H οθωμανική μουσική γράφεται μεν σε πεντάγραμμο, όμως χρησιμοποιεί σειρά σημείων αλλοιώσεως πολύ περισσότερων από την ύφεση και τη δίεση του δυτικού πενταγράμμου. Και υπήρξε και ένα εργαλείο «ευρωπαιοποίησης» της Τουρκίας γενικότερα, σε εποχές που η εξουσία αντιστεκόταν πεισματικά σε τέτοιες πρσοπάθειες. Η βυζαντινή γράφεται σε πεντάγραμμο σπάνια και εγώ την έμαθα χρησιμοποιώντας την παρασημαντική. Και πάντα ο κάθε εκτελεστής, κάθε φορά που θα εκτελέσει ένα κομμάτι το εκφέρει διαφορετικά, εμείς μιλάμε για το πόσο πιστή μπορεί να είναι η αρχική καταγραφή, σε σχέση με αυτό που ακούει ο καταγραφέας.
Αυτό που ήθελα να πω είναι ότι ενώ η παρασημαντική έχει οφέλη έναντι του δυτικού πενταγράμμου στα παραδοσιακά τραγούδια, τα ρεμπέτικα δεν έχουν ούτε τις διαστηματικές διαφορές των δημοτικών ούτε τα ποικίλματα που περιγράφουν τα αντίστοιχα εργαλεία σήμανσης της παρασημαντικής. Όμως έχουν κάποιους κανόνες εκφοράς που κανένα σύστημα καταγραφής δεν μπορεί να περιγράψει, άρα πρέπει να τα ακούμε προσεκτικά στις πρώτες εκτελέσεις, που τέτοιες δεν υπήρξαν στα δημοτικά να τις αντιγράψουμε.
Τα σημεία αλλοιώσεως έχουν ελάχιστη σημασία. Στη μεν οθωμανική γραφή είναι υπαινικτικά (λέμε «ένα μόριο κάτω» αλλά όλοι ξέρουμε πόσο νερό χωράει σ’ αυτό), στη δε βυζαντινή δεν υπάρχουν ολωσδιόλου, έχεις μόνο μια μαρτυρία «ήχος τάδε» και από κει και πέρα ξέρεις μόνος σου.
Επιπλέον, δεν υπάρχει κανένα σύστημα που να προβλέπει όλες τις αλλοιώσεις όπως ακριβώς εκτελούνται σε κάθε τοπική παράδοση, αλλά ούτε και χρειάζεται.
To θέμα μας δεν είναι, ως τώρα τουλάχιστο, τα σημεία αλλοιώσεως. Είναι η παρασημαντική vs. πεντάγραμμο, σε ό,τι αφορά την πιστότητα κατά την καταγραφή της ελληνικής παραδοσιακής μουσικής.
Τέλος πάντων, διατηρώ τις επιφυλάξεις μου (ιδίως που δεν καταλαβαίνω γιατί να διακρίνουμε τα ρεμπέτικα από τα άλλα παραδοσιακά), αλλά δεν πειράζει.
Υποθέτω, μόνο όταν κάποιος θέλει να επικοινωνήσει με μουσικούς εκτός του χώρου της βυζαντινής, π.χ. για να δώσει ένα παράδειγμα μέσα σ’ ένα μουσικολογικό κείμενο… Θεμιτό, όπως το να γράφεις μια ελληνική λέξη ή σύντομη φράση σε φωνητική απόδοση me latinika grammata για τέτοιες ειδικές ανάγκες.
Ας κλείνουμε μία μία τις παρενθέσεις. Για τη σχέση με τα μπλουζ, τι άλλα;
Η σχέση με τα μπλουζ υπάρχει, πράγματι, αλλά μόνο στο επίπεδο των στίχων. Όπως το έχουμε ήδη συζητήσει, όλοι όσοι πεινάνε έχουν περίπου τους ίδιους καημούς.
Εγώ τα ανακάλυψα αρκετά μεγάλος σε ηλικία. Προέρχομαι από τα blues μουσικά. Έχεις δίκιο για τα μπουζούκια… Πρέπει να ακούσεις τα σωστά πράματα και τους σωστούς ανθρώπους. Νομίζω το κοινό τους σημείο εκτός από την χρονική περίοδο που γράφτηκαν (δεκαετία 20 με 30)εχει να κάνει με μια χαμηλή οικονομική μάζα ανθρώπων (που εκείνα τα χρόνια ήταν ο περισσότερος πληθυσμός) και επίσης είχαν πολύ πόνο… Μουσικά δεν έχουν κοινά… Το ένα παραπέμπει Αφρική και το άλλο ανατολή… Βασικά τα βιώματα ήταν ίδια. Γιαυτό δεν μπορεί να γραφτούν τέτοια κομμάτια… Ήταν βιωματική μουσική… Και οι δύο πλευρές… Πηγαία μουσική…
Πολύ πρόσφατα σχολιάζαμε ένα άρθρο σχετικά, αλλά δε βρίσκω ποιος το λίνκαρε και πού. Σε ποια συζήτηση είναι; Όπου υπήρχε η παρατήρηση ότι τα βιώματα ρεμπέτηδων και μπλούζμεν γίνονται κοινά από τη φάση που οι μαύροι της Αμερικής γίνονται βιομηχανικοί εργάτες, όχι πιο πριν στις φυτείες, και ότι αυτό αφήνει αντίκτυπο και στη μουσική.
Ναι μωρέ, αυτό ήταν και το είδα και το λινκ (στα πρώτα της παρούσας συζήτησης), αλλά με μπέρδεψε ο τίτλος του δικού μας νήματος, «Συμπεθεριό με το στανιό», που θυμόμουν ότι έχει να κάνει με τον Στ. Βαμβακάρη, και νόμισα ότι είναι άλλο.
ZARAZ
(Κουνάβης Ευώδιος, ποιητής (εκ του προχείρου και εν πλήρει φορμαλισμώ))
52
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, πριν κοντά καμιά δεκαπενταριά χρόνια έβλεπα μια εκπομπή (θα την έχουν δει κι άλλοι) όπου μίλαγε κάποιος ελληνοαμερικανός αστυνομικός και κοινωνιολόγος, και εξηγούσε ότι στην πραγματικότητα το ραπ και όχι το μπλουζ έχει σχέση με το ρεμπέτικο (στο νόημα βέβαια, όχι στη φόρμα), και αν και δεν θυμάμαι τα επιχειρήματά του, θυμάμαι ότι τα είχα βρει πειστικά (χωρίς αυτό βέβαια να σημαίνει ότι είχα δικιό, δεν θα εμπιστευόμουν τυφλά την κρίση μου και ειδικά την τότε). Αυτό όμως δεν συζητιέται καθόλου, μάλλον γιατί λίγοι ρεμπετόφιλοι ακούνε ραπ.
Φυσικά και το rap έχει συνδέση με το ρεμπέτικο ειδικά αμερικανικό και γαλλικό, αφού έχουν ρίζες από εργατικές τάξεις και αρκετά θέματα κοινά που αφορούν αντίστοιχες ομάδες ανθρώπων.
Το ελληνικό ραπ θα έλεγα λιγότερο, αν και βγήκαν κάποιοι Έλληνες που μίλησαν για την σύνδεση τους όπως ο BD Foxmour που συνεργάστηκε με Στέλιο Βαμβακάρη και Ξαρχάκο, καθώς και ο Εισβολέας.
Μην μπερδευτουν οι μεγαλύτεροι σε ηλικία με την σχετικά πρόσφατη Τραπ μουσική που δεν έχει καμία επαφή τόσο μουσικά όσο και στιχουργικά με την rap / hip hop.
Μπορώ να καταλάβω (με τα ελάχιστα που ξέρω από ραπ) τη λογική κάποιου που συσχετίζει το ραπ με το ρεμπέτικο, αλλά η χρονική απόσταση δεν είναι εμπόδιο;
Περικλή νομίζω η rap έχει κάπου μισό αιώνα ζωής, αρκετά πιο νέα από το ρεμπέτικο.
Δεν ξέρω κατά πόσο είναι εμπόδιο αυτή η χρονική διαφορά καθώς και η μουσική τους όσον αφορά την θεωρία, η rap θέλει μόνο μια λουπα, δεν χρειάζεται ούτε κλίμακες, μακαμ, συγχορδίες η τίποτα άλλο.
Είναι σαν να δημιουργηθεί σήμερα μια μουσική κάπου στην Αφρική από περιθωριακές ομάδες η οποία να έχει στίχο που να μιλάει για τα προβλήματα της εποχής του σήμερα, το έρωτα, τα πολιτικά κ.α.
Προσωπικά θα έβρισκα πάλι κοινά ερεθίσματα στην δημιουργία αυτών των 2 διαφορετικών ειδών όπως και το κοινό που απευθύνοντε / αν.
Είναι ότι μιλάει για αφραγκίες ρεμπέτικο? Είναι ότι μιλάει για καψούρες ρεμπέτικο? Είναι η reggae ρεμπέτικο λόγω πάφα πούφα πρασινάδας? Μήπως είναι πάνκ το ρεμπέτικο λόγω “αντιεξουσιαστικών” πεποιθήσεων ? Είναι κοινωνικό το ρεμπέτικο ή απλά παρτιλίδικο και εγωκεντρικό ?
Ποιός ο λόγος τόσης ανάγκης να ταυτιστεί με κάτι άλλο ? Μήπως δεν είναι αρκετό το ρεμπέτικο ?
Εξού και αυτές οι υπερβολικές φανφάρες τύπου καραπατάκη είσβολέας… Πολύ χαμηλής αισθητικής ακουστικές οφθαλμαπάτες, ταμάμ για το κοινό που απευθύνεται (πιτσιρίκια του tik tok και instagram) .
Όχι βέβαια! Αλλά και το «είναι ρεμπέτικο» είναι μια συνοπτική και κάπως εφετζήδικη διατύπωση που, σε πιο αναλυτική κυριολεξία, θα μπορούσε να λέει «κοινά στοιχεία μεταξύ κάποιων ειδών που δεν είναι κοινά με κάθε πιθανό είδος στον κόσμο» (με την έννοια ότι παντού θα βρεις π.χ. τραγούδια για τον ανεκπλήρωτο έρωτα, όχι όμως παντού τραγούδια για το κυνηγητό με την αστυνομία!). Στοιχεία θεματολογίας, πιο συγκεκριμένα. Ε, άμα το δούμε έτσι, υπάρχουν κοινά σημεία, όχι;
Αυτό είναι ένα πιο ουσιαστικό και ενδιαφέρον ερώτημα, αν και μας βγάζει λίγο εκτός θεματολογίας. Πιστεύω ότι θα είχε ενδιαφέρον να συζητηθεί σε χώρια νήμα.
