"Οι Έλληνες του Γκέρλιτς", Γερ. Αλεξάτου.

Από τον εκδοτικό οίκο Αδελφών Κυριακίδη κυκλοφορεί το βιβλίο «Οι Έλληνες του Γκέρλιτς», του Γεράσιμου Αλεξάτου.(*)
[Για το θέμα αυτό έχουν γίνει και παλιότερα συζητήσεις στο φόρουμ].

Πέρα από τα εξαιρετικά ενδιαφέροντα ιστορικά στοιχεία για την περιπέτεια 7.000 στρατιωτών κατά τον Αʼ παγκόσμιο Πόλεμο, τη μεταφορά και τη διαβίωσή τους στην πόλη Γκέρλιτς, στα σύνορα Γερμανίας – Πολωνίας, περιλαμβάνονται και πληροφορίες που αφορούν στα πολιτιστικά δρώμενα της ομάδας αυτής.

Συγκεκριμένα, στην έκδοση, στις 3 Νοέμβρη 1916, της πρώτης εφημερίδας στα ελληνικά, με τίτλο: «Νέα του Gorlitz”, με καθημερινή κυκλοφορία, εκτός Σαββατοκύριακου, εκδότης της οποίας ήταν ο Γερμανός που είχε και την τοπική γερμανόφωνη εφημερίδα και αρχισυντάκτης ο Διονύσιος Αγαπητός, αξιωματικός από την ομάδα αυτή.

Με κείμενα από τα πολεμικά μέτωπα, ειδήσεις από την ελληνική πολιτική σκηνή, άρθρα, αναλύσεις, χρονογραφήματα, αγγελίες, διαφημίσεις, λογοτεχνικά έργα, με απήχηση μεγάλη, κυκλοφορούσε μέχρι και στο Βερολίνο, ενώ το 1918 έγινε πανγερμανικής εμβέλειας, με έδρα το Βερολίνο, και μετονομάστηκε σε «Ελληνικά Φύλλα».
Το ενδιαφέρον που έδειξαν οι Γερμανοί για την ομάδα αυτή είχε ως αποτέλεσμα εκτός από εφημερίδες να εκδοθούν και άλλα έντυπα και στην ελληνική και στη γερμανική γλώσσα.
Ανάμεσα στους στρατιώτες ήταν και ο γνωστός ποιητής – υπολοχαγός τότε αυτού του στρατού – Βασίλης Ρώτας, του οποίου ποιήματα εκδόθηκαν για πρώτη φορά στα έντυπα αυτά, επίσης ο αξιωματικός Λέων Κουκούλας που εξέδωσε τα «Γράμματα από την Γερμανία» ο ηθοποιός Βασίλης Αργυρόπουλος, ο ζωγράφος Παύλος Ροδοκανάκης και άλλοι.

Αλλά, αυτό που μας ενδιαφέρει περισσότερο, ως φόρουμ για τη λαϊκή μουσική, είναι η πρωτοβουλία της φωνογραφικής επιτροπής του Βασιλείου της Πρωσίας, Koniglich-Preu―ische Phonographische Kommission, με επικεφαλής τον Karl Stumf και τον Georg Schunemann, για δημιουργία ενός ηχητικού μουσείου των λαών.
Μια ιδέα που βασίστηκε στον εθνολόγο Wilhelm Dogen, ο οποίος σκέφτηκε να καταγράψει σε κυλίνδρους κεριού και δίσκους γραμμοφώνου παραδοσιακές μουσικές από διάφορες χώρες, εκμεταλλευόμενος την παρουσία ξένων στρατιωτών από πολλές χώρες στα στρατόπεδα που υπήρχαν στη Γερμανία εκείνης της εποχής.

Έτσι, ενώ μαινόταν ο Αʼ Παγκ. πόλεμος, με τη γερμανική αυτή πρωτοβουλία έχουμε ένα μνημείο πολύτιμο, μια και καταγράφτηκαν 2.600 ηχογραφήσεις συνολικά , με αρκετά καλή ποιότητα ήχου, και το υλικό αυτό παρέμεινε στο ηχητικό αρχείο του Πανεπιστημίου Χούμπολτ του Βερολίνου, ενώ σήμερα το επεξεργάζονται ψηφιακά, για να μείνει στην ιστορία του παγκόσμιου πολιτισμού.

Όσον αφορά στη χώρα μας, από 12 - 17 Ιουλίου 1917, στο ελληνικό στρατόπεδο ηχογραφήθηκαν 70 δίσκοι των 78 στροφών από τους Έλληνες αυτούς «αιχμάλωτους», ηχογραφήσεις που περιλαμβάνουν παραμύθια, μοιρολόγια, αφηγήσεις στις οποίες καταγράφεται η ντοπιολαλιά αυτών των στρατιωτών, μια και προέρχονται σχεδόν από όλη την Ελλάδα, από Μακεδονία μέχρι Κρήτη, αμανέδες, δυο κλασικά βυζαντινά τραγούδια, μια ηχογράφηση με μπουζούκι,
[πρόκειται για το τραγούδι “Χήρα ν’ αλλάξεις όνομα…” που τραγουδά ο Απόστολος Παπαδιαμάντης, ανιψιός του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και μπουζούκι παίζει ο Συριανός Καλαμαράς],
μια με κρητική λύρα, πολλά σόλο με μαντολίνο και φλογέρα.

Ενδιαφέρον έχει και η μετέπειτα ιστορία της πόλης αυτής, του Γκέρλιτς, η οποία το ʼ45 χωρίστηκε στα δυο και το ένα τμήμα της ανήκει από τότε στην Πολωνία, με το όνομα Ζγκορζέλετς, όπου εγκαταστάθηκαν και άλλοι 15.000 Έλληνες, μετά τον Εμφύλιο, πολιτικοί πρόσφυγες.
Και σήμερα υπάρχει ακόμα ελληνικό στοιχείο εκεί και μάλιστα στο Ζγκορζέλετς υπάρχει και η λεωφόρος «Boulewar Grecki»

  • Ο συγγραφέας ζει στο Βερολίνο και γράφει βιογραφίες για Έλληνες που έζησαν στη Γερμανία.

Ένα πολύτιμο ντοκουμέντο από τις ηχογραφήσεις αυτές στο Γκέρλιτς.

“Χήρα ν’ αλλάξεις όνομα”
[video=youtube_share;0onDXZeB8nQ]http://youtu.be/0onDXZeB8nQ[/video]

Να φανταστώ οτι στην ουσία πρόκειται για μια σύνοψη των όλων στοιχείων και όχι για μια παραπάνω μελέτη;
Το σκέφτηκα στην βάση οτι ήδη έχουν γίνει εκδηλώσεις, στον έντυπο τύπο πολλά άρθρα υπάρχουν, άρα σε τι αποσκοπεί. Ήταν η πρώτη μου σκέψη, επειδή και την εκδήλωση sto Goethe είχα παρακολουθήσει και τις δημοσιεύσεις από δω και από κει κοιτάω.
Δεν κρίνω αρνητικά απλά σκέφτομαι, διότι και που θα υπάρχει σε βιβλίο όλη αυτή η ιστορία καλό είναι.

!!!

Δε φανταζόμουν ότι κυκλοφορεί στο ίντερνετ!

Χα! δεν είχα προσέξει το παίξιμο του μπουζουκιού!!!
Χαρακτηριστικό παράδειγμα προς αποφυγή. Να βάλεις μπουζουξή να συνοδεύσει παραδοσιακό τραγούδι!!!
Στο γάμο του καραγκιόζη που λένε:019:

Νομίζω ότι ο τραγουδιστής είναι μάλλον στο γάμο του Καραγκιόζη. Ίσως αυτοί οι δύο να …μην πολυγνωρίζονταν μεταξύ τους! Και σίγουρα δεν είχαν μεγάλη εμπειρία από στούντιο. Ως γενική πρακτική πάντως δε νομίζω ότι τότε το μπουζούκι ήταν άσχετο με τα παραδοσιακά.

Κι όμως Περικλή ο τραγουδιστής είναι σωστός. Ο μπουζουξής πριν μπει η φωνή κρατάει χασαποσέρβικο σε βαθμό που δυσκολεύει τον τραγουδιστή να μπει. Γι’ αυτό και περνάνε τόσα μέτρα μέχρι να αρχίσει. Στην πορεία το μπουζούκι αλλάζει τον ρυθμό σε συρτό αλλά είναι υπερβολικά γρήγορο για μπουρνοβαλιό μανέ.
Έτσι, ο τραγουδιστής το λέει στον ρυθμό που πρέπει και ξέρει, ο μπουζουξής που είναι συνοδεία τι κάνει; δεν ακούει;

Τώρα που το ξανακούω δίκιο έχεις. Ομολογουμένως από μια τόσο ιστορική ηχογράφηση περίμενα κάτι παραπάνω, μουσικά. Τι να κάνουμε, όπως και να 'χει χαίρομαι που το άκουσα.

Δεν κρατήθηκα να μην βάλω αυτό, για να έρθω στα ίσια μου!
(Και ποιο γρήγορα καλά ακούγεται… Τελικά μήπως ο μπουζουξής έβλεπε μπροστα :wink:

[video=youtube_share;vxYdEIfxxS8]http://youtu.be/vxYdEIfxxS8[/video]

Κάθε άλλο θα έλεγα. Υπάρχει μια ηχογράφηση δημοτικού με μπουζούκι “Στέλλα, μωρ’ Στέλλα” όπου παίζει ο Τσιτσάνης και τραγουδά ο Πολυμέρης. Καταπληκτική κατά τη γνώμη μου.

Εγώ πάλι έχω άλλη γνώμη (πάλι!!)
Μα απλούστατα γιατί…

Ακούγεται ευχάριστα αλλά καταπληκτική δεν θα την έλεγα!!!

Ναι, αλλά μιλάμε για εποχές παλιότερες του Τσιτσάνη. Αρχές 20ού το μπουζούκι πρέπει να ανήκε στα στάνταρ δημοτικά όργανα για κάποιες περιοχές. Ο Τσιτσάνης δε θα το έπαιξε επειδή ήταν η προφανής επιλογή ρεπερτορίου για μπουζουξή, αλλά σαν πρόταση. (Δε μοιάζει σαν να συνδυάζει το ρυθμό του συρτού στα τρία με λαϊκό βαλσάκι;)

Ρε παιδιά (Δημήτρη κυρίως αλλά και Περικλή και Διονύση), από την αποτύπωση ιχνών αλευριού στο πίσω μέρος του σκουρόχρωμου φουστανιού μιας συζύγου μυλωνά, κανείς δεν απαιτεί καλλιγραφία. Ο Καλαμαράς και ο Παπαδιαμάντης βρέθηκαν μαζί μπροστά στο χωνί, με μοναδικές “πρόβες” τα παιξίματα που έκαναν τα βράδυα ή σε κάποιες γιορτές στο στρατόπεδο, που κάθε άλλο παρά πρόβες ήταν. Στρατεύσιμοι ήταν και οι δυό τους και δεν ήξεραν από τέτοια, ενώ ο Κατσαρός ήταν σούπερ επαγγελματίας. Ο δε υπεύθυνος της ηχογράφησης Γερμανός επιστήμονας και πιθανόν μουσικολόγος, σίγουρα είχε οδηγίες να μην επέμβει ούτε στο παραμικρό, ώστε να βγούν όσο γίνεται γνησιότερες οι ηχογραφήσεις.

Στο συγκεκριμένο τραγούδι με μαγεύει ο τρόπος παιξίματος του Τσιτσάνη. Φαίνεται εύκολος αλλά δεν είναι καθόλου.

Είναι θέμα ακουσμάτων περισσότερο-- το αν μπορεί κάποιος μπουζουξής να αποδώσει παραδοσιακό ύφος-- παρά οργάνου…
Εξ’ άλλου μην ξεχνάμε πως τα παραδοσιακά πριν το κλαρίνο παίζονταν κυρίως με έγχορδα…

Αν και ξεστρατίζει το θέμα, Άλκη νομίζω ότι το κλαρίνο αντικατέστησε το ζουρνά και τις φλογέρες.

Να υπενθυμίσω ότι ο Α.Παπαδιαμάντης στην “Στρίγγλα μάνα” αναφέρεται στον
μισότρελλο Ζάχο που με το μπουζούκι του ‘‘εμελπε’’ το"κρέμετ’ η καπότα στην
αλυγαριά’’.

Ίσως επειδή ήταν μισότρελος!:112:

Πριν μερικές Κυριακές, εντελώς τυχαία, έπεσα σε ραδιοφωνική εκπομπή στο flash όπου εφιλοξενείτο ο Ηλίας Βολιώτης-Καπετανάκης και εκεί ακούστηκε και η “Χήρα”. Πρώτη φορά άκουγα τη συγκεκριμένη ηχογράφηση. Για το Γερμανό υπεύθυνο είπε ότι ήταν ο πατέρας του μακαρίτη συναδέλφου μερικών εδώ μέσα Werner Heisenberg.

Φαντάζομαι τα συμπεράσματα του Γερμανού μουσικολόγου:

Δεν υπάρχει κανένας λόγος για μένα, να συνοδεύσει μπουζουξής παραδοσιακό τραγούδι. Δόξα τω Θεώ έχουμε τόσα άλλα όργανα, πνευστά κι έγχορδα που ανάλογα την παράδοση της κάθε περιοχής αποδίδουν πολύ καλά και πιστά τα μικροδιαστήματα και γενικότερα το ύφος της δημοτικής μουσικής.

Πρώτη φορά το ακούω. Από πού αυτό το συμπέρασμα; Εγώ δεν το πιστεύω αυτό, τα ασύγκεραστα μελωδικά όργανα που έχουμε τώρα, υπήρχαν και τότε.