Η κάτοικος της Μανίσας [παραφθορά της παλαιότερης ονομασίας που ήταν η Μαγνησία (του Σιπύλου) πόλη που ίδρυσαν οι Μάγνητες, θεσσαλικό φύλο.] Βρίσκεται στη δυτική Τουρκία, ανατολικά της Σμύρνης.
Ακούγεται στο τραγούδι: Ζεϊμπέκικο Ουσάκ (1927), με το Λεωνίδα Σμυρνιό.
«…ωχ αμάν αμάν, Μανισά
Μανισά, ‘γω με σένα μάνισα…»
Με την ευκαιρία, να προστεθεί και το «μάνισα» που ακούγεται, επίσης.
μάνισα <ρ. μανίζω<μαίνομαι = τρελαίνομαι, χάνω τα λογικά μου, παραφέρομαι.
[το συναντάμε σε ντοπιολαλιές στην Κρήτη και στη Μ.Ασία, κυρίως, και με άλλες ακόμα σημασίες: θυμώνω, δυσαρεστούμαι κ.λπ.]
τζιέρια = τα σωθικά, τα σπλάχνα
Ακούγεται στη στιχομυθία στο τραγούδι «Ο Σταύρακας μεσ’ τον τεκέ» του Περιστέρη (1935)
Πόσο σίγουρο είναι αυτό; Βέβαια και Μανίσα, η Μαγνησία αλλά, η κάτοικος της Μαγνησίας δύσκολα θα ονομαζόταν Μανισά, στη Μικρασία. Μανισαλού, θηλυκό του Μανισαλής είναι η ονομασία. Άρα, " … ωχ αμάν αμάν, Μάνισα" (παρατονισμός λόγω μέτρου) = “αχ, Μαγνησία μου!”
Στους επόμενους στίχους αναφέρεται η Χιώτισσα, η Πασαλιμανιώτισσα και η Συριανή. Επομένως και στην πρώτη περίπτωση, σε κάτοικο, λογικά, γίνεται αναφορά.
Μανισά , σκόπιμη μάλλον επιλογή για το λογοπαίγνιο με το “μάνισα” φαίνεται να έγινε.
Magnésie du Sipyle, qu’il ne faut pas confondre avec Magnésie du Méandre, n’est jamais désignée sous ce nom de Manglasia dans les chroniqueurs byzantins, qui la nomment Μαγνησία πρὸς Σιπύλῳ, κοινῶς Μανισσά, ou encore Μανησιά
[Gustave Léon Schlumberger, Paulos Lampros, Numismatique de l’Orient latin (1878)]
Μανίζω σημαίνει κυρίως θυμώνω. Και μάνητα η οργή: λέξη γνωστή από μεταφράσεις Ιλιάδας (η μάνητα του Αχιλλέα), αλλά λέγεται και για τον άγριο άνεμο κ.ά.
Όσο για τη Μανισά, νομίζω ότι ο στίχος αναφέρει την πόλη. Όλοι οι άλλοι στίχοι αναφέρουν κοπέλες από τις αντίστοιχες πόλεις, αλλά εδώ δεν έβγαινε. Μην ξεχνάμε ότι οι στίχοι φτιάχτηκαν πάνω στη μουσική προϋπάρχοντος τούρκικου τραγουδιού, επομένως υπήρχαν μετρικοί περιορισμοί. Τραγούδια γραμμένα εξ αρχής στα ελληνικά ακολουθούν πάντοτε κάποιο από τα δεδομένα μετρικά σχήματα (8σύλλ. ιαμβικό / τροχαϊό, 15σύλλ. ιαμβικό / τροχαϊκό κλπ.), στα οποία υπάρχει τεράστια συλλογική εμπειρία κι έτσι τέτοιες παγίδες δεν υπάρχουν. Εδώ ο στιχουργός καλείται να χωρέσει τον πρώτο στίχο μέσα σε τρεις συλλαβές όλες κι όλες, ε, μην περιμένουμε δα και θαύματα!
Τη μάνητα του Αχιλλέα την έχουμε εμπεδώσει, και με το παραπάνω, Περικλή.
Εδώ, όμως, το «μανίζω» δεν έχει την έννοια του θυμού / της οργής και επιπλέον δεν γίνεται να οργιστείς ούτε να θυμώσεις με πόλεις, με περιοχές, με νομούς κ.λπ., παρά μόνο με έμψυχα όντα.
Αν δούμε συνολικά τους στίχους , λαμβάνοντας μάλιστα υπόψη μας πως σε προϋπάρχουσα μουσική πρέπει να χωρέσουν στίχοι με κάποιο έστω και υποτυπώδες νόημα, καταλήγουμε στο εξής απλό: η Χιώτισσα / Πασαλιμανιώτισσα / Συριανή και μια από τη Μανισά (δεν χώραγε στο στίχο να την αποδώσει αλλιώς) τον έχουν ξετρελάνει, τον έχουν κάνει να χάνει τα λογικά του.
Αυτό θέλει να εκφράσει, αυτό τον τρόπο βρήκε, πετυχημένο αρκετά ή λιγότερο, φυσικά είναι άλλη συζήτηση.
Μπα, εγώ νομίζω ότι απλώς ήθελε να αναφέρει μερικές πόλεις (και τις κατοίκους τους), έτσι σαν γενική φιλοφρόνηση χωρίς συγκεκριμένο περιεχόμενο. Το ρήμα «μάνισα» απλώς προσφέρεται ηχητικά, λόγω της πλήρους ομοηχίας με τη Μάνησα / Μανησά.
Αν θυμάμαι καλά, και το τούρκικο ορίτζιναλ το ίδιο κάνει, αραδιάζει πόλεις. Το ελληνικό λέει ό,τι καταλαβαίνει από το τούρκικο ένας Έλληνας που να μην ξέρει τούρκικα: πόλεις, και μερικές ακόμα συλλαβές να συμπληρωθεί ο στίχος!
Να προσθέσουμε ότι σε άλλες εκτελέσεις αναφέρονται και η Πέργαμος και το Αϊβαλί - όχι οι Περγαμηνές κι οι Αϊβαλιώτισσες. Άρα κι η Μάνησα ως πόλη δεν είναι εκτός θέματος.
