βεβαίως, ανάλογα με την εποχή που διαμορφώθηκαν και γνωστοποιήθηκαν. Οπότε, πράγματι, δεν είναι απαραίτητο να διαβάσω ακόμα 400κάτι επιπλέον σελίδες, σχετικά με κάτι που ήδη ξέρω καλά, έχω κατασταλάξει και ξέρω ότι δεν θα τροποποιηθούν οι θέσεις μου.
Εντάξει αφού τα ξέρεις Νίκο. Εγώ όμως που δε θυμάμαι απέξω τι είχε ανακοινώσει τότε ή τότε το ΚΚΕ, γιατί να μην τα βρω συγκεντρωμένα, αν μ’ ενδιαφέρει το ζήτημα;
Είναι λίγο σαν να λέγαμε «δε βλέπω κανένα λόγο να πάρω το βιβλίο, γιατί το έχω ήδη». Είναι κάτι που αφορά όποιον το λέει, όχι το ίδιο το βιβλίο.
Αναρωτιέμαι μόνο τι “αποτέλεσμα” θα μπορούσε να περιμένει κανείς από αυτή τη συζήτηση; Κάποιο είδος ψηφοφορίας ή κάποια απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής γύρω από το θέμα, που θα όριζε τη “σωστή” άποψη με υποχρέωση της μειοψηφίας να υποταχθεί στην πλειοψηφία;
(Επ’ αυτού - επ’ ευκαιρία - ήθελα από την αρχή αυτής της ανάρτησης να σημειώσω, ότι και το ίδιο το βιβλίο του Στ. Λουκά, το αντιλαμβάνομαι σαν μέρος συζήτησης -της ίδιας, θα μπορούσαμε να πούμε, που ξεκίνησε τότε- με όλη βέβαια τη σημασία που προφανώς το χαρακτηρίζει σε σχέση με τη σημερινή αντίληψη του ΚΚΕ για το ρεμπέτικο τραγούδι, λόγω της στελεχικής θέσης του συγγραφέα καθώς και λόγω μιας συλλογικής επεξεργασίας που έχει πίσω του. Ωστόσο παραμένει μέρος μιας -αυτής- της συζήτησης).
Επίσης: μπορεί να εκτιμηθεί το γεγονός ότι αυτή η συζήτηση βρίσκει το 1947 χώρο στον Ριζοσπάστη εν μέσω της εξαπολυμένης κρατικής και παρακρατικής τρομοκρατίας, φυλακίσεων και εξοριών, εκτελέσεων ήδη από τον Ιούλιο του 1946, και του εμφύλιου πολέμου ήδη σε εξέλιξη;
Παραπέρα, πόσο μπορεί κανείς να ενοχλείται που η συζήτηση “έκλεισε κάπως άδοξα”, γνωρίζοντας όχι μόνο τις παραπάνω συνθήκες, αλλά και ότι μετά από 8 μήνες ο Ριζοσπάστης απαγορεύθηκε και η κυκλοφορία του συνεχίστηκε στην παρανομία [edit: για 27 χρόνια];
Επ’ ευκαιρία επίσης, ψάχνοντας για χρονολογίες κλπ, έπεσα μετά από 15 χρόνια σε αυτή την ανάρτηση στο σηλαμπς, όπου και είχα παραθέσει τα 3 κείμενα της συζήτησης του Ριζοσπάστη (1947), στα οποία λοιπόν και μπορεί να ανατρέξει κανείς: https://rebetiko.sealabs.net/viewtopic.php?t=3130
Από την ίδια εκείνη ανάρτηση αντιγράφω και μια “θέση”, που ξαναδιαβάζοντας μου φάνηκε καλή:
"Αν ο Μπαγιαντέρας κι ο Αλέκος Ξένος επέλεγαν την “παραταξιακή” ένταξή τους ανάλογα με το αν συμφωνούσαν γύρω από τα ζητήματα της μουσικής (και γύρω από όλα τα ζητήματα που καλύπτονται κάτω από το μουσικό πέπλο) , δεν θα υπήρχε ποτέ περίπτωση να είναι τη δεκαετία του '40 ενταγμένοι στην ίδια παράταξη, της οποίας η '“γραμμή” γύρω από τέτοια ζητήματα εκτείνεται από την άποψη του Μπαγιαντέρα μέχρι την άποψη του Αλέκου Ξένου. Και στην οποία γραμμή, όπως και στην όποια γραμμή, ό,τι δεν είναι δυνατόν να αποκρυσταλλωθεί με μιάς, αποκρυσταλλώνεται με το πέρασμα του χρόνου, μέσα από διαφοροποιήσεις και αντιθέσεις. Όπως συμβαίνει και στην κοινωνία."
Εεε, τώρα… Το ότι ο Ριζοσπάστης θα απαγορευόταν σε 8 μήνες το ξέρουμε εμείς, σήμερα. Τον Φλεβάρη του ΄47 όλοι οι αναγνώστες ήξεραν μόνο ότι το ευχάριστο διάλειμμα δεν θα διαρκέσει για πολύ, όμως ακριβώς γι αυτό, όλες αυτές τις σημαντικές στιγμές πρέπει να τις εκμεταλλευτούμε, πριν το διάλειμμα τελειώσει. Και απλά, δεν τις εκμεταλλεύτηκαν, αυτό μόνο ήθελα να πώ εγώ.
Δηλαδή, Νίκο, θεωρείς ότι εκείνο το 8μηνο που απέμενε, ο Ριζοσπάστης θα έπρεπε να είχε εμβαθύνει περισσότερο;
Εμένα μου φαίνεται πολύ και σημαντικό και αυτό που “πρόλαβε” να γίνει μέσα σε εκείνες τις συνθήκες, αλλά πάντως σεβαστή και μια τέτοια άποψη…
Περικλή μου, η αναφορά μου αφορούσε αποκλειστικά και μόνο την δική μου θέση. Κάθε άλλος υποψήφιος αγοραστής, θα κινηθεί βεβαίως σύμφωνα με τις δικές του θέσεις και επιθυμίες.
Περικλή το θέμα είναι απλό. Ο Βολιώτης Καπετανάκης λέει μαλακίες το βιβλίο του Λουκά και προτείνει πολύ απλά ότι όποιος θέλει να διαβάσει το δικό του βιβλίο.για να ξεστραβωθεί ταξικώς. Σε παρένθεση ο εκδοτικός οίκος.
Το έχω ξαναπεί, δεν χρειάζονται επιχειρήματα απλά ατάκες.
Όσο για την κουτσή πρόταση το διαβάζεις συνεχόμενο. "Ανιχνεύοντας το ρεμπέτικο, έκδοση που προωθεί το ΚΚΕ…κτλ.
Άλλα αντί άλλων Νίκο μου.
Ότι διάβασες μέσα από τις σελίδες του Ριζοσπάστη, και από άρθρα σε άλλα αριστερά έντυπα σε διαφορετικές εποχές ήταν πολύ απλά μια συζήτηση που συνεχιζόταν για το ρεμπέτικο. Απόψεις εξέφραζαν μέλη και μη του ΚΚΕ. Τώρα το πως εσύ αυτές τις απόψεις (θετικές ή μη), τις χαρακτηρίζεις επίσημες θέσεις, και βάση αυτών διαμορφώνεις γνώμη, μόνο εσύ το ξέρεις.
Ξέρω πολύ καλά τις απόψεις σου, τις έχουμε συζητήσει και από κοντά με πειράγματα και χιούμορ.
Λουκά μου θα μου επιβεβαιώσεις, φαντάζομαι, το δικαίωμά μου να διαμορφώνω τις δικές μου απόψεις με τους τρόπους που ο ίδιος επιλέγω. Στη διαδικασία αυτή θα συμβάλλουν βεβαίως και εξωτερικές πηγές πληροφόρησης, όπως π.χ. οι (εκάστοτε) επίσημες θέσεις του ΚΚΕ. Ξέρω πολύ καλά να διακρίνω επίσημες θέσεις κομμάτων από τοποθετήσεις προσώπων, μελών ή όχι του ΚΚΕ ή άλλων οργανώσεων, κομματικών ή μη.
Καταρχήν, χρωστάω μια - κατά κάποιο τρόπο - διόρθωση: Σε άλλο, πρόσφατο νήμα του φόρουμ είδα αυτό που μου διέφευγε, ότι δηλ. η συζήτηση στον Ριζοσπάστη περιλάμβανε όχι 3 αλλά 4 κείμενα, καθώς στις 15-3-1947 δημοσιεύεται και η απάντηση του Αλέκου Ξένου στον Ν. Πολίτη, με την εισαγωγική σημείωση της σύνταξης της εφημερίδας, ότι με αυτήν ο Ριζοσπάστης “βάζει τέλος στη σχετική συζήτηση. Αυτό, γιατί αδυνατεί να συνεχίσει περισσότερο μια συζήτηση όσο κι αν είναι ενδιαφέρουσα, που ξεπερνά τις δυνατότητες από άποψη χώρου, μιας καθημερινής αγωνιστικής εφημερίδας όπως ο Ριζοσπάστης”.
Με την παραπάνω αιτιολόγηση μπορεί κανείς να πει ότι έμμεσα σχετίζεται και ο πρωτοσέλιδος τίτλος του ίδιου φύλλου του Ριζοσπάστη:
“ΕΚΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΠΟΛΕΙΣ - 571 ΣΥΛΛΗΨΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ! - ΑΠΟ ΧΘΕΣ ΤΗ ΝΥΧΤΑ ΑΡΧΙΣΑΝ ΟΙ ΕΞΟΡΙΕΣ ΤΩΝ ΣΥΛΛΗΦΘΕΝΤΩΝ”…
Πρόκειται για αυτές τις εξορίες όπου - εκτός όλων των άλλων - επρόκειτο για τα επόμενα 27 χρόνια με ποικίλους τρόπους να “ζυμωθούν” και οι απόψεις οι οποίες εκφράστηκαν σε εκείνο τον διάλογο, που εκείνη τη μέρα τερματιζόταν στη 2η σελίδα της 4σέλιδης τότε εφημερίδας.
Εκτός των παραπάνω, μια ακόμα σχεδόν εντελώς φιλολογική λεπτομέρεια:
Στο πρώτο άρθρο του διαλόγου αυτού (28-1-1947), ο Ανωγειανάκης μεταξύ άλλων αναφέρει, ότι “η στήλη αυτή κι άλλοτε έχει ασχοληθεί - εντελώς περιορισμένα - με το σύγχρονο λαϊκό αστικό τραγούδι, δηλ. το ρεμπέτικο”.
Κάνοντας μια αναδρομή προς τα πίσω στα φύλλα του Ριζοσπάστη εκείνης της περιόδου, συμπεραίνω, ότι η παραπάνω φράση αφορά άρθρο του Ανωγειανάκη στο φύλλο της 15-8-1946 (σελ. 2), με τίτλο: “Από τη λαϊκή μας παράδοση - Η μουσική στο δημοτικό τραγούδι”, όπου και ανάμεσα στα άλλα αναφέρεται στα “δημοτικά τραγούδια της Μικράς Ασίας”, στον ιδιαίτερο μουσικό τύπο τους που “η έσχατη συνέπειά του είναι ο ανατολίτικος ΑΜΑΝΕΣ”, καθώς και στο σύγχρονο λαϊκό αστικό τραγούδι, τις -κοινωνικής αφετηρίας- διαφορές του από το δημοτικό του οποίου “είναι η συνέχεια”, και που “όσο κι αν θεωρείται σήμερα κατώτερο είδος, δεν παύει να είναι μια ζωντανή πραγματικότητα που σαν τέτοια χρειάζεται την ιδιαίτερη μελέτη της”.
Να προσθέσω στις μαρτυρίες που κατέθεσα παραπάνω και μια μαρτυρία του Μενέλαου Λουντέμη από το βιβλίο του Καραγκιόζης ο Έλληνας (1981: σελ. 63), όπως παρατίθεται στη διατριβή του Π. Τσερίκη, Προς μια κοινωνιολογία του έντεχνου λαϊκού: οι απαρχές και οι σημασίες του είδους (2015: σελ. 225):
«Μέσα σ’ αυτό το ασφυκτικό κλίμα –όπως ήταν επόμενο- ξέσπασε κι ο καβγάς για το λαϊκό τραγούδι. Το καημένο το λαϊκό μας τραγούδι… Πόσα και πόσα δεν άκουσε και κείνο μαζί με τους υπερασπιστές του. Σα λύκοι πέσανε απάνω του οι κομματικοί κομμισσάριοι σα να ήταν ο υπ’ αριθμόν Ένα ‘εχθρός του λαού.’ Σ’ όσους τολμούσαν να το υπερασπίσουν, κολλούσαν με τη γνωστή ευκολία τη ρετσινιά του αλήτη και του χαλασμένου θαμώνα των πορνείων κτλ, κτλ. Με σκαιότητα, άγνωστη σήμερα για τις μέρες μας, μας καλούσαν να πειθαρχήσουμε στις εντολές τους. Άλλως…».
Έχω ξεχάσει να δηλώσω ότι εδώ και αρκετούς μήνες πήρα το βιβλίο, αλλά δεν μπόρεσα να το διαβάσω. Με κούρασε και το παράτησα νωρίς. Εμπλέκονται ζητήματα κομματικής-ιδεολογικής γραμμής σχεδόν σε κάθε σελίδα, χωρίς η σύνδεσή τους με το θέμα που εκάστοτε εξετάζεται να δείχνει τόσο προφανής ή αναγκαία. Σχεδόν πιο πολύ μιλάει για το ΚΚΕ παρά για το λαϊκό τραγούδι.
Οπότε, με τα προσωπικά μου αναγνωστικά γούστα δεν ταίριαξε.
) Ηλία Βολιότη-Καπετανάκη: