Γαργαρέτα: η συνοικία αυτή αποτελεί τμήμα του Κουκακίου. Η ονομασία μάλλον προέρχεται από παλαιά ιταλική οικογένεια Γαργαρέττα με πολλά κτήματα στην περιοχή
Ακούγεται στο επιθεωρησιακό τραγούδι “Το εισπρακτοράκι” των Δραγάτση-Κωνσταντινίδη (1926)
Της λέγω μάζεψ’ τα φιλέτα
κι αφού περνάμ’ τη Γαργαρέττα
με τα οχτώ τα υπουργεία
την άδειασα μες στα σφαγεία.
Ρεμπέτικο είναι αυτό “Το εισπρακτοράκι”, ή επιθεωρησιακό;
υ.γ. τί φινέτσα όμως, το ανεβασθέν τετράστιχο!
Αφού γράφω “επιθεωρησιακό” ο έρμος…
Μια χαρά για το Γλωσσάρι μας, δηλαδή
Εμ, τότε, γιατί δεν το ονομάζουμε “Ρεμπέτικο / επιθεωρησιακό γλωσσάρι”;
Επαναλαμβάνω όσα έγραφα στο λήμμα “Αλπίνοι”, αν και μάλλον δεν υπάρχει ενδιαφέρον για σχετική διαβούλευση:
…
Επίσης πολύ χρήσιμη θα έβρισκα μια “διαβούλευση” και για τους στίχους από όπου έχουν αντληθεί λήμματα, βλέπω, για παράδειγμα, Λ. Παπαδόπουλος-Μ. Λοϊζος, Γκάτσος-Χατζιδάκις, Λειβαδίτης-Θεοδωράκης, Τζαβέλλας-Σουγιούλ, Γαλανός-Ξαρχάκος, Τσώτου-Κριμιζάκης, Γιαννακόπουλος-Σουγιούλ κλπ κλπ
Γενικότερα, θα εύρισκα χρήσιμη μια συζήτηση για τον χαρακτηρισμό “ρεμπέτικο” στο Γλωσσάρι: τι μπορεί να αναμένει ότι θα βρει εκεί ο αναγνώστης μας από ορολογική/θεματολογική άποψη; Μπορεί να βρει εκεί και λήμματα που δεν τα συναντάμε σε “ρεμπέτικα” τραγούδια (υπό συζήτηση και αυτός ο όρος) αλλά και σε δημοτικά, παραδοσιακά, ελαφρολαϊκά κ.λ.π.;
Εδώ που τα λέμε καλό και χρησιμότατο θα ήταν να αποφασιστεί τι θα περιλαμβάνεται στο γλωσσάρι γιατί εδώ μπερδεύονται λίγο τα πράγματα.
Αμιγώς ρεμπέτικο ή και κάτι ακόμα συγχρονικό της εποχής που άνθισε;
Ένα πρακτικό κριτήριο: πόσα είδη τραγουδιών, πέρα από το ρεμπέτικο, απασχολούν την ίδια μερίδα κοινού;
Η προσωπική μου απάντηση (μία από πολλές πιθανές) είναι: τα τραγούδια οποιουδήποτε είδους όπου εμπλέκονται συντελεστές που τους ξέρουμε και απ’ το ρεμπέτικο. Για παράδειγμα πολλά τραγούδια που είπε ο Νταλγκάς, η Ρόζα, ο Παπασίδερης, τραγουδιστές όχι ακραιφνώς ρεμπέτηδες, που όμως έχω την εντύπωση ότι είναι πολύ περισσότερο γνωστοί στους ρεμπετόφιλους παρά σε οποιουσδήποτε άλλους. Αντίστοιχα, τραγούδια μη ρεμπέτικα του Τούντα.
Όλοι αυτοί «ανακαλύφθηκαν» στο πλαίσιο της «ανακάλυψης» του ρεμπέτικου, όταν δηλαδή άρχισαν οι επανεκδόσεις παλιών 78ριών. Σ’ ένα σωρό συλλογές υπήρχε μια αυθαίρετη μίξη διάφορων ειδών τραγουδιών υπό την ταμπέλα «ρεμπέτικο» επειδή κάποιοι από τους συντελεστές είχαν ασχοληθεί και με το ρεμπέτικο, με αποτέλεσμα τα τραγούδια αυτά -και οι δημιουργοί και μουσικοί-τραγουδιστές- να γίνουν γνωστοί κυρίως στο ρεμπετόφιλο κοινό.
Ναι μεν δεν είμαι καθόλου υπέρ αυτού του τσουβαλιάσματος, αν όμως το εφαρμόσουμε στο Γλωσσάρι έχει ένα πλεονέκτημα: η πληροφορία θα φτάσει σ’ εκείνους που είναι πιθανότερο να την αναζητήσουν.
Ο Δραγάτσης που συνυπογράφει το Εισπρακτοράκι είναι ο γνωστός Δραγάτσης, ο Ογδοντάκης;
Όχι. Ο Αιμίλιος Δραγάτσης είναι.
Δεν θα συμφωνήσω.
Επειδή, για παράδειγμα, ο Νταλκάς ενδεχομένως τραγούδησε και ελαφρά, το ως “Ρεμπέτικο” επιγραφόμενο Γλωσσάρι μας θα αντλήσει και από το ελαφρό ρεπερτόριο; Επειδή ο Παπασίδερης πέρα από λίγους αμανέδες και ελάχιστα ρεμπέτικα, τραγούδησε κατά κύριο λόγο δημοτικά, το ως “Ρεμπέτικο” επιγραφόμενο Γλωσσάρι μας θα αντλεί λήμματα και από τη δημοτική στιχουργία;
Τότε κάποιος άλλος επιθετικός προσδιορισμός πρέπει να βρεθεί -και όχι ¨Ρεμπέτικο" Γλωσσάρι, θαρρώ. Ήδη, ως έχουν λημματογραφικώς τα πράγματα, η επιγραφή “Ρεμπέτικο” δεν κατοπτρίζει επακριβώς την πραγματικότητα που περιέχεται σε αυτό.
Άνθιμε, η πάγια θέση σου ότι το γλωσσάρι επεκτείνεται πέρα από τα όρια του ρεμπέτικου είναι προφανώς σωστή. Όμως, το να περιοριστεί εφεξής στο καθαρό ρεμπέτικο έχει δύο τεράστιες δυσκολίες.
Η μία είναι θεωρητική: μπορούν να τεθούν συγκεκριμένα και καθολικώς αποδεκτά όρια στο ρεμπέτικο; Όχι, μέχρι τώρα δεν έχει καταστεί δυνατό αυτό.
Η άλλη είναι πρακτική: θα πρέπει να αναθεωρηθεί ολόκληρο το μέχρι τώρα υπάρχον γλωσσάρι, αφού προηγηθούν οι απαραίτητες συζητήσεις ανοιχτής συμμετοχής για το κάθε λήμμα… Αστρονομικά ποσά εργατοωρών.
Οπότε, ας πάμε σε μια μετριοπαθέστερη αξίωση: ας δεχτούμε ότι ξεφεύγουμε απ’ το ρεμπέτικο. Όμως τουλάχιστον να οριοθετήσουμε λίγο το προς ποιες κατευθύνσεις, και πόσο απομακρυνόμαστε. Γιατί προφανώς κάπου πρέπει να τελειώνει το πράγμα.
Σ’ αυτό λοιπόν κάνω μια πρόταση.
Από το ελαφρό ρεπερτόριο του Νταλγκά εννοώ βέβαια. Όχι άνοιγμα προς το ελαφρό ρεπερτόριο γενικώς, αυτό μας έλειπε! Και με τον Παπασίδερη κλπ. αντιστοίχως.
Με το ίδιο σκεπτικό, θα περιλάβουμε π.χ. τα «Παιδιά της γειτονιάς σου», που ήταν παραδοσιακό αστικό της Σμύρνης, και που το έχουν πει καλλιτέχνες σαν τους παραπάνω, όχι όμως το οποιοδήποτε παρόμοιο παραδοσιακό της Σμύρνης που παραδίδεται από άλλες, άσχετες από το ρεμπέτικο, πηγές.
Θεωρώ ότι το κριτήριο για μια τέτοια επιλογή-οριοθέτηση (σχετική πάντα) είναι χρηστικό, λειτουργικό.
Ότι χρήσιμο και πρακτικό θα ήταν να υπάρχει ένας συγκεκριμένος προσανατολισμός στο ρεπερτόριο που θα αναλύεται εδώ δεν νομίζω να διαφωνεί ουδείς. Δεν γίνεται να μπαίνουν όλα μέσα. Δεν θα ξέρουμε - εμείς οι εκτός χώρου - αν πρόκειται για ρεμπέτικο ή μη το άσμα και το λήμμα που συζητιέται.
Το πώς θα γίνει και ποιοί θα θέσουν τα όρια είναι πεδίον δόξης λαμπρόν για τους γνώστες του αντικειμένου εδώ μέσα. Οι υπόλοιποι απλοί αναγνώστες σαν την αφεντιά μου, ας παρακολουθούμε να μαθαίνουμε!
Και να ξέρουμε ότι μπαίνοντας σε Ρεμπέτικο φόρουμ θα μαθαίνεις για το Ρεμπέτικο._!
Ντάξει, δημοτικά, τώρα που το σκέφτομαι, παραπάει. Δε θα βάλουμε τα Παιδιά της Σαμαρίνας.
Αλλά οκέι, νομίζω καταλαβαίνετε το σκεπτικό μου, έστω κι αν θέλει κάποιες διευκρινίσεις. Μπορούμε να τις βρούμε. Δε νομίζω όμως ότι ένα πραγματικά λεπτομερές πλάνο, «περιλαμβάνονται αυτά από… μέχρι…, δεν περιλαμβάνονται εκείνα από… μέχρι…» θα μπορούσε να λειτουργήσει. Πάντα θα μπάζει νερό, ας κοιτάξουμε τουλάχιστον να μπάζει ελεγχόμενα (και να μη χάνει!).
Το ότι ονομάσαμε το γλωσσάρι μας «ρεμπέτικο γλωσσάρι» προέκυψε από μόνο του αυτόματα, ως φυσικό επακόλουθο του ότι είμαστε ρεμπέτικο φόρουμ. Κανείς δεν βρέθηκε, χρόνια ολόκληρα, να το αμφισβητήσει αυτό. Οπότε, κατά τη δική μου τουλάχιστο άποψη, πρέπει πάσει θυσία να διαφυλάξουμε αυτήν την ονομασία, προφανώς βάζοντας και λιγάκι νερό στο κρασάκι μας, απλά γιατί αλλιώς δεν γίνεται. Ήδη ο Περικλής το έθεσε πολύ ξεκάθαρα: Το Ρεμπέτικο, ως μουσικό είδος, δεν μπορεί να έχει σαφώς καθορισμένα σύνορα με τα γειτονικά του μουσικά είδη, είδος μουσικής είμαστε, όχι κράτος. Αλλά ακόμα και τα κράτη, που στην εποχή μας είναι σχεδόν όλα «εθνικά» και όχι πολυσυλλεκτικά, συχνότατα έχουν κοντά στα σύνορά τους (ή και πιο μέσα) προβλήματα με πληθυσμούς που αλληθωρίζουν κατά το γειτονικό κράτος. Ένα κοινά αποδεκτό modus vivendi πάντα θα βρεθεί, με λίγη καλή θέληση.
Η δική μου άποψη είναι να παραμείνει το γλωσσάρι μας Ρεμπέτικο γλωσσάρι και να αποδεχτούμε ότι κάποιες φορές θα ξεφεύγουμε από τα αυστηρώς «ρεμπέτικα όρια». Ε, δεν είναι και προς θάνατον…
Ωραία η τοποθέτηση αρκεί όταν ξεφεύγει - εντός ορίων φυσικά - να καθίσταται σαφής η διαφυγή αυτή και να αναφέρεται ο λόγος που συμβαίνει αυτό.