Ν. Ορδουλίδης: Συννεφιασμένη Κυριακή και Τη Υπερμάχω-Καθρέφτισμα ή Αντικατοπτρισμός;


(Giorgos Gekas) #1


Αντιγράφω από την σελίδα του fagotto πληροφορίες για μία νέα κυκλοφορία ενός μουσικολογικού βιβλίου του Νίκου Ορδουλίδη.

Συννεφιασμένη Κυριακή και Τη Υπερμάχω - Καθρέφτισμα ή Αντικατοπτρισμός;

Είναι το τραγούδι του Τσιτσάνη το καθρέφτισμα των φθόγγων του εμβληματικού βυζαντινού κοντακίου, η προβολή του γενετικού κώδικα μιας μουσικής που συνέχει τον ελληνισμό ανά τους αιώνες; Ή μήπως πρόκειται για οφθαλμαπάτη, για έναν από εκείνους τους αντικατοπτρισμούς που ξεδιψούν μόνο το μάτι, εγκαταλείποντας τους ταξιδιώτες της ερήμου στην στέρηση των ζωτικών πόρων που έχει ανάγκη η πορεία τους;

Η ομοιότητα της Συννεφιασμένης Κυριακής του Βασίλη Τσιτσάνη με τον ύμνο Τη Υπερμάχω της ορθόδοξης παράδοσης είναι σήμερα δημοφιλές αντικείμενο ανταλλαγών στο διαδίκτυο, τόσο στα φόρα των ρεμπετόφιλων όσο και σε αυτά των ψαλτών.

Στο πρώτο μέρος του βιβλίου παρουσιάζονται ορισμένες από τις απόψεις που έχουν εκφραστεί κατά καιρούς για τις σχέσεις των δύο μουσικών ειδών γενικότερα, αλλά και για την καταγωγή της Συννεφιασμένης Κυριακής από το Τη Υπερμάχω.

Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου εξετάζονται οι ιστορικές σχέσεις μεταξύ των δύο μουσικών ειδών, συνθέτοντας μία ιδιόμορφη μουσική ιστοριογραφία η οποία συχνά κινείται γύρω από το ζήτημα της ελληνικότητας.
Το τρίτο μέρος ασχολείται με την σχέση του δασκάλου με τον μαθητή, η οποία βρίσκεται στον πυρήνα αυτού που συνήθως αποκαλείται «ύφος» στην ψαλτική τέχνη. Η εξέταση ορισμένων ψαλτικών «σχολών» και της συνομιλίας μεταξύ παράδοσης και καινοτομίας στην μουσική πράξη, αποτελούν ζητήματα ιδιαιτέρως ενδιαφέροντα.

Τέλος, στο τέταρτο μέρος του βιβλίου, της αμιγούς μουσικολογικής ανάλυσης, πραγματοποιείται μία νέα σύγκριση των δύο έργων, Συννεφιασμένης Κυριακής και Τη Υπερμάχω.


(Νίκος Πολίτης) #2

Διορθώστε με κάποιος, αν κάνω λάθος: η ομοιότητα Συννεφιασμένης Κυριακής και Τη Υπερμάχω συμπυκνώνεται στην ομοηχία τεσσάρων φθόγγων: Συ – ννε – φια – σμέ και Τη Υ – περ – μά. Υπάρχει κάτι ακόμα;


(nikos forlan) #3

Οχι δεν υπάρχει κάτι άλλο.
Πριν κοντά 15 χρόνια, είχα ακούσει τον Π. Σαββόπουλο να τα λέει ως θεωρία. Τότε είχα ενθουσιαστεί. Τώρα απλά, απορώ γιατί να μπουν σε αυτή την διαδικασία. Μουσικολογικά άλματα.


#4

Κατά τη γνώμη μου (κατά το αφτί μου δηλαδή) όχι. Και άλλωστε και αυτές οι τέσσερις συλλαβές σχηματίζουν μια κοινότατη ούτε-καν-μελωδία: οι τρεις πρώτες είναι η ίδια νότα και η τέταρτη είναι η επόμενη της κλίμακας. Φαντάζομαι πρέπει να συμβαίνει σε άπειρα κομμάτια αυτό!

Είναι ωστόσο αντικειμενικό γεγονός ότι έχουν γραφτεί και συζητηθεί πολλά για την υποτιθέμενη ομοιότητα των δύο μελωδιών.

Απ’ ό,τι καταλαβαίνω από την παρουσίαση, ο Ορδουλίδης πρώτον μεν συγκεντρώνει όσα έχουν γραφτεί σχετικά και τα σχολιάζει, δεύτερον δε τα παίρνει ως αφορμή για να συζητήσει το ευρύτερο (και ουσιαστικότερο φυσικά) θέμα της σχέσης βυζαντινού μέλους και ρεμπέτικου.

Να πω την αλήθεια, τις πιο ηχηρές απόψεις γι’ αυτό το ζήτημα τις έχω ακούσει είτε από αστοιχείωτους είτε από ανθρώπους που δεν είναι μεν αστοιχείωτοι αλλά ξεκινούν με προαποφασισμένα συμπεράσματα, για να υπηρετήσουν μια ιδεολογία, και, επιλέγοντας από μια πραγματικότητα τα στοιχεία εκείνα που εξυποηρετούν τον στόχο τους, τελικά δε μας κάνουν σοφότερους. Οπότε, δε θα το έβρισκα άνευ ενδιαφέροντος να διαβάσω επιτέλους μια σοβαρή μελέτη για το ζήτημα. Όσο μπορεί κανείς να κρίνει από την παρουσίαση του εκδοτικού ποίκου, και όσο έχω παρακολουθήσει τον Ορδουλίδη (λίγο ομολογουμένως), αυτή πρέπει να είναι σοβαρή.


(Νίκος Πολίτης) #5

Υπάρχει βέβαια και κάτι ακόμα αλλά, αν (όπως πράγματι) μία ακολουθία τριών ομόηχων φθόγγων και μίας ανόδου κατά έναν φθόγγο, βρίσκεται σε χιλιάδες κομμάτια παγκοσμίως, το «άλλο» έχει συμβεί σε δεκάδες (μην πώ εκατοντάδες!) χιλιάδες κομμάτια: Η Σ. Κ. είναι τονισμένη σε ματζόρε, που είναι βεβαίως κάποιου είδους «εξέλιξη» του Ραστ στην ελληνική λαϊκή μουσική του ώριμου 20ού αιώνα, το «Τη Υπερμάχω» είναι τονισμένο σε πλάγιο του τετάρτου, το αντίστοιχο του ραστ στη βυζαντινή τροπική θεωρία.
Επειδή δεν με καίει το θέμα, δεν θα ψάξω να διαβάσω αυτή τη στιγμή την εργασία του κ. Ορδουλίδη (που φυσικά και μοιάζει ενδιαφέρουσα), υποπτεύομαι όμως και μόνο από τον τίτλο, ότι το «ρητορικό δίλημμα» Καθρέφτισμα ή αντικατοπτρισμός, ο ίδιος το βλέπει να εξηγήται κλίνοντας περισσότερο προς τη δεύτερη λέξη.


#6

Για την ακρίβεια, οι πέντε πρώτες νότες -και όχι οι τέσσερις- είναι ίδιες. (Αν δεν λάβουμε υπόψη τις αξίες.)

Συν-νε-φια-σμέ-νη // Τη Υ-περ-μά-χω

Και αυτό, στην απλή εκδοχή του Τη Υπερμάχω, όπως το λέμε εμείς ο κοινός λαός. Και από δόκιμους ψαλτάδες ή χορωδίες το ακούμε έτσι, αλλά όχι πάντα - συχνά στο Τη υπερμά-α-αχω γίνεται ένα ψηλοκρεμαστό στολίδι (από τονική Ντο: ντο ντο ντο φά-μι-ρε ρε) που περιορίζει την ομοιότητα με τη Συννεφιασμένη στις τρεις πρώτες συλλαβές, που είναι σε μία νότα κι οι τρεις.