Καλησπέρα σὲ ὅλους,
διαβάζοντας τὸ βιβλίο Ρεμπέτικη Ἀνθολογία – Τόμος 1 (στὴν εἰσαγωγή, σελ. 18) ἀναφέρεται ὅτι «σύντομα στὴ σειρά Ῥεμπέτικο Ἀρχείο θὰ κυκλοφορήσει τὸ βιβλίο Ῥεμπέτικα Ντοκουμέντα».
Ἔψαξα στὸ διαδίκτυο, ἀλλὰ δὲν μπόρεσα νὰ βρῶ ἂν αὐτὸ τὸ βιβλίο ἐκδόθηκε ποτὲ τελικά, ἢ ἂν πρόκειται γιὰ κάποιο ἄλλο ἔργο ποὺ βγήκε μὲ διαφορετικὸ τίτλο.
Μήπως γνωρίζει κάποιος ἀπὸ ἐσᾶς τί ἀπέγινε μὲ αὐτὸ τὸ συγκεκριμένο βιβλίο; Κυκλοφόρησε ποτὲ; Κἂν ναί, ὑπὸ ποῖον τίτλο;
Εὐχαριστῶ
Προσωπικά, δεν ξέρω να κυκλοφόρησε ποτέ τέτοιο βιβλίο, ούτε και να υπάρξει και συνέχεια μετά την (μη) κυκλοφορία αυτή.
Του Σχορέλη, έτσι;
Και πάλι του Σχορέλη;
Στη βάση του βιβλιονέτ δε βρίσκω να έχει γράψει τίποτε άλλο εκτός από τη Ρεμπέτικη Ανθολογία: Αναζήτηση
Το “Σχορέλης, Α΄” κυκλοφόρησε 1977. Άρα, σίγουρα τίποτα.
Ο Τάσος Σχορέλης και ο Μίμης Οικονομίδης δημιούργησαν τη σειρά ΡΕΜΠΕΤΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ, από το οποίο εκδόθηκαν 2 τομίδια:
Η σειρά δεν συνεχίστηκε
Σ᾽ εὐχαριστῶ γιὰ τὴν πληροφορία αὐτή.
Ὅπως σωστὰ ἐπισημαίνει ὁ κ. Πολίτης, τὸ βιβλίο «Ρεμπέτικη Ἀνθολογία Α΄» κυκλοφόρησε τὸ 1977· γίνεται λόγος, λοιπόν, γιὰ ἕνα βιβλίο ποὺ ἦταν σχεδιασμένο νὰ κυκλοφορήσει μεταγενέστερα. Φαίνεται, ὅμως, πὼς δὲν ὑπάρχει τέτοιο βιβλίο πουθενά — τουλάχιστον, οὔτε κάποιο ποὺ νὰ γνωρίζει ὁ κ. Πολίτης, οὔτε κάποιο ποὺ νὰ εἶναι προσβάσιμο στὸ διαδίκτυο.
Ἄρα, μιλάμε γιὰ ἕνα ἔργο ποὺ τελικὰ δὲν ἐξεδόθη ποτέ.
Αὐτὸ εἶναι μεγάλο κρίμα, διότι, σύμφωνα μὲ τὴν εἰσαγωγή, στὸ συγκεκριμένο βιβλίο (ἢ σειρά βιβλίων) θὰ παρουσιάζονταν πλῆθος ἀπὸ σημαντικὲς μαρτυρίες καὶ ἀφηγήσεις. Παραθέτω τὸ σχετικὸ ἀπόσπασμα:
«Μὲ τὴν πίστη πὼς τοῦτη ἡ στιγμή, τὸ ἄλφα καὶ τὸ ὦμέγα γιὰ τὸ ρεμπέτικο, εἶναι ἡ συγκέντρωση ὅλων ἐκείνων, ποὺ τὸ ἀφοροῦν, γιὰ νὰ ἔρθῃ στὴ συνέχεια φυσιολογικὰ ἡ ἐκτίμησή του, ἡ ἀξιολόγησί του καὶ ἡ ἀξιοποίησή του, σύντομα στὴ σειρά Ρεμπέτικο Ἀρχείο κυκλοφορεῖ τὸ βιβλίο “Ρεμπέτικα Ντοκουμέντα”.
Μέσα σ᾽ αὐτὸ θὰ μποῦνε ἀτόφια, χωρὶς καμμιὰ προσθαφαίρεση, ὅ,τι εἰπώθηκε ἀπὸ συνθέτες, μουσικοὺς, τραγουδιστές, μαγαζάτορες, πελάτες, ἐκβιαστὲς ποὺ τὰ “ἔπαιρναν” ἀπὸ ἀφεντικὰ καὶ καλλιτέχνες, πορνὲς ποὺ ἔπαιξαν ρόλο στὴ ζωή καλλιτεχνῶν, κατασκευαστὲς ὀργάνων, γλεντζέδες, φυλακισμένους ποὺ ἔζησαν τὴ δημιουργία τοῦ ρεμπέτικου καὶ στὶς φυλακές, ἀστυνομικοὺς ποὺ τὸ κυνήγησαν, γυναῖκες ρεμπετών ποὺ δὲν ἤξεραν ἀν ἀπὸψε ὁ ἄντρας τους θὰ ᾽ρθεῖ “μαστούρης” ἢ “στεγνός”, σερβιτόρους καὶ βοηθοὺς ποὺ δούλευαν τότε στὰ μαγαζιὰ ποὺ ἐμφανίζονταν οἱ ρεμπέτες, τεκετζῆδες, καὶ ἕνας ὁλόκληρος κόσμος ποὺ κινήθηκε ἀπὸ τὰ 1900 κι ὕστερα γύρω ἀπὸ τοὺς ρεμπέτες καὶ τὸ ρεμπέτικο.
Ἀπὸ τὴν παράθεση ὅλων αὐτῶν, πιστεύω ὅτι θὰ προστεθοῦν νέα στοιχεῖα γιὰ τὴ συμπλήρωση τῆς εἰκόνας αὐτοῦ ποὺ λέγεται ρεμπέτικο.
Μὲ τὴ Ρεμπέτικη Ἀνθολογία καὶ τὰ Ρεμπέτικα Ντοκουμέντα, θὰ ὁλοκληρωθῇ μία προσπάθεια εἴκοσι πέντε χρόνων. Φυσικὰ, θὰ ὑπάρξῃ συνέχεια.»
— Σχορέλης, Ρεμπέτικη Ἀνθολογία Α΄, σελ. 17–18
Μήπως γνωρίζει κάποιος, παρακαλῶ, ἐὰν αὐτὲς οἱ πληροφορίες τελικὰ ἐκδόθηκαν σὲ κάποιο ἄλλο βιβλίο ἢ σειρά ἀπὸ βιβλία — ἀπὸ τὸν ἴδιο ἢ ἄλλον συγγραφέα;
Διότι εἶναι πιθανὸν νὰ ἔχουν κάπου καταγραφεῖ, καὶ νὰ μὴ τὶς μάθουμε ποτέ.
Νίκο, η περιγραφή - προαναγγελία που μας παρέθεσες δίνει την εντύπωση ότι η έρευνα μάλλον θα ίχε ήδη γίνει, και είχε συγκεντρωθεί το υλικό (ή πάντως αρκετό υλικό, στη χειρότερη). Για το τι απόγινε, δεν ξέρω τίποτε περισσότερο απ’ όσα ειπώθηκαν παραπάνω. Καταπώς δείχνει, μάλλον δε δημοσθεύτηκε. Αν υπάρχει βιβλίο, θα το μάθουμε, αλλά από την άλλη, αν υπήρχε βιβλίο με τέτοιο υλικό, δε θα το ξέραμε ήδη;
Άρα βασικά η ελπίδα είναι να έχει διασωθεί έστω το αρχείο των ντοκουμέντων, σε κάποιο συρτάρι που δε θάφτηκε π.χ. σε κατεδάφιση. (Συμβαίνουν και τέτοια: ο Νέαρχος Γεωργιάδης, Κύπριος από τα -τώρα- κατεχόμενα, είχε τα αρχεία του από τον Βαμβακάρη στο σπίτι του, και δε βρέθηκαν.)
Δεν βγήκε ποτέ το αναγγελθέν βιβλίο στην εν λόγω σειρά.
Από την άλλη, ο Σχορέλης έζησε άλλα 9 χρόνια μετά το 1977. Ωστόσο, δεν…
Ἄνθιμε, σ᾿ εὐχαριστῶ γιὰ τὴν πληροφορία.
Τὰ δύο βιβλία αὐτά μόλις τὰ ἀπέκτησα· δὲν ἤξερα ὅτι ὑπῆρχαν. Σκέφτομαι, σὲ ἄλλη δημοσίευση, νὰ γράψω ποῖα βιβλία ἔχω, γιὰ νὰ σχολιάσῃ ὅποιο μέλος θέλει καὶ νὰ μού προτείνῃ ἄλλα ποὺ μπορῶ νὰ προσθέσω στὴ συλλογή μου.
Πρὶν ὅμως κλείσουμε τὸ νῆμα καὶ βγοῦμε ἐκτὸς θέματος, θὰ ἤθελα νὰ μού ἐπιβεβαιώσῃς, ὅπως εἶπες, ὅτι ἡ σειρά δὲν συνεχίστηκε. Στὸ βιβλίο
«Γιώργος Ῥοβερτάκης – Ἕνας ρεμπέτης», σελ. 25 γράφει:
ΤΥΠΩΝΟΝΤΑΙ καὶ θὰ κυκλοφορήσουν σύντομα:
Κώστας Ῥούκουνας (Σαμιωτάκης), Ἕνας ρεμπέτης (ὑπάρχει)
Μαρίνος Γαβριὴλ (Μαρινάκης), Ἕνας ρεμπέτης
Γεράσιμος Κλουβάτος, Ἕνας ρεμπέτης
Ῥεμπέτικη Ἀνθολογία (ὑπάρχει)
Ἐπίσης, ἂν ξέρῃς ἐσύ ἢ κάποιο ἄλλο μέλος ποὺ ἔχει τὰ δύο βιβλία γιὰ τὸν Ῥοβερτάκη καὶ τὸν Ῥούκουνα, στὴ σελ. 2 ἀναφέρεται ὅτι:
Τὰ γνήσια ἀντίτυπα εἶναι ὑπογεγραμμένα […]
Τὸ βιβλίο μου τοῦ Γιώργου Ῥοβερτάκη φέρει ὑπογραφή καὶ σφραγίδα, ἀλλὰ τοῦ Ῥούκουνα ἔχει τὴ σελίδα κενή ἀπὸ ὑπογραφή. Ὑπάρχει περίπτωση νὰ εἶναι κλεψίτυπο ἢ κυκλοφοροῦσαν καὶ ἀντίτυπα μὴ ὑπογεγραμμένα;
Όχι, δεν συνεχίστηκε
Τα δικά μου αντίτυπα έχουν και σφραγίδα και υπογραφή.
Τώρα, τι έπαιξε, ποιος ξέρει… Μπορεί να είναι και εκ παραδρομής πάνω στη φούρια
Βάλε πράμα και εδώ είμαστε!
Νομίζω τέτοια παραδρομή δεν είναι σπάνια. Είμαι σίγουρος πως έχω αρκετά βιβλία που λένε «αν δεν υπάρχει η υπογραφή του συγγραφέα ακριβώς εδώ, είναι κλεψίτυπο», και δεν υπάρχει υπογραφή!
Ἔπειτα ἀπὸ τὴν παρότρυνση τοῦ Ἄνθιμου, σκέφθηκα ἀντὶ ν’ ἀνοίξω νέο νήμα μὲ τὴ συλλογὴ τῶν βιβλίων μου (πράγμα ποὺ θὰ ἔμοιαζε ἴσως λίγο ἐγωιστικό, μὲ τὴν ἔννοια ὅτι θὰ ἀναρτοῦσα ἕνα θέμα μόνο γιὰ ὅ,τι κατέχω) νὰ τὰ παραθέσω ἐδῶ, μέσα στὸ ἴδιο νήμα.
Ἡ ἐλπίδα μου εἶναι ὅτι ἄλλα μέλη τοῦ φόρουμ, βλέποντας τὴ λίστα, θὰ μπορέσουν νὰ μὲ κατευθύνουν καὶ νὰ μὲ προτείνουν βιβλία ποὺ ἐνδέχεται νὰ λείπουν ἀπὸ τὴ συλλογὴ μου, γιὰ νὰ τὴν ἐμπλουτίσω.
Ῥεμπέτικη Ἀνθολογία Α΄, Β΄, Γ΄, Δ΄
Γεώργιος Ῥοβερτάκης, Ἕνας Ῥεμπέτης
Κώστας Ῥούκουνας (Σαμιωτάκης), Ἕνας Ῥεμπέτης
Ῥεμπέτικα Τραγούδια (Ἠλίας Πετρόπουλος)
Τὰ χαΐρια μας ἐδῶ, Τόμος Α΄ + Β΄
Τὰ χαΐρια μας ἐδῶ, Τόμος Γ΄
Ῥεμπέτες καὶ Ῥεμπέτικο τραγούδι
Ῥεμπέτικα τραγούδια, ἡ τέχνη τῶν σημείων
Ἡ κοινωνικὴ σχέση τῶν γυναικῶν στὰ ῥεμπέτικα τραγούδια
Ῥόζα Ἐσκενάζυ, Αὐτὰ ποὺ θυμᾶμαι
Ὁ Μάρκος καὶ ἡ λαϊκότητα
Δρόμος γιὰ τὸ ῥεμπέτικο
Ῥεμπέτικο καὶ πολιτική
Ἀπὸ τὸ Βυζάντιο στὸν Μάρκο Βαμβακάρη
Περὶ τῆς λέξεως «ῥεμπέτικο» τὸ ἀνάγνωσμα
Ὁ Ἀκρίτας ποὺ ἔγινε ῥεμπέτης
Τῆς Ἀσιάτιδος μούσας ἐρασταί
Μάρκος Βαμβακάρης, Αὐτοβιογραφία
Ῥεμπετολογικὰ ποικίλα, Ἕξι μελετήματα
Μάρκος Βαμβακάρης, ὁ Ἅγιος μάγκας
Νίκος Μάθεσης, Ὁ θρυλικὸς τρελλάκιας τοῦ ῥεμπέτικου
Ντόμπρα καὶ σταράτα
Ῥεμπέτικη Ἱστορία 1*
Γεώργιος Μητσάκης, Αὐτοβιογραφία
Μάγκας ἀπὸ μικράκι, Μιχάλης Γενίτσαρης
Μάρκος Βαμβακάρης, Ἐγὼ μάγκας γεννήθηκα καὶ μάγκας θὰ πεθάνω
Τὰ μικρὰ ῥεμπέτικα
Ῥεμπετολογία
Βαγγέλης Παπάζογλου, Ἀλληλογραφία
Ἡ ἱστορία τοῦ ῥεμπέτικου τραγουδιοῦ
Ῥεμπέτικο τραγούδι, συμβολὴ στὴν ἐπιστημονικὴ του προσέγγιση
Ὄψεις τοῦ ῥεμπέτικου
Ὁ Μάρκος, ὅπως τὸν γνώρισα
Βασίλης Τσιτσάνης, Ἡ ζωή μου καὶ τὸ ἔργο μου
Προπολεμικὸ ῥεμπέτικο
Σταῦρος Παντελίδης, Ἕνας Σμυρνιὸς συνθέτης τοῦ ῥεμπέτικου
Μάρκος Βαμβακάρης, ἀπὸ τὸν μῦθο στὴν ἱστορία, τόμοι Α΄ + Β΄
Οἱ φωνογραφιτζῆδες
Σπάνια κείμενα γιὰ τὸ ῥεμπέτικο
Ἱστορία καὶ ῥεμπέτικο
Μῦθος ῥεμπέτικος (λευκώματα Βαμβακάρης, Παπαϊωάννου, Τσιτσάνης)
Μανώλης Χιώτης, Περασμένες μου ἀγάπες (ἀν καὶ ἀμφιβάλλω γιὰ τὴ συμπερίληψη τοῦ βιβλίου αὐτοῦ στὰ ῥεμπέτικα)
* Ἄνθιμε, ἀκόμη δὲν κατάφερα νὰ ἐξασφαλίσω τὰ ἀποκόμματα ἀπὸ τὶς ἐφημερίδες μὲ τὰ κείμενα τοῦ Κώστα Χατζηδουλῆ! Ἄν τὰ ἔχει κάποιο μέλος διαθέσιμα, θὰ ἤμουν εὐγνώμων ἂν μποροῦσε νὰ μού τὰ κοινοποιήσει ἢ νὰ μού τὰ διαθέσει μὲ τρόπο ποὺ θὰ συμφωνήσουμε.
Σᾶς εὐχαριστῶ προκαταβολικὰ γιὰ τὸν χρόνο καὶ τὴ διάθεσή σας νὰ μοιραστεῖτε τὶς γνώσεις σας.
Η σειρά των αφηγήσεων του Χατζηδουλή στην Απογευματινή: https://digitallibrary.parliament.gr/newspapers/items/52ca7225-e6c0-47dd-8834-edfc48d3c34e?search=%CE%A7%CE%B1%CF%84%CE%B6%CE%B7%CE%B4%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%AE%CF%82 σελ. 6
Η ζωή του Μάθεση, όπως την αφηγήθηκε στον Κ. Χατζηδουλή:
Μερικά ακόμα από το Χατζηδουλή: Ηλ. Ποτοσίδης , https://digitallibrary.parliament.gr/newspapers/items/e32dc1b5-78e1-417e-96f7-d21cee952d76?search=%CE%A7%CE%B1%CF%84%CE%B6%CE%B7%CE%B4%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%AE%CF%82 σελ. 6
Μιχ. Γενίτσαρης: https://digitallibrary.parliament.gr/newspapers/items/93393f33-b981-4ab8-b4e8-0cf891be9193?search=%CE%A7%CE%B1%CF%84%CE%B6%CE%B7%CE%B4%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%AE%CF%82 σελ. 6
Σωτ. Μπέλλου: https://digitallibrary.parliament.gr/newspapers/items/3352e7b5-8f4c-45a5-bd75-e65e5662e680?search=%CE%A7%CE%B1%CF%84%CE%B6%CE%B7%CE%B4%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%AE%CF%82 σελ. 6
Τί ὑπέροχο δῶρο ἦταν αὐτό, Χριστέ μου, καί μάλιστα τώρα ποὺ πλησιάζουν καὶ τά γενέθλιά μου!
Ἀγαπητή φίλη Ἐλένη, σ’ εὐχαριστῶ μέσα ἀπό τήν καρδιά μου γιὰ τήν γενναιόδωρη προσφορά σου!!
Αγαπητέ Νίκο, κατ’ αρχήν Χρόνια Πολλά, όπως εσύ τα ποθείς!
Με το ψαχτήρι της Βιβλιοθήκης της Βουλής είναι αρκετά εύκολη πια η αναζήτηση.
Και μια και αναφερόμαστε στο Χατζηδουλή, μερικά ακόμα άρθρα του:
Χατζηδουλής, αντιδρών για την απαγόρευση του « Μου λέτε πως μου φαίνεται» του Παπάζογλου, με τίτλο: «Για την Ιστορία». https://digitallibrary.parliament.gr/newspapers/items/04088fdf-e708-4619-99ad-95dffe9593bc?search=%CE%A7%CE%B1%CF%84%CE%B6%CE%B7%CE%B4%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%AE%CF%82 Επίκαιρα, 22/8/1974
«Η κιθάρα στο ρεμπέτικο», Χατζηδουλής, https://digitallibrary.parliament.gr/newspapers/items/bca0e0cb-9f2e-4be5-87b4-faf0d4b24725?search=%CE%A7%CE%B1%CF%84%CE%B6%CE%B7%CE%B4%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%AE%CF%82 Επίκαιρα, 29/5/1975
Για τον Παπαϊωάννου, https://digitallibrary.parliament.gr/newspapers/items/e151bd57-ccb2-4232-a77f-28fadc486afd?search=%CE%A7%CE%B1%CF%84%CE%B6%CE%B7%CE%B4%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%AE%CF%82 σελ. 14, 31/7/ 1975 Ο Ταχυδρόμος
«Παρουσιάζουν για δικά τους προπολεμικά ρεμπέτικα» Χατζηδουλής, https://digitallibrary.parliament.gr/newspapers/items/9dabfb14-17a4-44db-ba22-b02387614a1d?search=%CE%A7%CE%B1%CF%84%CE%B6%CE%B7%CE%B4%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%AE%CF%82 σελ. 4, Η Βραδυνή, 8/11/1975
«Η κιθάρα στο ρεμπέτικο», Χατζηδουλής,
για ποιον Γ Κατσαρό μηλαει που πέθανε το 1934 στο Οχαϊο?
ο Γ. Κατσαρός(Θεολογίτης) που ξέρουμε, πεθανε το 1997.
Για αυτόν που πέθανε το 1997 λέει κύριε Σπύρο.
Ε…το 1975 αυτά φανταζόταν ως βεβαιότητες ο Χατζηδουλής…
Ωραία, Νίκο. Έχεις μια καλή βασική ρεμπετολογική βιβλιοθήκη.
Κάποιες προτάσεις που μου έρχονται πρόχειρα στον νου:
Π. Κουνάδης, Τα ρεμπέτικα −ένα ταξίδι στο λαϊκό αστικό τραγούδι των Ελλήνων, 1850-1960, (20 τομίδια συνοδευόμενα από δύο δίσκους ακτίνας το καθένα), εκδ. Τα Νέα 2010
Ν. Καλαποθάκος, Από το κομπολόι στο ρολόι −μια εσωτερική ιστορία του ρεμπέτικου, Αρμός 2007
Λ. Παπαδόπουλος, Να συλληφθεί το ντουμάνι!, Καστανιώτης 2004
Α. Μπαρμπάτσης, Μπαγιαντέρας –Δημήτρης Γκόγκος. Προπολεμική περίοδος, εκδ. Μετρονόμος 2022
Π. Τσολάκης, Το ρεμπέτικο στη δισκογραφία –Ερμηνευτική οπτική μιας διαρκούς εξέλιξης, fagottobooks 2021
Γ. Θανόπουλος –Δ.Μανιάτης, Μάρκος ο Συριανός –Μάρκου Βαμβακάρη Άπαντα 2024.
Ν. Ορδουλίδης, Η δισκογραφική καριέρα του Βασίλη Τσιτσάνη (1936-1983). Ανάλυση της μουσικής του και τα προβλήματα της έρευνας στην ελληνική λαϊκή μουσική, εκδ. Ιανός 2014.
Α. Καλυβιώτης Αριστομένης (επιμ. Νίκος Διονυσόπουλος) Σμύρνη −η μουσική ζωή 1900-1922: η διασκέδαση, τα μουσικά καταστήματα, οι ηχογραφήσεις δίσκων, Music Corner και Τήνελλα 2002
έχουμε αναφερθεί και εδω παρακάτω για εκδόσεις και εργασίες , σχετικές με το Λαϊκό Τραγούδι.
