Οι πρώτοι μπουζουξήδες


(ΣΤΑΥΡΟΣ Κ) #21

Για τον περίφημο μπουζουξή Λυκούργο Τζανέα έχουμε αρκετές αναφορές από το 1900.
Το 1908, στο «Τριφυλλιακόν Ημερολόγιον» οι Τριφύλλιοι που διαθέτουν δυνατό μουσικό αισθητήριο θαυμάζουν και γράφουν εγκωμιαστικά λόγια για τον οργανοπαίκτη αυτόν και σημαντικές λεπτομέρειες για το παίξιμό του.

Ελενη ,ειναι πολυ ενδιαφερον αυτο το πιο πανω που αναφερεις,ειναι μηπως ευκολο να μας γραψεις το κειμενο τι λεει για να πληροφορηθουμε και οι μουσικοι του site.


(Ελένη) #22

1908, “Τριφυλλιακόν Ημερολόγιον”

"Ο Λυκούργος Τζανέας, ιδιοφυούς ικανότητας, μοναδικός μπουζουξής, τον οποίο οι Τριφύλλιοι και οι κάτοικοι των Γαργαλιάνων πάντα εγκωμιάζουν.
Τι είναι το μπουζούκι του;
Δεν είναι ο κουτσαβάκης εκείνος των μουσικών οργάνων που παίρνει το Αμάν - αμάν διαλαλών την δόξαν την βακχέβαχον σβραχοσυναχωμένος πάντοτε από παννυχίους μπατινάδες.
Το μπουζούκι τούτο εξευγενίσθη και προόδευσεν εις τας χείρας του κυρίου Τζανέα τοσούτον, ώστε ευλόγως πλέον να μην αναγνωρίζεται με όλον το άχαρι όνομα της φυλής των προγόνων του, των αγρίων Τζιγκ - Τζαγκ των οποίων διετήρησε εισέτι τον αρχέγονον οπλισμόν και τας χορδάς των βαρβάρων αδελφών του.

Το μπουζούκι στα χέρια του Τζανέα αφήνει τόνους εξόχως αρμονικούς δια να μην είπω ότι στενάζει, κελαηδεί, οργίζεται και ομιλεί ως έμψυχον.
Ηχούν μεθύει το ους και το κυλίει εις μυρίας αρμονίας ψάλλον και διαχέον τόν ους Αιολικής άρπας.
Η μουσική αυτή ανταποκρίνεται προς τας μυχίους διαθέσεις της ψυχής μου, διότι δι΄αυτής εδιδάχθην τους πρώτους και γλυκυτέρους μουσικούς φθόγγους".

Αυτό είναι ένα από τα κείμενα. Υπάρχουν κι άλλα δύο τουλάχιστον, τα οποία δεν έχω πρόχειρα αυτή τη στιγμή.

Βέβαια διαφαίνεται η προκατάληψη απέναντι στο μπουζούκι, ο τονισμός του “εξευγενισμού” του με ελλην ικά στοιχεία και η αποδοχή του από την τοπική κοινωνία, την οποία νιώθει την ανάγκη - μάλλον ο αρθρογράφος - να εξηγήσει.


Ταμπουράδες και πρώιμα μπουζούκια - Πηγές πληροφοριών
(Νίκος Πολίτης) #23

Ελληνικά; Χρειάζεται ψάξιμο και βεβαίως σήμερα αυτό είναι παντελώς αδύνατο πλέον. Ξέροντας την νοοτροπία των περισσοτέρων «λογίων» της εποχής, εύκολα θα έμπαινα στον πειρασμό να αντικαταστήσω τη λέξη με «δυτικά». Δεν ξέρω βέβαια αν, και σε ποιο βαθμό, είχαν διεισχωρήσει στην αστική κοινωνία των Τριφυλιακών πόλεων, στις αρχές του 20ού, στοιχεία της αστικής επτανησιακής μουσικής. Αν ναι, νά αμέσως κάποια πιθανή εξήγηση. Αλλά από την άλλη, κάποιοι «λόγιοι» της επαρχίας (και της Αθήνας ακόμα) παραδέχονται την ελληνική (ελλαδική, σε αντιδιαστολή με π.χ. τη μικρασιάτικη) δημοτική μουσική ως είδος μη απορριπτέον και δεν αποκλείεται ο Τζανέας να έπαιζε τέτοια κομμάτια στο μπουζούκι του, οπότε το γεγονός αυτό από μόνο του αρκεί για να «εξαγνίσει» το άγριο τζιγκ τζάγκ σε όργανο μυρίων αρμονιών. Φυσικά, το όνομά και το επίθετό του τον προσδιορίζουν ως σίγουρα Μανιάτη, όπου βεβαίως δεν υπήρξε επτανησιακή διεισχώρηση. Αλλά μπορεί από την ορεινή Μάνη να έφτασε στους Γαργαλιάνους μέσω Καλαμάτας, που είχε έντονη αστική επίδραση. Η σχετική παροιμία ονομάζεται «άρμεγε λαγούς, κούρευε χελώνες».

Αυτά είναι τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο φουκαράς ερευνητής της σήμερον και ονειρεύεται τη μηχανή του χρόνου, που θα λύσει τα προβλήματα.


(ΣΤΑΥΡΟΣ Κ) #24

Ωραιοτατο,ευχαριστουμε πολυ Ελενη ,οταν βρεις και τα αλλα δυο θα ηθελα πολυ να τα δουμε και αυτα,το κακο ειναι οτι η καθαρευουσα δυσκολευει το νοημα καπως,ειδικα εκει στο τζιγκ τζαγκ, τι εννοει οτι το χρησιμοποιουσε η οχι,γιατι προφανως αναφερεται στο στυλ παιξιματος με τις ανοικτες χορδες οπως αυτο του μαρκου και των προηγουμενων απο εκεινων μουσικων.Πολυ ενδιαφερων και ο ιδιος ο μουσικος σιγουρα προγονος ρεμπετικου ,πιστευω γενικα οτι καθε περιοχη ειχε τον ρεμπετη της ,δειγμα οτι το ρεμπετικο υπηρχε και μια απο τις βαθιες του ριζες ξεκιναει απο τις επαρχιες ,αλλη μια ενδειξη συσχετισεως του ρεμπετικου με το δημοτικο


#25

Α πα πα πα πα πα! Φαρμάκι στάζεις αδερφέ μου!:019:


#26

Το παλικάρι με το μπουζούκι, στην τοιχογραφία του 1.100 π.Χ. στην Αίγυπτο, πώς το λένε; :089:


(Ελένη) #27

Μιλάμε για την ίδια τοιχογραφία;

Παληκάρι;;;
Χμ…


#28

Χε χε χε! Οχι!


(system) Ανακινήθηκε αυτόματα από το σύστημα #29

(Φώτης Χατζίδης) #30

COL%2056108%20%20B COL%2056108%20%20A


(Φώτης Χατζίδης) #31

56137-F-


(Φώτης Χατζίδης) #32


#33

Σ’ αυτό το τραγούδι δεν υπάρχει μπουζούκι, παρά την προσφώνηση. Δύο κιθάρες είναι. Μία μελωδική που παίζει ο Περιστέρης και μία -άκρως επιβλητική- εννιάχορδη. Επίσης βιολί και κρουστό (καστανιέτες ή ξύλινα κουτάλια).


(Νίκος Πολίτης) #34

μάλλον για κουτάλια τα ακούω, αλλά πρέπει να είναι τέσσερα ζευγάρια (δύο άτομα, διαφορετικά μεγέθη). Πάντως, καστανιέτες και κουτάλια δεν θα τα πεις κρουστά, ιδιόφωνα είναι.


#35

Το βρίσκω υπερβολικό να έχουν καλέσει δύο άτομα στην ηχογράφηση γι’ αυτό και μόνο το σκοπό (και άρα να χρησιμοποιήθηκαν τέσσερα ζεύγη κουτάλια). Ούτε ακούγεται κάτι τέτοιο, τουλάχιστον στ’ αυτιά μου.

Επίσης, ο όρος “κρουστά” μπορεί να καλύψει εννοιολογικά τόσο τα μεμβρανόφωνα όσο και τα ιδιόφωνα. Φυσικά, αν λεπτολογήσουμε, μπορούμε να πούμε ότι και η χορδή του πιάνου κρούεται*, άρα μια διάκριση ίσως να χρειάζεται. Αυτή η διάκριση συνήθως δεν συμβαίνει παρά μόνο σε εγχειρίδια όπου γίνεται αναφορά στην ταξινόμηση των οργάνων, και αυτό όχι πάντα. Έχω διάφορα εγχειρίδια -ξένα βεβαίως- όπου τόσο τα μεμβρανόφωνα όσο και τα ιδιόφωνα κατατάσσονται στη λίστα με τα “percussion instruments” χωρίς περαιτέρω διάκριση. Νομίζω λοιπόν ότι καλώς χρησιμοποίησα τον όρο “κρουστά”.

*Πράγματι, σε κάποιες παρτιτούρες το πιάνο ομαδοποιείται μαζί με τα κρουστά (percussion), στα οποία περιλαμβάνονται τόσο μεμβρανόφωνα, π.χ. timpani, όσο και και ιδιόφωνα, π.χ. ξυλόφωνο.


#36

Το ένα δεν αποκλείει το άλλο.

«Κρουστά» είναι όρος της παλιότερης διάκρισης των οργάνων σε έγχορδα, πνευστά και κρουστά. Αυτή η διάκριση θεωρήθηκε ασυνεπής, γιατί ανακατεύει τα κριτήρια: έγχορδα (ποιο είναι το σώμα που δονείται για να δώσει ήχο; - η χορδή) - πνευστά και κρουστά (με ποιο τρόπο προκαλούμε τη δόνηση; - φυσώντας ή κρούοντας) και αντικαταστάθηκε από τη νεότερη διάκριση σε χορδόφωνα, αερόφωνα, μεμβρανόφωνα και ιδιόφωνα, η οποία χρησιμοποιεί ένα ενιαίο κριτήριο (ποιο σώμα δονείται για να δώσει ήχο; - η χορδή, ο αέρας εντός του οργάνου, μια μεμβράνη, το ίδιο το σώμα του οργάνου).

Βέβαια στην πράξη είναι σαν απλώς να άλλαξαν λίγο όνομα τα έγχορδα και τα πνευστά, και να διαιρέθηκαν τα κρουστά σε δύο υποκατηγορίες, δηλαδή τι 'χες Γιάννη, τι 'χα πάντα. Πράγματι, τα ιδιόφωνα είναι κρουστά - ακόμη και τα μελωδικά, π.χ. ξυλόφωνο, κρουστά θεωρούνταν και με την παλιά διαίρεση. Πάντως επιστημονικά δεν είναι περιττή η αναθεώρηση της διάκρισης, και υπάρχουν και κάποιες λίγες περιπτώσεις όπου όντως διορθώνει προβλήματα (π.χ. έγχορδα σαν το πιάνο όπου η χορδή δονείται διά της κρούσεως).


ΥΓ Το 'χα γράψει πριν εμφανιστεί το #35 του Πελοποννησίου και άργησα να το στείλω, με αποτέλεσμα να αλληλοεπικαλυπτόμαστε…


(Νίκος Πολίτης) #37

Εγώ παιδιά, ένα ξέρω: η κρούση, είτε αυτή προκαλείται για να πληγεί αντικείμενο, είτε για να εκμεταλλευτούμε τον ήχο που αυτή παράγει, προϋποθέτει ακινησία του κρουομένου αντικειμένου και χρήση είδικού επί τούτου αντικειμένου: ποτέ δεν θα κρούσωμε ένα τύμπανο, σπρώχνοντάς το προς το ραβδί ή τη βίτσα, ούτε χορδή πιάνου σπρώχνοντάς την προς το πέδιλο (έτσι λέγεται; ), ή πόρτα σπρώχνοντάς την προς το ρόπτρο. Με τα κουτάλια και τις καστανιέτες, σπρώχνουμε τα ίδια τα όργανα, το ένα προς το άλλο.


#38

Ιδιόφωνα πάντως, Νίκο, δεν είναι ειδικώς αυτά που αποτελούνται από ζεύγος όμοιων σωμάτων (καστανιέτες, κουτάλια, ζίλια, κύμβαλα), όπου συμβαίνει αυτό που περιγράφεις. Αυτά μπορούμε να τα λέμε δυόφωνα αν θες! :slight_smile:


(Νίκος Πολίτης) #39

Μα φυσικά! Τεράστια η φαντασία του ανθρώπου: Πέρα απ’ το σήμαντρο (ο Ανωγειανάκης το συμπεριλαμβάνει στα μουσικά όργανα), υπάρχουν και κουδούνια, μασιές, ακόμα και ροκάνες! Ο Ανωγειανάκης φτάνει στο σημείο να θεωρεί «Ελληνικό μουσικό όργανο» και το χαρτονάκι (από πλακέ κουτί τσιγάρων) που έβαζαν τα παιδιά (κι εγώ!) στα ποδήλατά τους!


#40

Ειδικά με τα κουδούνια, ο Ανωγειανάκης είχε μια εμμονή. Ωστόσο πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι ένα κουδούνι προβάτου μπορεί να λειτουργεί με ακριβώς τις ίδιες φυσικές αρχές όπως ένα κουδούνι που είναι πιο ξεκάθαρα μουσικό όργανο (π.χ. μέρος μιας συστοιχίας κουδουνιών που παίζουν μελωδίες, νομίζω κάτι τέτοια όργανα υπάρχουν στην Ινδονησία). Το ίδιο κι ένα σανίδι ακριβώς ίδιο με το σήμαντρο αλλά ενταγμένο σ’ ένα μουσικό σύνολο.

Το χαρτονάκι μπορεί να μην είναι μουσικό όργανο, αλλά παραμένει ιδιόφωνο.

Εν πάση περιπτώσει, η διάκριση δεν είναι του Ανωγειανάκη, είναι διεθνώς αποδεκτή. Οπότε δεν ευθύνεται για τυχόν σημεία του Ανωγειανάκη με τα οποία μπορεί να διαφωνούμε. Πόσο μάλλον αν οι διαφωνίες δεν εστιάζουν στο τι είναι ιδιόφωνο αλλά στο τι είναι μουσικό όργανο (θέμα τεράστιο, που και άλλοτε εδώ λίγο έλειψε να το λύσουμε, φέρνοντας παραδείγματα από Stomp κλπ., αλλά τελικά μας ξέφυγε).