Μερικά λήμματα ακόμα

Ρεμπέτικο γλωσσάρι Συζήτηση για το Ρεμπέτικο Γλωσσάρι
1

βίλα (η)

το αστυνομικό τμήμα

Ακούγεται στο τραγούδι: “Τσακωτό τον έπιασε” (1936)

Στ., μουσ. Μ. Χρυσαφάκης, ερμην.: Περπινιάδης

«…με τραβάει για τη βίλα

σαν να πήγε το Γιαγκούλα…»

Μπραΐλα (και Βραΐλα) (η)

πόλη της νοτιοανατολικής Ρουμανίας και λιμάνι στο Δούναβη, Βρίσκεται περίπου 200 χιλιόμετρα βορειοανατολικά του Βουκουρεστίου.

Ακούγεται στο παραδοσιακό «Μπραΐλα» (1928)

Με τη Μ. Παπαγκίκα

“…πάρε μας στη Βραΐλα

άϊντε για να σπάσουμε μεράκι

άϊντε πού θα βρούμε ντερβισάδες

αχ να φουμάρουμε μαυράκι…”

[ΕΤΥΜ. : < ρουμ. Brăila ]

παρασάγγας (απέχει) (φράση)

Η φράση “Απέχω παρασάγγας ή παρασάγγες”, σημαίνει «βρίσκομαι σε μεγάλη απόσταση», «έχω μεγάλη διαφορά».

[κυριολεκτικά, ο παρασάγγης ήταν αρχαίο μέτρο μήκους που ισοδυναμούσε με μήκος 30 σταδίων, δηλαδή περίπου 5.500 μέτρων.]

Ακούγεται στο τραγούδι: “Ο ρεμπέτης” (1934)

Σύνθ.: Κ. Ρουμελιώτη [:Φαλτάιτς], ερμην. Περπινιάδης

«…ο ρεμπέτης είναι μάγκας και παιδί μερακλαντάν

και απέχει εις παρασάγγας απ’ τ’ αγόρια ντιγκιντάν…»

[ΕΤΥΜ. < Persian farsang]

2 «Μου αρέσει»
2

Θα πρότεινα το αντίστροφο, «Βραΐλα (και Μπραΐλα) (η)», ώστε να το βρίσκει κανείς εκεί που θα αναζητήσει τον τύπο που ακούγεται στο τραγούδι.

Θα χρειαζόταν άραγε να προστεθεί ένα σχόλιο ότι δεν πρόκειται για ακραιφνή ρεμπέτικη αργκό αλλά για δάνειο από τη λόγϊα γλώσσα;

(Παρεμπιπτόντως, τα δάνεια από τη λόγϊα γλώσσα, άλλοτε αυτούσια, άλλοτε παρεφθαρμένα [όπως εδώ «απέχει εις παρασάγγας»], αποτελούν μια σημαντική συνιστώσα της μάγκικης αργκό. Δε θυμάμαι αν έχουμε πολλά παρόμοια παραδείγματα σε τραγούδια, αλλά σε κείμενα «μάγκικων» χρονογραφημάτων, Σταύρακα θεάτρου σκιών κλπ. σίγουρα έχουμε. Και το «αντιλήβομαι» θα μπορούσε να λημματογραφηθεί: ρε δεν έχεις μύτη; δεν αντιλήβεσαι;)

3

Ε, του έφυγε ένα s…θα το μετέγραφα “απέχει (ς) παρασάγγας” και όχι “εις”, καθώς δεν μου ακούγεται ως τέτοιο

4

Καλά, μπορεί. Αλλού πάντως σαφώς κι έχουμε στραπατσαρισμένη καθαρεύουσα ως στοιχείο μάγκικης γλώσσας. Απλώς δε θυμάμαι αν τη συναντάμε σε τραγούδια. (Το «δεν έχεις μύτη; δεν αντιλήβεσαι;» είναι σε ηχογράφηση ενός μιλητού θεατράλε διαλόγου με υπόκρουση έναν οργανικό ρεμπέτικο σκοπό, όχι σε καθαυτό τραγούδι.)

5

<περσ. farsang

ω ρε και τι να γράψουμε/νταβέλη θα μας πιάσουνε

6

Να και ο Άνθιμος που περιμένει στη γωνία να ανακαλύψει «λάθος» μου …

«Persian» αντί «περσική» (λέξη) Λες και δεν αναγράφεται (και στα επίσημα λεξικά) ενίοτε η προέλευση μιας λ. και η γλώσσα από την οποία προέρχεται με τον αντίστοιχο ξενικό όρο.

Χαλάρωσε, βρε Άνθιμε, θα στο ματαπώ.

Και η «συλλογικότητα», για την οποία έγινε μνεία σε άλλη ανάρτηση, έστριψε στη γωνία…

7

Κανείς δεν σε περιμένει στη γωνία, μην έχεις αγωνία :upside_down_face:

Έβαλες λήμμα για διαβούλευση και έχουν όλοι δικαίωμα (ακόμα κι εγώ) σε παρατηρήσεις, για το καλό του λήμματος και της συλλογικότητας

Όπως και οι όποιες γλωσσαριακές παρατηρήσεις μου δεν ενδιαφέρονται για πρόσωπα αλλά για το καλό των λημμάτων και για να μην εκτίθεται η συλλογικότητα :slightly_smiling_face:

Όπως διορθώνουν οι διορθωτές τα γραπτά των μαθητών με κρυμμένα τα ονόματά τους, ένα πράμα
Χαλάρωσε βρε Ελένη!

8

Δεν ξέρω σε ποια ελληνικά λεξικά συμβαίνει κάτι τέτοιο, μια που δεν το έχω συναντήσει, ωστόσο στην περίπτωση που συζητάμε όχι μόνο δεν υπάρχει λόγος για “Persian” αλλά και τα λεξικά γράφουν <περσ. farsang

Τι να κάνουμε τώρα…

9

Εννοείται πως ως λήμμα στο Γλωσσάρι θα επέλεγα την ελληνική γραφή, αν και - επαναλαμβάνω - δεν είναι λάθος η άλλη γραφή.

Τώρα αυτό είναι στα πλαίσια μιας εποικοδομητικής συζήτησης για το καλό της συλλογικής προσπάθειας στο Γλωσσάρι;

Γιατί εμένα απαξίωση μαζί με ειρωνεία που ακούγεται.

1 «Μου αρέσει»
10

Αν δεν το κατάλαβες (!) είναι παραγέμισμα με ό,τι μου ήρθε, για να δεχτεί το σύστημα το μήνυμά μου
Α, καλαααααααα…

11

Απαντά συχνά αυτή η εκδοχή; Δεν νομίζω να την έχω ξανασυναντήσει…

12

Λοιπόν:

α. Πραγματικά δε θυμάμαι να έχω συναντήσει γενικώς αυτό το στιλ μάγκικων εκφράσεων σε τραγούδια. Όπως είπα, το ξέρω κυρίως από άλλου είδους κείμενα, πεζά. Μπορεί βέβαια και να μου διαφεύγουν κάποια παραδείγματα. Πάντως το συγκεκριμένο παράδειγμα, «αντιλήβομαι», αν και δε θυμάμαι αν το έχω δει ή όχι, το πιθανότερο είναι πως σε τραγούδι δεν το έχω δει.

β. Στα άλλα κείμενα που λέω (Τσιφόρο, παλιά χρονογραφήματα σε στιλ μάγκικο [που ενδέχεται βέβαια να περιλαμβάνουν και λάθη αγνοίας ή σκόπιμα σατιρικά παραφουσκώματα], Καραγκιόζη κλπ.), και πάλι δεν είμαι βέβαιος ότι έχω δει το συγκεκριμένο. Μου ακούγεται όμως πολύ οικείο, πολύ ταιριαστό, πειστικό, γιατί υπακούει στον γενικό κανόνα «παίρνουμε έναν τύπο της καθαρεύουσας, τον στραβοκαταλαβαίνουμε, και σχηματίζουμε έναν μάγκικο». Συγκεκριμένα, εδώ μάλλον κάποιος ήξερε το «αντιλήφθηκα» και από κει έπλασε νέο ενεστώτα «αντιλήβομαι» (που θα έστεκε, αν υπήρχε!). Αλλού βρίσκουμε άλλου είδους λάθη, που -δεν ξέρω- μπορεί και να τα έκαναν σκόπιμα οι μάγκες, για στιλ, ανεξάρτητα από το κατά πόσο ήξεραν το σωστό. (Μιλάμε για εποχές που κι ο πιο αγράμματος είχε ακούσει περισσότερη καθαρεύουσα απ’ όσο σήμερα, με ή χωρίς κατανόηση: η καθαρεύουσα κυκλοφορούσε παντού γύρω.)

γ. Επομένως, ακόμη κι αν δεν εντοπίζεται άλλη εμφάνιση του «αντιλήβομαι», εγώ το θεωρώ πειστικό να υπήρχε. Αρκεί να το βρούμε σε κανονικό τραγούδι - ο «Σταύρακας μες στον τεκέ» είναι μάλλον θεατρικός διάλογος.

___________________________________________________________________________________________

ΥΓ. Εκτός από αλλοιωμένη καθαρεύουσα, στα κείμενα που λέμε συναντάμε και αλλοιωμένα γαλλικά: η μανδάμ, η μαμαζελίτσα και κάτι τέτοια.

1 «Μου αρέσει»
13

Ρε παιδιά δε μπορώ να παραθέσω. Στραπατσαρισμένη καθαρεύουσα σε τραγούδι; κι αν δε σ’ αρέσουν όλ’ αυτά που σού 'χα πει..

14

Αγαπητέ Ευώδιε, μπρος στη γρήγορη λύση για την ομοιοκαταληξία που θα ταιριάξει με το Χρήστο, το ότι το επίρρημα προτίστως τυχαίνει καθαρευουσιάνικο δεν τον χαλάει καθόλου, τον τραγουδοποιό! Τέτοιες ευαισθησίες, μόνο ο Μάρκος τις είχε κι αυτός, όχι πάντα, και κυρίως επειδή συνήθως προτιμούσε τα έτοιμα ημιστίχια από το “δημοτικό” πανέρι (π.χ. “τα ματόκλαδά σου λάμπουν”) που, δουλεμένα καθώς ήταν, σπάνια εμπεριείχαν τέτοια λαθάκια.

15

Ότι είναι καθαρευουσιάνικο σίγουρα δεν τον χαλάει. Το αξιοπαρατήρητο είναι ότι δεν τον χαλάει ούτε ότι σημαίνει άλλο πράγμα (πρωτίστως δε σημαίνει προηγουμένως!). Εκεί λοιπόν διερωτάται κανείς: απλώς δεν έδωσε σημασία στις λεπτομέρειες, ή ήταν κάτι που λεγόταν ούτως ή άλλως;

Δε θα με εξέπληττε να λέγεται.

Αλλά δεν είναι και τόσο αντιπροσωπευτικό του στυλ που έλεγα (μάγκικη στραπατσαρισμένη καθαρεύουσα). Πιο αντιπροσωπευτικό, από πεζά κείμενα όμως πάντα, είναι το κλασικό «το οποίον» του Τσιφόρου, που όταν μεν σημαίνει «δηλαδή» δεν κάνει και τόσο έντονη εντύπωση, άλλοτε όμως χρησιμοποιείται εντελώς σουρεαλιστικά, π.χ. σε αρχή-αρχή κειμένου: «Το οποίον, κάθεται ο Βαγγέλας στην αυλή του και χαζεύει τον ουρανό, που ρίχνει κάτι ψιχάλες χοντρές σαν πεντάρες παλαιάς κοπής…» (δεν είναι αυθεντικό, αυτοσχέδια απομίμηση είναι, αλλά κάτι τέτοια γράφει).

16

Κοίτα να δεις, που αυτό ποτέ δεν το είχα προσέξει! Αλλά είναι ακριβώς αυτή η στραπατσαρισμένη καθαρεύουσα.

17

Καλό ήταν, αλλά να πω την αλήθεια, πριν το εξηγήσεις κι εγώ άλλο καταλάβαινα…

18

Ε, τα έχει πει ο Λακάν φίλε μου, ας μη δευτερολογώ μετά από τέτοιο θηρίο: το ασυνείδητο είναι δομημένο σα γλώσσα

19

Ε, αυτό είναι μεσοπολεμικό “βλάμικο” στιλάκι:

«το πήραν απάνω τους σα να μας δώκανε το μεγαλόσταυρο, το οποίον δηλαδής εξωτερικιά πολιτική σου λέει ο άλλος και χάβαρα στη σούβλα. Κομπρενεβού;» (1924)

«Το οποίον δηλαδής στο τέλος εγίναμε τάπα στο μεθύσι κι όλη την ημέρα κοιμηθήκαμε μέχρις εσπέρας. Εφ’ ώ και σήμερα ξαναφαίνουμαι εδώ και σας χαιρετάου πέρα για πέρα» (1935)

«κι όποιος μπαίνει δηλαδής μπροστά μου και μου κάνει το ζοριλή τα βρίσκει μπαστούνια, το οποίον δηλαδής το μπελά του με το τσουβάλι για να ξέρουτε» (1936)

20

Δεν ξέρω πόσο λάθος κάνει ο Τσιτσάνης.
“Πρωτίστως” θα πει και “πρώτα απ’ όλα”, “πρώτα πρώτα”, οπότε..

Ένα άλλο θέμα που αφορά και τους σημερινούς ομιλητές είναι πως το “πρωτίστως” είναι…λάθος, αντί “πρώτιστα” :slightly_smiling_face: