Αυτές τις μέρες πέθανε η Μαρία Ξανθάκη η οποία ήταν η τραγουδίστρια του συγκροτήματος των αδελφών Ξανθάκη από τη Σίφνο. Τα αδέλφια ήταν ο Αντώνης (+1998), βιολί, ο Γιώργης (πέθανε πριν μερικούς μήνες), λαούτο, και η Μαρία στο τραγούδι.
Τα αδέλφια Ξανθάκη ήταν εγγόνια του εκ των πρώτων, ίσως, βιολιτζήδων της Σίφνου των αρχών του εικοστού αιώνα, Νικολού Αντιλαβή και ανίψια του επίσης βιολιτζή Γιάννη Αντιλαβή. Μεγάλωσαν στη Σίφνο αλλά έφυγαν στην Αθήνα κάπου τη δεκαετία του 60. Ηχογράφησαν δίσκους 45 στροφών με παραδοσιακά Σιφνέικα και έπαιξαν στο ραδιόφωνο σε εκπομπές παραδοσιακής μουσικής. Στις ηχογραφήσεις αυτές κράτησαν, από άποψη, το παραδοσιακό Σιφνέικο παίξιμο.
Είχαν απήχηση και σε γειτονικά νησιά όπως στη Μήλο, Κίμωλο, Φολέγανδρο και Σίκινο.
Μερικά δείγματα: Θεραπιανός, από ραδιοφωνική εκπομπή το 1981.
Μη με στέλνεις μάνα στην Αμερική (ηχογράφηση δεκαετίας 1970). Υπάρχει ηχογράφηση της δεκαετίας του 30 με τη Ρ. Αμπατζή στο τραγούδι και στο βιολί το Σέμση.
Όρνιθα. Ο σκοπός είναι γνωστός σε μερικά νησιά των Κυκλάδων ως “Κρητικός” και τα στιχάκια βρίσκονται και αλλού (π.χ. Νάξο)
Στη Μήλο και την Κίμωλο. Σκοπός από Μήλο-Κίμωλο. Η ηχογράφηση είναι από τη δεκαετία του 70. Το ηχογράφησε πρόσφατα και ο Οικονομίδης στο “Πέρασμα από την Κίμωλο”
Φαίνεται ότι το Μαρώ έκανε και μερικές ηχογραφήσεις με στεριανά εκτός συγκροτήματος. Εδώ το Πάνω σε μικρή ραχούλα.
Τι ωραίες ηχογραφήσεις!! Εξίσου βέρες σιφναίικες με άλλες που έχω ακούσει, αλλά πολύ πιο καθαρές σε σχέση με όσες τραγουδούν άντρες (που προφανώς ζορίζονται πολύ με τους τόνους).
Παρόλο που κάτι δεν πάει καλά με το balance της ηχογράφησης, κατά τη γνώμη μου ειδικά εδώ η μακαρίτισσα βγάζει υπέροχη φωνή.
Να ζείτε να τη θυμάστε.
(Και μια ελάσσων λεπτομέρεια που εκτιμώ: επιτέλους να και κάποιος που όταν θέλει να πει «πέθανε» λέει «πέθανε».)
Το χραμάκι. Καλαματιανό που φτιάχτηκε την περίοδο της κατοχής στην Απείρανθο. Ο στιχουργός είναι γνωστός όπως επίσης και η προέλευση της μουσικής. Αλλά είναι δημοτικό (νησιώτικο). Υπάρχουν και άλλα από την κατοχή και απελευθέρωση στην Απείρανθο.
Γιούπι γιάγια. Τι κι αν η μουσική του προέλευση δεν έχει σχέση με την Ελλάδα; Στην κατοχή, του φορέσανε αντιφασιστικά στιχάκια και διαδόθηκε παντού (πόλεις και χωριά). Σε κάποιες περιοχές ενσωματώθηκε στις τοπικές παραδόσεις. Είναι δημοτικό (πια).
Στην αρχή του βίντεο φαίνεται ο Αντώνης Ξανθάκης σε καφενείο μουσικών στη Μενάνδρου από εκπομπή του 1978. Στη συνέχεια εμφανίζονται τα αδέλφια σε συναυλία στο θέατρο Λυκαβηττού στις 9 Σεπτεμβρίου 1985. Την είχα δει την εκπομπή εκείνη. Είχαν εμφανιστεί αρκετά κυκλαδίτικα σχήματα (Κονιτόπουλοι και Κούλα Κληρονόμου με Γιάννη Ζευγώλη μεταξύ άλλων). Οι Ξανθάκηδες παίζουν δύο σκοπούς.
Α. Τον Παριανέικο, στον οποίο αποδίδονται δύο δίστιχα (δεν ξέρω ποιανού) με θέμα την εκκλησία της Παναγιάς του Μπαλή που είναι στον Αρτεμώνα. Τον ίδιο σκοπό με αυτές τις στροφές τον είχαν κυκλοφορήσει σε δισκάκι αρκετά χρόνια πριν.
Β. Στράτα μου της Χερρόνησος (ή σκέτο Χερρόνησος). Αποδίδονται δύο από τις πολλές στροφές που σχετίζονται με το σκοπό αυτό. Η δεύτερη στροφή θυμίζει παρόμοια που συναντάται στον θερμιώτικο «Μάη». Και τη Χερρόνησο είχαν κυκλοφορήσει σε ηχογραφήσεις.
Στο τέλος του βίντεο είναι φωτογραφίες σχετικά με την εκκλησία της Παναγιάς του Μπαλή. Γιόρταζε χθες, των Εισοδίων, και είναι η μεγάλη χειμωνιάτικη γιορτή για τον Αρτεμώνα (η άλλη είναι τον δεκαπενταύγουστο που γιορτάζει η Παναγιά η Κόχη).