δύο λαϊκές κιθάρες και μία resonator


(Μάνος Τουρπάλης) #1

Εδώ και αρκετό καιρό έχω φτιάξει δυο λαϊκές κιθάρες και μία resonator – αυτή είναι μετατροπή, αλλά με τόση δουλειά που την λογίζω κατασκευή πλέον.

Ο ίδιος δεν παίζω κιθάρα κι έτσι πέρασε καιρός μέχρι να βρω φίλους να παίξουν - και κανέναν πρόθυμο για «βίντεο επίδειξης». Ίσως έτσι να ʽναι καλύτερα – τα δείγματα ήχου παρακάτω δεν έχουν προδιαγραφές πιστότητας, είναι όμως από ζωντανά παιξίματα.

Οι δύο λαϊκές έχουν κλίμακα 64 εκ. και έγιναν στο ίδιο καλούπι , βασισμένο σʼ ένα από δύο Γερμανικά κιθαρόνια του μεσοπολέμου που είχα την ευκαιρία να μελετήσω – με κάποιες διαφορές ως προς τις διαστάσεις, με ίδια όμως κλίμακα και διάταξη καμαριών. Και τα δύο έχουν ένα μεταλλικό «σύστημα» κολυμπητού (floating) και ρυθμιζόμενου καθʼ ύψος καβαλάρη, που επιπλέον συνδέεται με άρθρωση με τον χορδοκράτη που επιτρέπει και το «κλείδωμα» της θέσης του στο καπάκι.

Ο καβαλάρης αυτός σπανίζει μάλλον, δεν βρήκα άλλη κιθάρα ούτε «σκέτο» καβαλάρη σαν ανταλλακτικό για επισκευές κτλ. Η μία κιθάρα έχει ταμπέλα, και βρήκα πληροφορίες για τον κατασκευαστή, ο οποίος σταμάτησε την δραστηριότητά του πριν ακόμα τον Βʼ πόλεμο. Βρήκα όμως μια φωτογραφία του Καραμπεσίνη που κρατάει κιθάρα με τέτοιο καβαλάρη – χορδοκράτη. Μια και μοναδική φωτο – δεν έχει τύχει να δω άλλη στην Ελλάδα, αν ξέρει κανείς κάτι άλλο θα με ενδιέφερε.

Η πρώτη κιθάρα έχει σκάφος καρυδιά, καπάκι έλατο, μανίκι μαόνι με κόντρες σφεντάμι / βένγκε. Καμάρια «σκάλα», όλα παράλληλα μεταξύ τους (δεν υπάρχει λοξό καμάρι, όπως και στο Γερμανικό κιθαρόνι). Μερικές φωτογραφίες από την κατασκευή:

Επειδή μου αρέσουν επίσης και οι μεταλλικές κατασκευές και οι δυνατότητες ρυθμίσεων, σʼ αυτήν προσπάθησα να κάνω μια κατασκευή παρόμοια με τον πρωτότυπο καβαλάρη, έστω χωρίς να συνδέεται με τον χορδοκράτη.

Οι δοκιμές των μεταλλικών καβαλάρηδων (εφτά έφτιαξα, αν θυμάμαι καλά) έβγαλαν μεν καλό ήχο αλλά όχι κατάλληλο για λαϊκή. Ίσως λόγω κακής ποιότητας διαθέσιμων εργαλείων (τα πάσα του Γερμανικού έχουν μηδενικό τζόγο κι εγώ έχω κολαούζα από το lidl) ή ίσως λόγω υλικού – δεν αναγνωρίζω τι ακριβώς από τι κράμα είναι ο πρωτότυπος, αλλά πάντως είναι ελαφρύτερο από αλουμίνιο, σίδερο και μπρούτζο που χρησιμοποίησα εγώ. Κατέληξα στα τετριμμένα-αλλά-γνωστά, κόκκαλο με εβένινη βάση σε διάφορες παραλλαγές. Πάντως και με αυτή τη διάταξη, απομένει ακόμα κάποιο ψάξιμο στη διαμόρφωση της βάσης.

Στα βίντεο παρακάτω παίζεται από τον Τάσο Θεοδωράκη σʼ ένα γλεντάκι στην Τομπουρλίκα. Η κιθάρα έχει μόλις φορέσει χορδές με τον «τελικό» καβαλάρη, 11άρες phosphor bronze της Martin, αφού δοκίμασα πολλές.

//youtu.be/AD6pRDBT3wA

και από την Λ. Τσαμπάζη στο σχήμα «οι Άγγελοι του Τσιτσάνη», με πιο παιχνιδιάρικη διάθεση

//youtu.be/pU3ta6CcCwA


(Μάνος Τουρπάλης) #2

Η δεύτερη κιθάρα είναι με κολλητό καβαλάρη. Τα «μουστάκια» δεν τα είχα στο πρόγραμμα: μου έφυγε μια πριονιά στον μέχρι τότε ορθογώνιο καβαλάρη, μειώνοντας κάπως το πλάτος του ενός «φτερού». Προέκυψε μουστακαλού.

Σκάφος από κυπαρίσσι, μανίκι σφεντάμι/βένγκε/ντουσιέ, καπάκι και καμάρια από κέδρο. Και σʼ αυτήν τα καμάρια είναι σε «σκάλα» με λοξό όμως το καμάρι του καβαλάρη. Χορδές επίσης 11άρες Martin Phosphor Bronze.
Μερικές φωτογραφίες από την κατασκευή:

Στα βίντεο παίζουν οι Α. Δεληγεώργης (με τον Φ. Ιωαννίδη μπουζούκι) στο «Πήρε και βραδιάζει»

//youtu.be/HN38JN72Qus

και από την μάζωξη στην Τομπουρλίκα, στο πρώτο βίντεο ο Β. Χατζηγιάννης :

//youtu.be/IrzLJc4lsDA

Στο δεύτερο, ο Δ. Σφίγγος και Σ. Κρομμύδας παίζουν τις δύο κιθάρες μαζί.

//youtu.be/enP0ShGPsXI


(Μάνος Τουρπάλης) #3

Η τρίτη κιθάρα είναι μετατροπή μιας παλιάς κιθάρας, Ρώσσικης κατασκευής με πολλά προβλήματα, σε Resonator guitar. Άρχισα από το μηδέν, μη έχοντας καμία τεχνική γνώση για τις ειδικές απαιτήσεις του συγκεκριμένου τύπου, απλώς γιατί μου άρεσε αισθητικά – και το ρεπερτόριό της φυσικά. Το βασικό χαρακτηριστικό είναι ότι ο ήχος παράγεται από την διέγερση (μέσω του καβαλάρη) ενός ηχείου (resonator) – κώνου αλουμινίου που στερεώνεται σταθερά στο εσωτερικό του σκάφους. Δεν υπάρχει «καπάκι» με την έννοια που έχουμε συνηθίσει, και το σκάφος πρέπει να είναι όσο πιο άκαμπτο γίνεται. Όλη την ευθύνη του ήχου έχουν το σύστημα κώνου / καβαλάρη, ο όγκος του σκάφους και οι (όποιες) τρύπες στο καπάκι. Η επιλογή των ξύλων (αν υπάρχουν καν, οι «ξύλινες» είναι συνήθως κόντρα πλακέ με μια φλούδα ξύλου ή καπλαμά) δεν επηρεάζει και δεν δίνεται η ίδια σημασία όπως στα «κανονικά» ακουστικά όργανα, αφορά αισθητικούς κυρίως λόγους.
Εδώ είναι η κιθάρα στην αρχική της κατάσταση, σκάφος κόντρα πλακέ, μανίκι οξιά (χωρίς ταστιέρα, όλο βαμμένο μαύρο) και καπάκι έλατο (7 κομμάτια, το κράτησα).

Χαρακτηριστική είναι η ένωση μάνικου – σκάφους (τύπου Stauffer – Legnani) με βίδα (χωρίς κολλήσεις), η οποία ελέγχει την γωνία της ένωσης, ρυθμίζοντας το action. Είχα την πρόθεση να την χρησιμοποιήσω (για το action), αλλά λόγω της ιδιαιτερότητας του συστήματος κώνου / καβαλάρη, τελικά η βίδα απλώς χρησιμεύει για να κρατάει το μανίκι στη θέση του –βέβαια είναι αξιοσημείωτο κι αυτό, δεδομένης της μεγάλης τάσης των χορδών (min 13άρες).

Εδώ είναι η τελική της μορφή ως resonator. Πλάτη και καπάκι από κόντρα πλακέ με καπλαμά καρυδιάς (bookmatched), ταστιέρα παλίσανδρος, κλίμακα 24,75 ίντσες (~ 63 εκ.). Από την αρχική κατασκευή έμειναν μόνο τα πλαϊνά και το μανίκι οξιάς (χωρίς την «ταστιέρα» και με προσθήκες, δυό κόντρες βένγκε και βέργα). Κώνος Τσέχικης κατασκευής (ευχαριστώ τον PaKag γι αυτό, όπως και για τις συζητήσεις που είχαμε), καβαλάρης σφεντάμι, το κάλυμμα του κώνου από τον δίσκο του καπακιού.

Η όλη κατασκευή φαίνεται από την αρχή με λεπτομέρειες (για όποιον ενδιαφέρεται, μιας και δεν υπάρχει – όσο ξέρω – αντίστοιχη κατασκευή σε Ελληνικά), μαζί με πληροφορίες που έβρισκα στην πορεία στο luthier, σ΄αυτό το θέμα:
http://www.luthier.gr/index.php?topic=2967.0
Ανεβάζω και μερικές εικόνες από «κρίσιμα» στάδια εδώ.

Κάποια στιγμή – δυστυχώς όχι από την αρχή – έπεσα πάνω στην Convertible Guitar του Pagelli και είδα ένα βίντεο όπου ο οργανοποιός άλλαζε τον κώνο με έναν «δίσκο – συμβατικό καπάκι» με καμάρια, μετατρέποντας την κιθάρα - μεταξύ άλλων – και σε ακουστική.

Με γοητεύουν πάρα πολύ οι μετατροπές και είπα να το προσπαθήσω. Δούλεψε. Με κολυμπητό (floating) καβαλάρη από έβενο, με δυνατότητα ρύθμισης ύψους και «τονικά διορθωμένο» (compensated - ζητώ συγγνώμη για τους απανωτούς Αγγλικούς όρους, αλλά αυτή είναι η «βιβλιογραφία» στην περίπτωση αυτή). Από αισθητικής όμως σκοπιάς, το νέο καπάκι ήταν τόσο «άσπιλο» - σχεδόν λευκό - σε σχέση με την υπόλοιπη κιθάρα (στα πλαϊνά έχω αφήσει όλα τα σημάδια χρήσης κτλ. να φαίνονται, και στο μπράτσο είχα φτιάξει τεχνητά) που αποφάσισα – αφού το «πάλιωσα» τεχνητά κι αυτό λίγο - να το ζωγραφίσω (με ξυλομπογιές), όπως και κάποια μπουζουκοειδή των οποίων τις φιγούρες ζωγραφίζω τελευταία, φαίνεται και μία εδώ.

Αυτές είναι λοιπόν οι επιλογές της μετατροπής:

Στο βίντεο παρακάτω, ο ιδιοκτήτης της παίζει και στις δυό της μορφές. Στο 2:13 περίπου φαίνεται και η αλλαγή του καπακιού – συντετμημένη για το βίντεο, αλλά και στην πραγματικότητα δεν κρατάει και πολύ, περίπου πέντε λεπτά - ενώ τον πιο πολύ χρόνο καταναλώνουν οι οκτώ βίδες του ξύλινου καλύμματος. Ο χορδοκράτης με μία βίδα κρατάει μια χαρά τις τάσεις των χορδών – 13άρες, και πάλι Phosphor Bronze SP της Martin.

//youtu.be/Sexh7RQxFQU


#4

Μπράβο Μάνο και συγχαρητήρια, όχι μόνο για τις κατασκευές που είναι πραγματικά σε ένα υπέροχο επίπεδο αλλά και για την παρουσίαση. Συνέχισε δυναμικά.


(Νίκος Σαρηγιάννης) #5

συμφωνώ με τον λουκά και επαυξάνω! πόσο θα ήθελα να δοκιμάσω αυτά τα όργανα!


#6

Έχω μια ξύλινη σκούπα,είναι εύκολο να μου την κάνεις μπουζούκι που να μετατρέπεται σε κιθάρα Μουρτζίνου κατά προτίμηση;:). Συγχαρητήρια, απίστευτη δουλειά, πραγματικά είναι κάποια παιδιά μέσα στο φόρουμ που οι κατασκευές τους δίνουν την καλύτερη έννοια της λέξης ερασιτέχνης!Σας χαίρομαι και σας ζηλεύω …


#7

Τρία εξαιρετικά όργανα !!! Ο Μάνος είναι αυτο που προσωπικά αποκαλώ “ήρεμη δύναμη”. Εξαιρετικός καλλιτέχνης, με όλες τις ενέργειες πολυ καλά σχεδιασμένες, με αξιοζηλευτες ιδιοκατασκευες, με γνώσεις απο την εργασία του που τον βοηθούν στο αντικείμενο της οργανοποιΐας, με μεράκι και πραγματική βαθιά αγάπη σε αυτο που κάνει. Εξού και το αποτέλεσμα.


(Nikolas Fereos) #8

Σπουδαία δουλειά . Το γνήσιο μεράκι φαίνεται να ξεχειλίζει απο παντού. Όπως πάντα εξαιρετικό φινίρισμα και αισθητική.


(FILIOS) #9

Μάνο και το δικό μου θαυμασμό για τις τρείς κιθάρες Θεωρώ και την Resonator εξ ολοκλήρου δική σου κατασκευή μιας και χρησιμοποίησες μόνο τα πλαϊνά της Ρωσικής Αυτή την κατασκευή την θεωρώ πολύ δύσκολη και απαιτεί πολλές γνώσεις και δεξιότητα Και πάλιν μπράβο !


(Γιώργος Γεωργαλάς) #10

Μπραβο ρε Μανο. !!!

Οτι και να πω θα είναι λιγο… Εξαιρετικες
οπως και η παρουσιάση…


(Μάνος Τουρπάλης) #11

ευχαριστώ πολύ όλους!

βρες μια ηλεκτρική “να την βάζουμε και στο ρεύμα” :slight_smile:


#12

Χαχαχαχα!..θα βγάζει φυσικό ήχο;


(SDimis) #13

Εμεις τα εχουμε πει…καταπληκτικη δουλεια ,μερακι και αγαπη για τιην οργανοποιια απο ενα πραγματικο ερασιτεχνη ! Μπραβπ Μανο


#14

Πολλά συγχαρητήρια Μάνο για τις δουλειές σου. Ωραία ηχοχρώματα και μερακλήδικες κατασκευές. Περιμένουμε την συνέχεια !