Σε λίγες μέρες ανοίγει το τριώδιο

ΛΕΤΙ ΤΟΥ ΝΑ ΣΑΣ ΧΑΡΩ: ΑΠΟΚΡΙΑΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΣΑΜΟΥ

Μια ολόφρεσκια κυκλοφορία. Ένας θησαυρός από ανίερα τραγούδια, όπως λέγονται εδώ και αιώνες κάθε χρόνο στο καθαροδευτεριάτικο έθιμο του Καδή και στα ιδιωτικά αποκριάτικα γλεντάκια της Σάμου, με την τσαμπούνα και τη μοναδική ερμηνεία του Γκελέσου. Αυστηρώς ακατάλληλο.
[i]
-Να 'χαμε μια τηγανιά
Νικαριώτικα μουνιά!

-Να 'χαμε δυο τηγανιές
παν’βαθιώτικες ψωλές!
[/i]

Όσοι έχουν παρακολουθήσει τα τελευταία χρόνια την αναγέννηση που γνωρίζει η τσαμπούνα, κερδίζοντας ένα νέο κοινό πέρα από το παραδοσιακό -πέρα δηλαδή από τις όλο και συρρικνούμενες αιγαιοπελαγίτικες κοινότητες πιστών-, κάθε χρόνο περιμένουν την καθιερωμένη αποκριάτικη συναυλία και για άλλους λόγους αλλά και για το μαγικό μισάωρο, εικοσάλεπτο, σαραντάλεπτο, ανάλογα κάθε φορά, με τα σαμιώτικα γαμοτράγουδα του Γκελέσου. Τραγούδια εξωφρενικά τόσο για τη «βλάσφημη» αθυροστομία τους, που προ ουδενός ορρωδεί, όσο και για το σουρρεαλιστικό τους χιούμορ, τυπικό του ανατρεπτικού πνεύματος της Αποκριάς. Τραγούδια που ισορροπούν οριακά ανάμεσα στην από χιλιετιών ωριμασμένη λαϊκή σοφία και στην απλή χυδαιότητα, από την οποία όμως τα σώζει η ολοκάθαρη, αθώα, παιδική σχεδόν ερμηνεία του Γκελέσου. Τραγούδια που σφάζουν αλλά δε λερώνουν.

Στα παραδοσιακά αποκριάτικα γλέντια των χωριών ή ίσως και μερικών πόλεων της Ελλάδας θα ζήσει κανείς ακόμη και σήμερα κάτι από τη διονυσιακή έκσταση των αρχέγονων γονιμικών εθίμων. Όταν όμως η βωμολοχία επικρατεί, το παραστράτημα προς την απλή, ανούσια αθυροστομία είναι εύκολο. Συχνά τα διαμάντια του γνήσιου αποκριάτικου πνεύματος θάβονται κάτω από σωρούς σκουπίδια, δηλαδή από στίχους που απλώς βρίζουν. Τα 99 δίστιχα που κράτησε ο Γκελέσος για το δίσκο του είναι αυστηρά διαλεγμένα ανάμεσα σε εκατοντάδες άλλα, και είναι εκείνα και μόνο εκείνα που ο ίδιος έκρινε ότι αξίζουν να καταγραφούν χωρίς να προσβάλλουν την αισθητική κανενός υπέρ ενός φτηνού χάχανου. Δεν υφίσταται κριτήριο παλαιότητας: τα στιχάκια και τους σκοπούς ο Γκελέσος τα συλλέγει με μεράκι από μικρός, αλλά χωρίς να παρεμβάλλει την καθαρολογική σκέψη ενός λαογράφου. Δίπλα στα δίστιχα που άκουσε από τη γιαγιά του, πριν πενήντα χρόνια, να τα επαναλαμβάνει από τους παλαιότερους, είναι κι εκείνα που έβγαλε η ίδια, και άλλα που ο δημιουργός τους είναι πολύ πιο σύγχρονος, ακόμη και κάποια του ίδιου του Γκελέσου. Όλα προέρχονται από τους ενεργούς γλεντιστάδες της Παν’βαθιώτικης Αποκριάς. Κανένα δεν πέρασε στο δίσκο χωρίς να έχει πρώτα χορευτεί και τραγουδηθεί στον πραγματικό χώρο και χρόνο.

Πέρα από αυτό το ξεσκαρτάρισμα, δεν υπάρχει καμία επέμβαση: η μουσική περιλαμβάνει αποκλειστικά τσαμπούνα και τραγούδι, χωρίς ενορχήστρωση, χωρίς προσθήκες και διορθώσεις, χωρίς προσπάθεια ποικιλίας και εξωραϊσμού, όπως θα την ακούσουμε και φέτος και κάθε χρόνο στο Πάν’ Βαθύ, απλώς με καθαρό στρωτό ήχο χωρίς την οχλαγωγία ενός ζωντανού γλεντιού. Η έκδοση είναι καλαίσθητη και λιτή: το ολιγοσέλιδο φυλλάδιο, εκτός από ένα σύντομο σημείωμα του εθνομουσικολόγου Χάρη Σαρρή, δεν περιλαμβάνει παρά τη μεταγραφή των στίχων.

Η Σάμος είχε παλιότερα να επιδείξει μεγάλο πλούτο αστικής κυρίως (σμυρναίικης) λαϊκής μουσικής, η οποία όμως πλέον μόνο ως ανάμνηση επιβιώνει. Όσο για την παλιά-παλιά αιγαιοπελαγίτικη κληρονομιά της, αυτή έχει χαθεί από γενιές, αφήνοντας μοναδικό σημάδι τα αποκριάτικα της τσαμπούνας, τα μόνα παραδοσιακά σαμιώτικα που αντέχουν ακόμη. Ο δίσκος πλουτίζει την (ανερχόμενη, τα τελευταία χρόνια) δισκογραφία της Σάμου, καθώς και την περιορισμένη αλλά επίσης ανερχόμενη δισκογραφία της τσαμπούνας.

Για να είστε σίγουροι αν θα σας αρέσει πριν τον αγοράσετε, τσεκάρετε δείγματα σαμιώτικης αποκριάς εδώ.