Α, ωραία. Για πρώτη φορά αρχίζω να καταλαβαίνω κάπως καλύτερα τι είχε γίνει σ’ εκείνη την περίφημη δίκη. Όχι και τελείως όμως, γιατί ο Σαββόπουλος πέφτει σε αντιφάσεις στην εξιστόρησή του:
Το δικαστήριο απεφάνθη ότι το τραγούδι δεν είναι ούτε του Γκινή, όπως υποστήριζε ο ίδιος, ούτε του Σαββόπουλου, που κανείς ποτέ δεν το είχε υποστηρίξει (ούτε βέβαια ο ίδιος), αλλά δημώδες. Μετά ο Γκινής έκανε στον Σαββόπουλο πρόταση εξωδικαστικού συμβιβασμού, ότι δήθεν το γράψανε μαζί, για να παίρνουν τα λεφτά μισά μισά. Ο Σαββόπουλος αρνήθηκε, και ο δικηγόρος του Γκινή κατάφερε να ξαναπάνε στα δικαστήρια, κουβάλησαν «τη μισή Κάλυμνο» μαζί τους, και πέτυχαν να αναγνωριστεί ο Γκινής ως δημιουργός.
Αλλά στο τέλος λέει «νομίζω ότι έγινε μία μόνο δίκη».
Μία δίκη ή δύο;
Επιπλέον, να προσθέσω και ένα στοιχείο από τη διάχυτη κοινή γνώμη της Καλύμνου, δεκαετίες αργότερα: λένε -και φαίνεται λογικό- ότι ο Γκινής διεκδίκησε την πατρότητα όχι του Ντιρλαντά συνολικά, ως ανοιχτής σύνθεσης που μπορεί να εκτελεστεί με τούτα ή εκείνα τα λόγια, αλλά της συγκεκριμένης εκδοχής που ηχογράφησε κι ο ίδιος αλλά και ο Σαββόπουλος. Το βρίσκω πειστικό, αν λάβουμε υπόψη μας ότι:
α) στο άρθρο λέει ότι στην πρώτη απόφαση, ότι είναι δημώδες, το δικαστήριο έλαβε υπόψη του και καταγραφές του Λαογραφικού Αρχείου της Ακαδημίας που έδειχναν ότι το τραγούδι είναι πιο παλιό απ’ τον ίδιο τον Γκινή. Το ίδιο είχαν καταθέσει ο Παπαϊωάννου και ένας γέρος Καλύμνιος. Δεν μπορεί στη δεύτερη δίκη το δικαστήριο να τα αγνόησε αυτά.
β) σχεδόν όλα τα τραγούδια στην Κάλυμνο είναι απλώς σκοποί. Δεν έχουν δικά τους λόγια, και ο καθένας που τα τραγουδάει προσαρμόζει όποια στιχάκια θέλει. Αυτό μπορεί να είναι κάτι που ο Σαββόπουλος, τώρα ακόμη (2022) που έδωσε τη συνέντευξη με τις πληροφορίες, να μην το κατανοούσε, κι επομένως να το αλλοίωσε, ενώ για τον κάθε Καλύμνιο που ήρθε για κλάκα στο δικαστήριο (και φυσικά για τον Γκινή και για τον δικηγόρο του) ήταν κάτι εντελώς δεδομένο. Όμως αυτό, για ένα δικαστήριο που δεν αποτελείται από μουσικολαογράφους και που μεριμνά για την ισότητα όλων απέναντι στον νόμο, θα λεγόταν πολύ απλά «στίχοι Γκινή, μουσική δημώδης».
Μου κάνει εντύπωση η πλήρης απουσία του ονόματος της Δόμνας Σαμίου από την ιστορία. Η ηχογράφηση του Γκινή έγινε με την επιμέλειά της, ουσιαστικά πρόκειται για δική της καταγραφή (σήμερα τα δύο τραγούδια από κείνο το 45άρι βρίσκονται σε δικές της συλλογές), ενώ και με τον Σαββόπουλο είχε σχέση και αργότερα και συνεργασία - αν και δεν ξέρω αν η σχέση υπήρχε ήδη από το '70. Κανείς δεν την φώναξε στο δικαστήριο να πει μια γνώμη; Ούτε μόνη της το σκέφτηκε;
Επίσης, όπου υποστηρίζεται ή και ανακοινώνεται με ισχύ δικαστικής απόφασης ότι το τραγούδι είναι δημώδες, δε γίνεται καμία αναφορά στην Κάλυμνο. Σαν να ήταν δημώδες έτσι γενικώς, όχι ένα τοπικό τραγούδι. Κάτι που θα μπορούσε ενδεχομένως και να ισχύει, αλλά ποτέ δεν το άκουσα να αναφέρεται σε καμία πηγή ως ντόπιο άλλου μέρους εκτός από την Κάλυμνο. (Και για την αφήγηση του Παπαϊωάννου, ότι το λέγανε οι ψαράδες στα νιάτα του, προφανώς στον Πειραιά ή κάπου στην Αττική, πάντοτε καταλάβαινα ότι εννοεί Καλύμνιους ψαράδες.) Μένει λοιπόν μια μικρή αμφιβολία, μήπως λόγω της ηχογράφησης του Γκινή και του ντόρου με τη δίκη το τραγούδι κατακυρώθηκε στην κοινή συνείδηση ως δημώδες καλύνικο και λησμονήθηκε ότι ήταν εξίσου δημώδες και αλλού στο Αιγαίο. Αναρωτιέμαι τι να έχουν οι ανέκδοτες καταγραφές του Λαογραφικού Αρχείου…
