Παπατζής - Τσακίρης

Ο Παπατζής (ακορντεόν ή συγγενικό όργανο, αρμόνικα ή κονσερτίνα) και ο Τσακίρης (κιθάρα) παίζουν τον συρτό τον πολίτικο . Είναι γνωστή η ημερομηνία της ηχογράφησης; Έχω διαβάσει κάπου στο φόρουμ ότι το όργανο του Παπατζή ήταν διατονικό. Η συγκεκριμένη ηχογράφηση καταρρίπτει αυτή τη θεωρία. Δεν ξέρω διατονικό όργανο που να μπορεί να παίζει χρωματικά περάσματα και δρόμους.

Οι έννοιες «διατονικό» και «χρωματικό» δίνονται, γενικά αλλά και ειδικότερα για τις αρμόνικες, με την έννοια που έχουν αποκτήσει οι δύο λέξεις στην ευρωπαϊκή μουσική. Για τους (σημερινούς) Ευρωπαίους, διατονικό είναι το ματζόρε και το μινόρε, χωρίς σημεία αλλοιώσεως στο μουσικό κείμενο. Χρωματική είναι η αρμόνικα που μπορεί να παίζει και αλλοιωμένους φθόγγους. Μία φυσαρμόνικα, πχ, για να είναι χρωματική πρέπει να έχει ένα λεβιεδάκι, που αν πιεστεί ανεβάζει τη συχνότητα κατά ένα ημίτονο (ή την κατεβάζει, δεν θυμάμαι καλά).

Αλλού ήταν το μεγάλο πρόβλημα με τις πρώιμες «φύσες»: ανάλογα με το αν ο αέρινος όγκος συμπιέζεται ή αποσυμπιέζεται, αντίστοιχα θα αλλάξει και ο ήχος, κάτι που συνήθως ενοχλεί.

Ηχογραφήθηκε το 1929.

COLUMBIA%208341%20%20A

1 Like

τα διατονικά όργανα έχουν πολύ έξυπνη φιλοσοφία, σκεφτείτε τις πιο οικίες σε μας φυσαρμόνικες. στο φύσημα βγαίνει η τονική συγχορδία και στο ρούφηγμα οι υπόλοιπες νότες (και συγχορδίες). οπότε ό,τι και να παίξει κανείς θα ακουστεί σωστό και αρμονικό.
βέβαια δεν ξέρω αν ήταν ακριβώς η ίδια φιλοσοφία στις αρμόνικες. σε κάθε περίπτωση όμως η παρατήρηση του στέλιου πριν μια δεκαετία φαίνεται σωστή. τουλάχιστον για αυτό το κομμάτι, εκτός κι αν είχαν τρόπο να παίζουν και τα ενδιάμεσα.

Έχει ξαναγίνει παλιά (ενδιαμέσως μάλλον) αυτή η συζήτηση, με συμμετοχή μελών που ήξεραν πολλά γι’ αυτά τα όργανα. Ένα που έχω δει και μου το εξήγησε με λάιβ παραδείγματα ο παίχτης είναι η κονσερτίνα, που πιθανόν να έχει την ίδια λογική με την αρμόνικα, δηλαδή την εξής:

Αφενός, κάθε κουμπί δίνει δύο νότες, άλλη φυσώντας (κλείνοντας τη φυσούνα) κι άλλη ρουφώντας (ανοίγοντάς την), όπως στη φυσαρμόνικα: στο φύσα η βασική συγχορδία, στο ρούφα τα υπόλοιπα. Αφετέρου, συνήθως υπάρχουν δύο σειρές κουμπιά, που κάνουν την ίδια δουλειά σε δύο τονικότητες, π.χ. ντο ματζόρε και φα ματζόρε. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, εκτός από τις νότες σι και σι ύφεση όλες οι υπόλοιπες (δηλαδή οι 6 φυσικές νότες) έχουν δύο τρόπους να παιχτούν, και ο παίχτης εκμεταλλεύεται τις διάφορες δυνατότητες φυσήματος και ρουφήγματος για να παίξει όσες κλίμακες και συγχορδίες μπορεί που να αποτελούνται από τις 7 φυσικές νότες συν το Σι ύφεση.

Αλλά η απόσταση των δύο τονικοτήτων μπορεί να είναι και άλλη, όχι υποχρεωτικά μια 4η (όπως το Ντο με το Φα).

Χρωματική κονσερτίνα είναι αυτή που έχει δύο τονικότητες σε απόσταση ημιτονίου.

(Κι η χρωματική φυσαρμόνικα το ίδιο κάνει: το κουμπί ούτε χαμηλώνει ούτε ψηλώνει καμιά νότα, απλώς ενεργοποιεί μια σειρά γλωσσίδια που δίνουν τη διατονική κλίμακα ένα ημιτόνιο πάνω [ή κάτω, ούτε εγώ θυμάμαι!] από τα γλωσσίδια της άλλης σειράς. Δηλαδή, δύο φυσαρμόνικες σ’ ένα κουτί, με το κουμπί να ρυθμίζει σε ποιαν από τις δύο πάει ο αέρας σου. Το παραπάνω που κάνει η χρωματική κονσερτίνα σε σχέση με τη χρ. φυσαρμόνικα είναι ότι μπορεί να χρησιμοποιεί ταυτόχρονα νότες κι από τις δύο τονικότητες, ενώ στη φυσαρμόνικα ανά πάσα στιγμή βρίσκεσαι είτε στη μία είτε στην άλλη.)

(Reference: Στέφανος.)

2 Likes

Το λινκ δε δουλεύει πια. Η ηχογράφηση πρέπει να είναι αυτή: https://www.youtube.com/watch?v=VZUCX351Yao

Έχει ενδιαφέρον και το πώς πάνε τις συγχορδίες: αν υποθέσουμε ότι παίζουν από Ντο (δεν το τσέκαρα με όργανο), στην πρώτη φράση οι τονισμένς νότες στα τέσσερα πρώτα μέτρα είναι: σι, σι, λα, ντο. Θα υποδείκνυαν λοιπόν συγχορδίες σολ+, σολ+, φα+ (ή λα-), ντο+. Αντ’ αυτού, παίζουν ντο, ντο, σολ, ντο. Δεν μπορώ να το εξηγήσω αλλιώς παρά με βάση τα 4/5χορδα: στα δύο πρώτα μέτρα, έστω και με σι, είμαστε βασικά στο 5χ Ντο Ραστ, απλώς μπαίνουμε από τον προσαγωγέα, στο τρίτο είμαστε στο 4χ Σολ Ραστ μια 4η κάτω από την τονική, και στο τέταρτο βέβαια κλείνουμε στην τονική. Το ίδιο επαναλαμβάνεται στα επόμενα 4 μέτρα, μετά όλο αυτό επαναλαμβάνεται, ενώ παρόμοια πράγματα γίνονται και στη δεύτερη φράση (άλλα 4+4 μέτρα και όλα επί δύο).

Και φυσικά ακούγεται μια χαρά.

Νομίζω ότι σήμερα στον Πολίτικο η τάση είναι να παίζουν ντο+, σολ+, σολ+, ντο+, δηλαδή με μια μικρή παραχώρηση (στο δεύτερο μόνο μέτρο) προς τη σύγχρονη συγχορδιακή λογική, αλλά και πάλι με το πρώτο και το τρίτο μέτρο εναρμονισμένα με τροπική λογική, και μάλιστα με το κομμάτι να ξεκινάει, και πάλι, με την τολμηρή συνήχηση της νότας σι με τη συγχορδία Ντο+!

1 Like

πολύ καλή παρατήρηση, και μάλιστα χωρίς εναλλαγή μπάσου. και μετά στο 1:54 έχει αρμονικό ενδιαφέρον -πέρα από την αρμόνικα :wink:.
βάζει ντο ματζόρε (το κομμάτι είναι από σολ), για να εναρμονίσει την νότα μι, και μάλιστα με μπάσο μι. οπότε με τέταρτη βαθμίδα σε πρώτη αναστροφή ματζορίζει αρκετά το άκουσμα!

Μάγκες σας ευχαριστώ για τις απαντήσεις, έστω και μετά από δέκα χρόνια :slight_smile: . Αυτή την ηχογράφηση είχα υπόψη. Χρησιμοποίησα τις λέξεις ‘διατονικό’ και ‘χρωματικό’ με τη σύγχρονη δυτική έννοια και όχι την αρχαία τους σημασία. Πράγματι μπορεί να είναι 'εν μέρει΄ χρωματικό όργανο όπως την κονσερτίνα δύο τονικοτήτων.

Με τη χρωματική φυσαρμόνικα έχω ασχοληθεί λίγο, η ρεζίστα ‘ψηλώνει’ τον ήχο κατά ένα ημιτόνιο (κατευθύνοντας τον αέρα σε άλλα γλωσσίδια όντως).

3 Likes

Καλά ρε θηρίο, πού το άκουσες αυτό; Ούτε μισό δευτερόλεπτο δεν κρατάει.

Γενικά είναι απίστευτη εκτέλεση. Όσο την ακούς, βρίσκεις κι άλλα… Ο μεν κιθαρίστας, σεμνός, τέρμα διακριτικός, αλλά μάγκας και πονηρός. Ο πλούτος της λιτότητας. Ο δε Παπατζής, ενώ έχει βάλει της παναγιάς τα μάτια μέσα, ακούγεται τόσο απλός, τόσο χωρίς παπατζηλίκια! Αυτός είναι η λιτότητα του πλούτου!

Χώρια που είναι και το κομμάτι τέτοιο ώστε έχει δώσει πολλές σπουδαίες εκτελέσεις.

1 Like

ε, είναι χαρακτηριστική αλλαγή. βασικά, μια που το πιάσαμε είπα να δω ακριβώς τί κάνει μέχρι το τέλος.
όντως είναι υποδειγματική εκτέλεση, από αυτές που μέσα στην άνεση των παιχταράδων κρύβεται η τεχνική δεινότητά τους.

υγ: ήρθα στο τσακίρ κέφι με τα παπατζηλίκια!