Εμφάνιση του μπουζουκιού στη σμύρνη(;)

Είχα διαβάσει σε ένα σάιτ που δεν μπορώ να βρω τώρα για τον σταθόπουλο:“όταν ο σταθόπουλος είχε εγκατασταθεί στην σμύρνη κατασκέυαζε μπάντζο, μπουζούκια και μαντόλες”. Αρχίζω και νομίζω πως πρέπει να πιστέυω σάιτ που έχουν αξιόπιστες απόδείξης,από όσα διαβάζω στο φόρουμ.

Στα κέντρα αυτά, δηλαδή ποια; Εντύπωσή μου είναι πως ούτε στα “ευρωπαϊκά” ούτε στα “δικά μας”. Στα πρώτα μπορεί μαντολίνο, στα δεύτερα μπορεί ούτι, λαούτο (;), αλλά μπουζούκι; Επισης, από όσο θυμάμαι (από μαρτυρίες κλπ φυσικά) δεν μπορώ να θυμηθώ μικρασιάτη πρόσφυγα που να ΄ήρθε με μπουζούκι κι όχι να το έπιασε στην Ελλάδα. (Ένα ερώτημα σχετικά έχω για τον Γιοβάν Τσαούς, αν και νομίζω πως το ίδιο ισχύει κι εδώ).

Ε φυσικά! Ούτε στα μεν, ούτε στα δε.

Ολοι λέγανε πίσο ότι το μπουζούκι πριν την καταστροφή ήταν γνωστά στην περιοχή της μικράς ασίας, αλλά όπος είπε και ο Μπάμπης πριν, υπίρχαν μερακλίδες που έπαιζαν μπουζούκια. Ομως η σμύρνη δεν είναι η μόνη πόλη στην μικρασία, πιστέυω πως υπίρχαν λιγότερο κοσμοπολίτικα μέρη στην μικρασία. Αλλωστε για την Κωνσταντινούπολη που ήταν μια πολύ αριστοκρατικη-κοσμοπολίτικη πόλη έχουμε αναφορά στο πολίτικο ζεϊμπέκικο του αντόνη νταλγκά “δεν παω πια στου γαλατά με του παλικαράδες, που παίζουνε τον ΜΠΑΓΛΑΜΑ και γύρο οι λουλάδες” μπορεί ο στοιχουργός να φανταζόταν έτσι την πόλη αλλά δεν μου φαίνεται… … …

Βάζοντας «Σταθόπουλος οργανοποιός» στην αναζήτηση, θα βρεις πολλές πληροφορίες και για τον Αναστάσιο, την Epiphone κλπ. και για τον Ι. Γ. Σταθόπουλο της Αθήνας.

1 «Μου αρέσει»

Μα ο Νταλγκάς ήταν Κωνσταντινουπολίτης. Εκεί είχε γεννηθεί και σίγουρα ήξερε. Το τραγούδι είναι παραδοσιακό πολίτικο. Που ακριβώς θέλεις να καταλήξεις;
Αν θέλεις να πεις ότι το μπουζούκι υπήρχε σαν όργανο γενικά όπου υπήρχαν έλληνες δεν υπάρχει κάποια αντίρρηση σε αυτό.
Το θέμα είναι ότι μόνο στον Πειραιά κυριάρχησε και βγήκε μπροστά.

1 «Μου αρέσει»

μπουζουκι μαντολινοειδες οπως το ξερουμε, που να εχει φτιαχτει στην μικρα ασια πριν το 22’, νομιζω δεν εχει βρεθει ως τωρα. εκτος κι αν υπαρχει κατι σε κανα σαλονι συλλεκτη και δεν το εμφανιζει. τωρα, ισως να υπηρχε στην παλια του μορφη. με μπερντεδες και στριφταρια. και χωρις ηχομορια, η ελαφρως μετακινουμενοι μπερντεδες, οπως βλεπουμε σε κατι παλια οργανα. και να ηταν ενα απλο λαικο οργανο του σπιτιου, οχι επαγγελματιων, οπως τα αλλα. ειχα διαβασει καπου, οτι το μπουζουκι του μιλανου, ειναι κατασκευασμενο στην κωνσταντινουπολη. και ο σταθοπουλος? πως εφτιαχνε μπουζουκια? κατευθειαν απο την σμυρνη στην αμερικη? μηπως εφτιαχνε ηδη εκει, αλλα μονο για ερασιτεχνες οπως κι εδω? αλλωστε ποσοι να μπορεσαν και εφεραν τα οργανα τους απο εκει, οταν εφυγαν αρον αρον με ενα μπογο στο χερι? παντως η μετατροπη του παλαιου μπουζουκιου σε μαντολινοειδες, ειναι καθαρα ελληνικη εμπνευση πιστευω, της εδω ελλαδας δλδ.

1 «Μου αρέσει»

Θέλω απλά να διαπιστώσω πως το μπουζούκι στην μικρασία ήταν διαφορετικό από ότι στην στεριανή Ελλάδα. Υπάρχει άλλωστε και το πολίτικο μπουζούκι που έχει διαφορετικό σχήμα, αλλά δεν ξέρω αν αυτό σημαίνει πως έχει καταγογή απο την Πόλη ή απο την προποντίδα-πόντο(γενικότερα)αλλά όπος λέγαν πίσω"το μπουζούκι είχε σίγουρα μια εμφάνιση στην Σμύρνη" είχε εμφάνιση ίδια με το μπουζούκι του πειρεά και της αθήνας ή ήταν διαφορετικό μοντέλο;

Ξέχασα να ρωτήσω: Πως κάνεις copi αποσπάσματα απο άλες απαντήσεις;

Όταν το μπουζούκι άρχισε να έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά υπήρχαν δύο βασικές τάσεις. Τα μπουζούκια που είχαν επιρροές στην κατασκευή τους από τα λαούτα, (λαουτομπούζουκα), και αυτά που είχαν επιρροές από το ναπολιτάνικο μαντολίνο.
Αυτά ξεκαθαρίζουν μετά το 1910. Τότε αρχίζει ο Σταθόπουλος στην Αμερική και ασχολείται ιδιαίτερα με το μπουζούκι. Οι δύο αυτές τάσεις στην κατασκευή συνυπήρχαν μέχρι η “σταθοπουλική” να κυριαρχήσει. Δηλαδή το μπουζούκι επηρεασμένο από την μαντόλα και το μαντολίνο.
Το πολίτικο μπουζούκι που αναφέρεσαι ανήκει στα λαουτομπούζουκα.

1 «Μου αρέσει»

Αυτό δεν μου απαντάει τίποτα… Το ξαραρωτάω, το μπουζούκι στην μικρασία σαν μοντέλο πριν τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο ήταν διαφορετικό από το μοντέλο στον πειρεά την ίδια περίοδο;

Ορφέα προσπαθούν να σου εξηγήσουν οτι το θέμα είναι πολυπλοκο. Πιάνοντας το απ την αρχή: ο ορος Σμυρναίικο ειναι λανθασμένος γιατί αγνοεί και μουσικούς εκτός σμύρνης (πχ Πολίτες) αλλά και γιατί δεν ορίζει με ακρίβεια ενα οργανολόγιο. Άλλοι οροι πχ “Σαντουροβιόλια” ειναι επίσης προβληματικοί.Γενικά υπάρχει μια ασάφεια και μεγάλο μέρος της πληροφορίας που έχουμε είναι μέσω δισκογραφίας οπότε η εικόνα που έχουμε σίγουρα χρειάζεται περισσότερη έρευνα. Γενικά ας το δούμε ως όρο που διαφέρει απο το μπουζουκοκεντρικό πειραιώτικο.
Νυκτά παίζαν σε πολλά μέρη της οθωμανικής αυτοκρατορίας (άρα και στον Ελλαδικό χώρο) και σίγουρα γνωριζουμε για την ύπαρξη τους και νωρίτερα.
Λογικό είναι λοιπόν να υπάρχουν όργανα παρόμοιου τύπου που όμως να διαφοροποιούνται μεταξύ τους ανάλογα με τις τοπικες παραδόσεις, κατασκευές και άλλους παραγοντες. Εμπειρικά λοιπόν το μπουζούκι δείχνει να ειναι ένας τύπος αυτων τον διαφοροποιήσεων. Οι μικρασιάτες δεν φέραν πολλά όργανα μαζί τους, απο διωγμό τρέχαν να γλυτώσουν οι άνθρωποι οπότε, τι συζητάμε.
Σαφώς υπήρχαν Έλληνες που ηρθαν μαθημένοι σε νυκτά. Ο Γιοβάν Τσαούς πχ ήρθε απο τον Πόντο. Το θέμα λοιπόν δεν είναι αν ξέραν νυκτά, αλλα πότε ακριβώς αυτα τα όργανα διαφοροποιούνται σε βαθμό που βαφτίζονται μπουζούκια (και όχι σάζι/ταμπουράς). Οτιδήποτε κατασκευή πριν την μετάβαση προς τη συγκερασμένη κλιμακα και άλλες έντονες διαφοροποιησεις, θα ήταν προβληματικό να ονομαστεί μπουζούκι χωρις να στηρίζεται απο ερευνα.
Οπότε: ναι παίζανε νυκτά αλλα οχι απαραίτητα σε μορφή που να τα διαφοροποιεί έντονα απο το αυτό που γενικά ονομάζουμε σάζι σήμερα
Μην ξεχνάμε οτι στην Τουρκία δεν υπάρχει όργανο να λεγεται μπουζούκι ή να διαφέρει απο το κοπούζ η το σαζι.

1 «Μου αρέσει»

Κι όμως αν κάτσεις να σκεφτείς λιγάκι πάνω σε αυτά που σου γράφουμε θα καταλάβεις ότι μιλάμε για μικρές παραλλαγές πάνω σε ένα θέμα.
Το θέμα είναι το μπουζούκι. Οι παραλλαγές είναι τα στριφτάρια ή μεταλλικά κλειδιά, οι μπερντέδες ή μεταλλικά τάστα, το σχήμα του ηχείου, το μήκος του οργάνου.
Όλα αυτά έπαιζαν. Άρα στην ουσία οι Σμυρνιοί ή οποιοιδήποτε άλλοι δεν είχαν άλλο όργανο αλλά το ίδιο με μικρές παραλλαγές.
Πιο πριν από την σταθεροποίηση της μορφής του, όλοι έπαιζαν ταμπουροειδή.

Συμπλήρωση: Η διαδικασία της σταθεροποίησης της μορφής του δεν έγινε σε μια νύκτα αλλά πήρε κάμποσα χρόνια. Π.χ. Ο Σταθόπουλος κατέθεσε για δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για το μπουζούκι με επιρροή από το μαντολίνο το 1909. Δεν άρχισαν αμέσως όλοι να τα φτιάχνουν με αυτό τον τρόπο.

2 «Μου αρέσει»

Και πώς σκέφτεσαι να το διαπιστώσεις, αυτό;

Δεν ήταν γιατί η εξέλιξη και η σταθεροποίηση της μορφής του μπουζουκιού, έγινε στην Ελλάδα και στην Αμερική. Στην Μικρά Ασία δεν έγινε καμιά εξέλιξη του μπουζουκιού.

4 «Μου αρέσει»

Ακριβώς.

Όταν ο άλλος πάει και γράφει ότι ο μπαγλαμάς είναι στην Ελλάδα όργανο τούρκικης προέλευσης, εμένα κατευθείαν πάει ο νους μου ότι απλώς βρήκε ότι υπάρχει και τούρκικο όργσνο με το ίδιο όνομα, κι έμεινε εκεί χωρίς να αναρωτηθεί αν πέρα από το όνομα είναι και τα όργανα ίδια.

Για να μην πω ότι την ίδια σύγχυση, μεταξύ ονόματος και πράγματος, μπορεί να έχει πάθει και σχετικά με την Ελλάδα και την Τουρκία. Ελλάδα = η χώρα εντός των επίσημων συνόρων της οποίας κατοικούν Έλληνες / Τουρκία = η χώρα εντός των επίσημων συνόρων της οποίας κατοικούν Τούρκοι.

Ναι, αλλά αυτό ισχύει από χτες-προχτές.

Μην κοιτάμε μόνο τα κέντρα διασκέδασης και τη δισκογραφία. Υπάρχουν και μερίδες πληθυσμού που δεν ακούνε μουσική, αλλά την παίζουν οι ίδιοι για τον εαυτό τους.

Τουλάχιστον το παλιό φυλακίσιο-τεκετζήδικο μπουζούκι, και περισσότερο ακόμη ο μπαγλαμάς, εδώ ανήκουν. Ας θυμηθούμε γνωστές φωτογραφίες και περιγραφές (ακόμη και μέσα από τα ίδια τα τραγούδια) με μια μικρή παρέα 5-6 ατόμων μ’ έναν ναργιλέ κι ένα όργανο, και ας τις συνδυάσουμε με τραγούδια σαν το «Κάν’ τονε Σταύρο»: μια συλλογική μουσική δραστηριότητα, όπου ο ένας πετάει το στιχάκι του στον άλλον, κάποιος απ’ όλους βαράει το όργανο, αλλά ακροατές δεν υπάρχουν, μόνο συμμετέχοντες.

(Θα μου πεις: μα κι αυτό από τη δισκογραφία το ξέρεις. Ναι, αλλά θεωρώ ότι δεν είναι δισκογραφικό τραγούδι, παρά μια δισκογραφική αποτύπωση, σχετικώς στυλιζαρισμένη αναπόφευκτα, ενός ομαδικού αυτοσχεδιασμού που είχε γίνει σε προηγούμενο χρόνο.)

Κατά τη γνώμη μου είναι τόσο λογικό ότι αυτά θα συνέβαιναν και στη Σμύρνη, όπως και αλλού, ώστε δε χρειάζεται να αποδειχτεί με μαρτυρίες. Μόνο αν υπάρξουν συγκεκριμένες αποδείξεις ότι δεν συνέβαινε, τότε να το ξανασκεφτούμε. Και φυσικά, όσο κι αν στη Σμύρνη τα πιο πολλά λεφτά και τα πιο πολλά γράμματα τα είχαν οι Έλληνες, υπήρχε και φτωχολογιά, εργατιά, περιθώριο.

Από το προηγούμενο θέμα που άρχισα έυγαλα συμπέρασμα πως το σαζ δεν χρησιμοποιείτε καθόλου στην Ελληνική ανατολίτικη μουσική(μουσική της ελληνικής “ανατολής”), εγώ έχω δει μπάντες να παίζουν σαζ ακόμα και τον τσαούς!


Το έβαλα σε έγχρομη φωτογραφία. Αλλά το θέμα μου ήταν πως παίζαν γενικά σαζ(στης αυλές τους και όχι μόνο στης ηχογραφήσης). Ως τόσο ελπίζω να μην δημιούργησα αναταραχή γιατί σμυρνέικη σχολή δεν είναι(και βέβαια) μόνο στη Σμύρνη αλλά σε όλη την μικρασία όπος το Αϊβαλί,την Προύσα,μέχρη και την Πόλη. Κατάλαβα τώρα τι θέλει να μου πει ο Λουκάς.

1 «Μου αρέσει»

Με τις ονομασίες (σμυρναίικη σχολή) μπορεί να προκύψουν ασυνεννοησίες. Αυτό που αντιλαμβάνομαι εγώ ως σμυρναίικο διαφέρει αρκετά από το παραδοσιακό (δημοτικό) μικρασιάτικο. Είναι η αστική μουσική μιας δυτικοευρωπαϊκής πόλης στην Ανατολή, που βρισκόταν σε επικοινωνία με όλα τα μεγάλα αστικά κέντρα της Ευρώπης αλλά και με την μ/ασιάτικη ενδοχώρα, και που είχε μόνιμο πληθυσμό από χίλια δυο μέρη και φυλές, όχι μόνο τα παραδοσιακά γηγενή μιλέτια (εθνότητες) της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αλλά και από Ευρώπη, χώρια τους περαστικούς.

Και η Πόλη αστικό κέντρο είναι, και η Προύσα. Αλλά ας τα πούμε “μικρασιάτικα” ρεμπέτικα για να μην υπάρχουν παρανοήσεις. Ευχαριστώ όλους σας για της πληροφορίες!