Πνευματικά δικαιώματα στο λαϊκό πολιτισμό


(Kostas(tm)) #1

Τα Ποντιακά τραγούδια ανήκουν στον λαό και όχι σε …εταιρείες «πνευματικών δικαιωμάτων»

Στην ανακοίνωση, αναφέρεται
«Φραγμό στην αυθαίρετη οικειοποίηση της μουσικής παράδοσης του Πόντου από αυτοαποκαλούμενους «δημιουργούς» και εταιρείες προστασίας πνευματικών δικαιωμάτων βάζει πρόσφατη απόφαση του τριμελούς πλημμελειοδικείου Κοζάνης, που έκρινε ότι οι εκφράσεις της λαϊκής παράδοσης δεν μπορεί να χαρακτηρίζονται πρωτότυπα πνευματικά δημιουργήματα συγκεκριμένων δημιουργών και να αποτελούν αντικείμενο περιουσιακών δικαιωμάτων. Τα παραδοσιακά ποντιακά τραγούδια (στίχοι και μελωδίες) αποτελούν δημιουργήματα ανώνυμων λαϊκών καλλιτεχνών και ανήκουν ως πνευματική κληρονομιά στο σύνολο του λαού.

Με το σκεπτικό αυτό το δικαστήριο αθώωσε λαϊκό παραδοσιακό Πόντιο καλλιτέχνη, που μηνύθηκε από εταιρεία προστασίας πνευματικών δικαιωμάτων γιατί τραγουδούσε σε κέντρο διασκεδάσεως παραδοσιακά τραγούδια του Πόντου (π.χ. Αητέντς επαραπέτανεν), χωρίς την άδεια των φερομένων ως δημιουργών τους.

Η Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδος (Π.Ο.Ε.) που με την αρμόδια για το θέμα αυτό συγκροτημένη επιτροπή πολιτισμού συντόνισε τον χειρισμό της υπόθεσης, θα εισηγηθεί στην πολιτεία τις επιβαλλόμενες νομοθετικές παρεμβάσεις και ρυθμίσεις, ώστε να προστατευθεί η λαϊκή παράδοση του Πόντου από επίδοξους «δημιουργούς» και τις ποικιλώνυμες εταιρείες προστασίας πνευματικών δικαιωμάτων».

© Trikalanews.gr


(Ελένη) #2

Χαίρομαι που η απόφαση είναι αθωωτική.
Πρόκειται - αν θυμάμαι καλά - για το λυράρη Κώστα Σιαμίδη και τον τραγουδιστή Γιώργο Στεφανίδη, άνθρωποι οι οποίοι έχουν προσφέρει πάρα πολλά και οι οποίοι επειδή τραγούδησαν σε κέντρο παραδοσιακά ποντιακά τραγούδια είχαν το μπλέξιμο αυτό.
Ανοίγει ένας δρόμος μπας και απεκλωβιστούν από τα πνευματικά δικαιώματα, τουλάχιστον τα παραδοσιακά τραγούδια, έλεος πια !
Όμως, η Π.Ο.Ε. έχει πολλή δουλειά μπροστά της…
Γιατί στα Ποντιακά (όπως και στα νησιώτικα…) εμφανίστηκαν “δημιουργοί” οι οποίοι έβαλαν το ονοματάκι τους σε τραγούδια με ιστορία ίσως και 1000 χρόνων…
Έτσι που οι νεότεροι μελετητές και των ποντιακών και των νησιώτικων να νομίζουν πως το 70% της παραγωγής έγινε από το '60 και μετά…
Και αυτοί φυσικά διεκδικούν πνευματικά δικαιώματα !
Πρέπει η Π.Ο.Ε. να ξεχωρίσει ποια ανήκουν στην παράδοση και είναι η πλειοψηφία.
Με τον τρόπο αυτό, απελευθερώνονται και καλλτέχνες σημερινοί, οι οποίοι στην παραδοσιακή ποντιακή μουσική προσαρμόζουν καινούρια στιχάκια ή, αντίθετα, σε παλιά στιχάκια καινούριες μουσικές.
Να μην έχουν και αυτοί τραβήγματα με την ΑΕΠΙ…

Υ.Γ. Τελικά μου φαίνεται πως μόνο το “Ένας αητός καθότανε” σώθηκε από την οικειοποίηση, αλλά ας μη λέω μεγάλα λόγια, κανείς δεν ξέρει τι μπορεί να σκαρφιστεί κάποιος επίδοξος σφετεριστής…


(Kostas(tm)) #3

Την ανακοίνωση της ΠΟΕ την ανάρτησα εξοργισμένος για έναν βασικό λόγο:

Δεν είναι δυνατόν μια πολυσυλλεκτική βαλκανική κοινωνία σαν την ελληνική, με πρόσφατες (υποτίθεται) μνήμες ξεριζωμών αλλά και όσμωσης λαϊκών και λόγιων πολιτισμικών στοιχείων, δεν είναι δυνατόν λοιπόν, μέσα σε ένα τέτοιο ιδιάζον κοινωνικό πλαίσιο, να πρέπει να φτάνεις στο Τριμελές πλημμελειοδικείο Κοζάνης για να μάθεις:

  • ότι “οι εκφράσεις της λαϊκής παράδοσης δεν μπορεί να χαρακτηρίζονται πρωτότυπα πνευματικά δημιουργήματα συγκεκριμένων δημιουργών”,
  • ότι “δεν μπορούν να αποτελούν αντικείμενο περιουσιακών δικαιωμάτων”
  • και ότι “τα παραδοσιακά ποντιακά τραγούδια (με τη διευκρίνιση: στίχοι και μελωδίες) αποτελούν δημιουργήματα ανώνυμων λαϊκών καλλιτεχνών και ανήκουν ως πνευματική κληρονομιά στο σύνολο του λαού”.

Πρέπει δηλαδή να ελπίζουμε σε κάποιο μαγκίτη δικαστή για να θεμελιωθούν τα αυτονόητα;

Τι είδους κοινωνική οργάνωση διαθέτουμε, αφού δεν μπορούμε να υπερασπιστούμε ούτε καν τον λαϊκό μας πολιτισμό; Ας το παραδεχτούμε να τελειώνουμε: ΔΕΝ διαθέτουμε κοινωνική οργάνωση. Την έχουμε δώσει υπεργολαβία σε συνδικαλιστικούς και κομματικούς οργανισμούς για να την διαπραγματεύονται με το παπιγιόν στο ημίφως του φουαγιέ του μεγάρου μουσικής.

Σχετικά όμως με ορισμένα θέματα του παλιού λαϊκού τραγουδιού (ή και - ξέρω 'γω - του αστικού λαϊκού τραγουδιού ή και ρεμπέτικου ή και… ) πιστεύω ότι μια αντίστοιχη πρωτοβουλία θα μπορούσε να προχωρήσει από εδώ μέσα. Ηδη έχουν γίνει κάποιες κινήσεις. Και έχουν δοθεί αντίστοιχες αφορμές σαν αυτήν της ανακοίνωσης της ΠΟΕ.


(Νίκος Νικολάου) #4

Και φυσικά μέσα είναι και οι “συλλέκτες”.


(Ελένη) #5

Για να μην πούμε πως η ΑΕΠΙ καταφτάνει μετά από κάρφωμα…
Δεν είναι βέβαια αυτό το θέμα που μας καίει εδώ, αλλά μια και το έφερε η συζήτηση…


(Kostas(tm)) #6

Να ρωτήσω μπας και κάποιος νομικός έχει πρόσβαση στο σκεπτικό και την απόφαση του δικαστή;
Μπας και η απόφαση αυτή αποτελεί (αυτό που έχω ακούσει να ονομάζουν) “δεδικασμένο”;

Tritsimbidas, που είσαι ρε μεγάλε;
Ο Πάππος και ο Βλάχος με τους οποίους βολτάριζες χθες, μπορεί και να είναι στη ψειρού σήμερα άμα τους πιάσανε με το μπουζούκι στο χέρι!


(Πάνος Καραγιώργος) #7

Κουρούνη, ντεφορμέ σε βρίσκω. Τί πολυσυλλεκτοσύνες, ξεριζωμοί και οσμώσεις;
Τί πάει να πει “δεν έχουμε κοινωνική οργάνωση”; εδώ, μα τη παναγία, δε βλέπω που το πας.

Βέβαια δεν είναι ζήτημα που αφορά μονάχα τα πνευματικά δικαιώματα σε παραδοσιακά τραγούδια. Συνολικά, άμα ο πολιτισμός εμπορευματοποιείται, τότε φυσιολογικότατα προκύπτει και ΑΕΠΙ, και πρόστιμα, και νταβατζηλίκια και μπλόκα σε σουβλατζίδικα επειδή στο τρανζίστορ δίπλα στη σχάρα παίζει το “νυχτερίδες κι αράχνες”. Το διακύβευμα εδώ είναι το δικαίωμα στον πολιτισμό, την λαϊκή καλλιτεχνική δημιουργία κλπ, κλπ.

Πρωτοβουλίες μπορούν να υπάρξουν. Όμως θα συνθλιβούν μεταξύ του νομικού κατεστημένου (για να μη πω: συνταγματικού) και των οικονομικών συμφερόντων των δισκογραφικών (που πάνε χεράκι-χεράκι) αν δεν έχουν τον σωστό πολιτικό προσανατολισμό και περιεχόμενο.


(KikwnOudist) #8

Δυστυχώς,όχι… χωρίς να υπάρχει λόγος να αναλωθούμε σε αναλύσεις νομικών ορολογιών:
Δεδικασμένο” υπάρχει μόνο για το ζήτημα που κρίθηκε και για το οποίο εκδόθηκε η εν λόγω απόφαση - αν βέβαια έχει αυτή τελεσιδικήσει - και δεν δεσμεύεται η μελλοντική εκδίκαση όλων των παρόμοιων υποθέσεων που τυχόν θα προκύψουν από ζητήματα πνευματικών δικαιωμάτων στον ελληνικό λαϊκό πολιτισμό. Έτσι, θα υπάρχει πάντα η περίπτωση να εκδοθούν όλο και διαφορετικές δικαστικές αποφάσεις στο μέλλον σε τέτοια ζητήματα. Παρ’όλα αυτά, η απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Κοζάνης μπορεί να αποτελέσει ένα “μπούσουλα” για την μελλοντική έκδοση απόφασης σε αντίστοιχο ζήτημα, καθώς εντάσσεται πλέον στη νομολογία, που πολλές φορές αποτελεί κατευθυντήρια γραμμή για δικαστές και δικηγόρους.
Αν δεν ψηφιστεί νόμος, δυστυχώς, που να ρυθμίζει ειδικά τέτοια ζητήματα πνευματικής ιδιοκτησίας, αυτά θα υπόκεινται στη κρίση του εκάστοτε δικαστή…
και ελπίζουμε αυτός να είναι “μαγκίτης”!:089:


#9

Ψυχή δεν έχεις καθόλου… Σε κώμα είμαι ακόμα…

Οι σημαντικές δικαστικές αποφάσεις δημοσιεύονται σε νομικά περιοδικά και διαδικτυακές βάσεις δεδομένων (dsanet, NOMOS). Η αναζήτηση τους γίνεται με τον αριθμό τους και το έτος, ή με λήμματα που διαλαμβάνονται σε αυτές, νομικές διατάξεις που εφαρμόζουν κλπ. Σε επόμενα τεύχη περιοδικών εκτιμώ ότι θα τύχει σχολιασμού αφού παρουσιάζει νομικό ενδιαφέρον. Το δεδικασμένο όπως απάντησε ο oudist καλύπτει τα πραγματικά περιστατικά και νομικά ζητήματα της συγκεκριμένης περίπτωσης. Προφανώς εννοείς αυτό που λέμε νομολογία. Πρέπει δηλαδή να υπάρχει σειρά δικαστικών αποφάσεων και δη των ανώτατων δικαστηρίων της χώρας (Άρειος Πάγος, Συμβούλιο της Επικρατείας) με “βαρβάτο” σκεπτικό ώστε να μιλάμε για κρατούσα θέση στη νομολογία (ή πάγια νομολογία) και αποφάσεις - οδηγό.


(Kostas(tm)) #10

ΟΚ κύριοι συνήγοροι. Κατάλαβα…

Πάνο μου, η κοινωνική οργάνωση είναι κατάσταση - υπερσύνολο. Περιέχει την κομματική, την συνδικαστιστική, τις ΜΚΟ κ.λπ. Αρα πουθενά δεν το πάω. Είπα ολόκληρο αυτό που ήθελα να πω πιο πάνω. Οτι ορισμένα θέματα όπως την υπεράσπιση του λαϊκού πολιτισμού, δεν είναι ανάγκη να την δίνουμε υπεργολαβία σε κανέναν. Αφού μπορούν οι μάγκες της ΠΟΕ να κάνουνε παρεμβάσεις, το ίδιο μπορούμε να κάνουμε και εμείς. Το να επικαλούμαστε την αυταπόδεικτη εμπορευματοποίηση δεν είναι επιχείρημα. Και στις απειλές περί σύνθλιψης της απολίτικης - ποιος θα το κρίνει αυτό άραγε; - πρωτοβουλίας, δεν μασάμε πια, διότι έχουμε λίγα παραδείγματα ('ασχετα με το forum) όπου λίγοι μικροί κερδίσαμε πολλούς μεγάλους στο ΣτΕ. Ευτυχώς να λες που υπάρχει κι αυτό το 5ο τμήμα του ΣτΕ γιατί αν περιμένεις από αλλού… κλαύτα Χαράλαμπε.

Μπορούμε λοιπόν και εμείς να κάνουμε κάτι για το λαϊκό που το ξέρουμε καλά.
Πρόσφατα ρίξανε πάλι πρόστιμο σε ουζερί που έπαιζε στο τρανζίστορ Τσιτσάνη.
Ισως να πρέπει να έρθουμε σε επαφή με τους του ΠΟΕ να δούμε τι είδους παρέμβαση κάνανε.
Θα κοιτάξω να κάνω μια απόπειρα μετά τις γιορτές και θα επανέλθω.


(Πάνος Καραγιώργος) #11

… δηλαδή;


#12

Εδω και πολλά χρόνια γίνεται “ανακύκλωση” παραδοσιακής μουσικής απο νεότερες γενιές η απο “μουσικοκάπηλους” (για να χρησιμοποιήσω την έκφραση του Τσιτσάνη)
και ο Brahms 'εκλεψε ουγγρικους σκοπούς και ο Bartok ακόμα περισσότερο μελέτησε, κατέγραψε αλλα και χρησιμοποίησε σκοπούς της τρανσιλβανίας, κυρίως ουγγαρίας και περιοχών που πλέων είναι στη Ρουμανία. Θα έπρεπε να πούμε λοιπόν στον bartok οτι έπρεπε να πάει να πληρώσει τους αγρότες που τον μάθανε τα τραγούδια που χρησιμοποίησε;
Είναι βέβαιο οτι το σκάνδαλο με τους παραδοσιακούς σκοπούς που αναφέρεται είναι ότι χειρότερο για την μουσική μας. Απο την άλλη όμως αυτό θίγει ένα ενδιαφέρον θέμα. Οταν μιλάμε για παραδοσιακή μουσική, τα "σύνορα¨ είναι πολύ συχνά …θολά. Οι ίδιες μελωδίες μπορεί να χρησιμοποιηθούν και να παραλαχθούν απο διαφορετικούς μουσικούς.
ΟΙ νόμοι περι πνευματικών δικαιωμάτων δεν έχουν σκοπό να σταματήσουν αυτή τη δημιουργική διαδικασία αλλα να διαφυλάξουν την μουσική σαν τέχνη και σαν επάγγελμα
Γίνεται όμως να είμαστε απόλυτα βέβαιοι και αντικειμενικοί στο θέμα; μπορούμε με βεβαιότητα να διαφυλάξουμε την παράδοσή αλλα και να μην εκμεταλευτούμε το έργο παραδοσιακών μουσικών και την πρόοδο που μπορούν να φέρουν στην μουσική μας;
Το ερώτημα με τρομάζει λίγο…

ας μήν ξεχνάμε…Οι νότες είναι μόνο 7. η σειρά τους αλλάζει.


(system) #13

Π.χ. 1) όταν ο Α συνθέτης κάνει το έργο “Παραλλαγές πάνω στο τάδε θέμα του Παγκανίνι”, (δεν πρέπει) να έχει copyrigth ή όχι ?

  1. Όταν ο Γιάννης Βασιλόπουλος παίζει την “Ιτιά” προσθέτοντας/δημιουργώντας 2-3-5 νέα μοτίβα/θέματα πάνω στο βασικό (δεν θα πρέπει να ) έχει δικαιώματα πνευματικού δημιουργού ;

  2. Όταν ο Νίκος Ρέλλιας έγραψε προπολεμικά τη “Βοχαίτισσα”, ένα δημοτικό που πάιζεται μέχρι σήμερα σε όλα τα πναηγύρια Κεντρικής&Νότιας Ελλάδας … ο.π.?

  3. Όταν ο Νίκος Καρακώστα διαμόρφωνε/δημιουργούσε το κλασικό τσάμικο “Ήλιος” πε΄ριπου στη βασική του μορφή, που το ξέρουμε σήμερα … Ή ο Βάιος Μαλλιάρας έγραφε την “Όλγα” κλπ … ???


#14

Το ζήτημα των πνευματικών δικαιωμάτων έχει συχνά σημαντικότατες οικονομικές συνέπειες. Αν όμως τις παραμερίσουμε προς στιγμήν και δούμε μόνο την ηθική πτυχή του θέματος, φαντάζεται κανείς ότι ο κάθε δημιουργός ξέρει, στην ψυχή του, τι έχει γράψει ο ίδιος και τι έχει πάρει από προηγούμενους.
Και όμως, αυτό δεν είναι τόσο απλό όσο φαντάζει! Στο “Λαϊκό Κλαρίνο” της Δέσποινας Μαζαράκη, μια σημαντική μελέτη πρωτοδημοσιευμένη το 1959 (σήμερα Κέδρος 1984) και βασισμένη κυρίως στις μαρτυρίες των ίδιων των λαϊκών μουσικών, επανέρχεται συχνά η ιδέα ότι όποιος ήταν ο πρώτος που θα έπαιζε κάποιο τραγούδι στο κλαρίνο το θεωρούσε δικό του, και έτσι το θεωρούσαν κι οι άλλοι. Το τραγούδι σαν τραγούδι προϋπήρχε, και κανείς δεν προσπαθούσε να το αποκρύψει αυτό. Π.χ.: “Η Γκόλφω, σου λένε, είναι δημιουργία του Καραγιάννη, γιατί αυτός την πρωτόπαιξε” (σελ. 79).
Παρόμοια βρίσκουμε και στην Αυτοβιογραφία του Μάρκου: Στο “Φάληρο που πλένεσαι” δηλώνει ξεκάθαρα ότι τη μουσική τη θυμάται από μικρό παιδί στη Σύρο, και τα λόγια τα έβαλε ο ίδιος (σελ. 171). Το “Να πεθάνεις” το χαρακτηρίζει παλιό, παμπάλαιο συριανό χασάπικο (σελ. 183). Το “Απ’ τον καιρό που έβγαλες τα μαύρα σου τα ρούχα” όμως δηλώνει ότι το έβγαλε ο ίδιος, και θυμάται και πώς το εμπνεύστηκε (σελ. 178-179), ενώ οι στίχοι ξέρουμε βέβαια ότι είναι δημοτικοί και τη μουσική είτε την δανείστηκε είτε τη δάνεισε στη “Σούρα και μαστούρα” του Δελιά. Τώρα, εννοεί ότι το έβγαλε σε δίσκο, ή ότι το έβγαλε από το μυαλό του; Πάντως ολόκληρο το βιβλίο είναι γραμμένο με τόσο αφοπλιστική ειλικρίνεια που δεν πιστεύω ότι θα έλεγε σκοπίμως ψέματα ότι έγραψε ένα τραγούδι που στην πραγματικότητα προϋπήρχε.
Δεν ξέρουμε τι θεωρούσε για την “Πλημμύρα”, που κατά μέγα μέρος είναι βασισμένη στο δημοτικό “Λαγκάδι ξερολάγκαδο”. Ούτε για το “Αντιλαλούν οι φυλακές”, που είναι μουρμούρικο, ούτε για άλλα που είναι ξεκάθαρα δημοτικά.
Προσωπικά πιστεύω ότι πρέπει να τα θεωρούσε δικά του, με το χέρι στην καρδιά. Ήθελε κάτι να πει, και το έλεγε στη μουσική γλώσσα μέσα στην οποία είχε γαλουχηθεί, χωρίς να ξεχωρίζει αν το έχει ξανακούσει ή το έβγαλε ο ίδιος.


(Νίκος Πολίτης) #15

Η έννοια της άϋλης «βάσης δεδομένων» (δεν καταγράφηκε ποτέ σε βιβλίο) που επί αιώνες διαμορφωνόταν και εμπλουτιζόταν και από την οποία, πάλι επί αιώνες, αντλούσε ο κάθε δημιουργός καινούργιου δημοτικού τραγουδιού, έχει ασυνείδητα καταγραφεί στο λαό ως κοινό πολιτιστικό κτήμα. Έτσι λοιπόν, πράγματι και ο Μάρκος με ήσυχη τη συνείδησή του θεωρούσε ότι π.χ. οι στίχοι της Αγγελοκαμωμένης ή η μουσική του Αντιλαλούν οι φυλακές είναι δικά του.

Το μεγάλο πρόβλημα έρχεται όταν η σημερινή κοινωνία, βασισμένη πια στον (δυτικής προέλευσης) γραπτό πολιτισμό και όχι στον πατροπαράδοτο προφορικό, προσπαθεί να βάλει κανόνες που ο λαός δύσκολα αποδέχεται.


#16

Κυρίως μάλιστα όταν κάποιος πρέπει να κερδίσει ή -ακόμα χειρότερα- να ζημιωθεί χρήματα. Πρβλ. δίκη Σαββόπουλου για το Ντιρλαντά.


(system) #17

Ως εδώ καλά μας τα λέτε, αλλά το επόμενο

νομίζω ότι αντιφατικό και άδικο.

Και μια αναγκαία διευκρίνιση (σατ λεγόμενα του Πεπε) :
Όχι όποιος το πρωτόπαιξε, αλλά όποιος το πρωτόπαιξε με έναν πολύ χαρακτηριστικό δημιουργικό τρόπο, άρα ανάλογα με το ‘‘πόσο’’ τοπρωτόπαιξε=τοξανάφκιαξε, δεν είναι δίκαιο να διεκδικεί ένα copyrirht ??? Όχι, γιατί σαν πολύ τους “κομμουνιστές” να κάνουμε όταν πρόκειται για ξένα πράγματα και ιδιως για πνευματικά.
Με άλλα λόγια, ο ταβερνιάρης και ο σερβιτόρος και ο μάγειρας κλπ. ΠΡΕΠΕΙ να πληρωθούν για όσα μας προσφέρουν, ενώ αυτός που έγραψε τα τραγούδια που λέμε (τον καημό μας) στην ταβέρνα … ε, αυτά είναι “του λαού” - ε, όχι και να ζητάει και δικαιώματα ο … “γύφτος” να πούμε … !!! Sorry που ύψωσα λιγάκι τη φωνή μου.


#18

Για τους κλαριτζήδες δεν πήρα θέση αν είναι δίκαιο ή άδικο. Απλώς σας μεταφέρω μία αντίληψη που επικρατούσε παλιότερα, όπως μου τη μετέφερε εμένα το εν λόγω βιβλίο, όσο την κατάλαβε η συγγρφέας και όσο κατάλαβα εγώ τη συγγραφέα.

Όσο για τον Βαμβακάρη, πού τον αδίκησα;


(system) #19
  1. Τώρα μόλις είδα το “Σεμνά” του κ. Καραγιώργου και δεν κατάλαβα, τι του φάνηκε … “άσεμνο” στα εκεί λεγόμενά μου !!! Αλλά ας πούμε ότι ήταν 31.12.09 , δηλ. στον προηγούμενο χρόνο και άρα … παρεγράφη το αδίκημα. Χαχαά …

  2. Δηλαδή αυτός (:wink: ο “λαός”, κ. Πολίτη, δεν ζει εδώ στη “σημερινή κοινωνία, βασισμένη πια στον (δυτικής προέλευσης) γραπτό πολιτισμό” ;

  3. κ. Πεπε, δεν νομίζω ότι αδικήσατε τον Βαμβακάρη, αλλά τους άλλους από τους οποίους (όπως λέτε ότι παραδέχεται) “δανείστηκε” ορισμένα τραγούδια “του” (λόγια ή τις μελωδίες τους). {πρβλ. ημέττρα χωρία “δηλώνει ξεκάθαρα ότι τη μουσική τη θυμάται από μικρό παιδί στη Σύρο… το χαρακτηρίζει παλιό, παμπάλαιο συριανό χασάπικο” κτό}.


#20

Είναι πολύ σημαντικό να θυμόμαστε ότι δεν πρέπει να κρίνουμε τα παλιά γεγονότα με τα σημερινά δεδομένα. Σήμερα συνήθως θεωρούμε ότι ένα τραγούδι έχει συγκεκριμένη μορφή, όχι ρευστή: αυτούς και όχι άλλους στίχους, τόση και όχι άλλη διάρκεια κλπ… Αυτό είναι μία αντίληψη σχετική με την έννοια της πνευματικής ιδιοκτησίας, για να ξέρουμε ποιος έγραψε το καθετί. Επίσης είναι σχετική με το ότι τα τραγούδια τα μαθαίνουμε κυρίως από δίσκους.

Παλιότερα αυτή η αντίληψη ίσχυε μόνο για την έντεχνη μουσική, που έτσι κι αλλιώς τυπωνόταν σε παρτιτούρες ακόμη και πριν την εφεύφεση του φωνόγραφου. Για τη λαϊκή μουσική κανείς δεν ασχολιόταν ποιος το έγραψε, ούτε υπήρχε συνειδητή προσπάθεια να λένε ένα τραγούδι ίδιο κάθε φορά που το έλεγαν και διαφορετικό από τα άλλα. Ακόμη και σήμερα μερικά μουρμούρικα όπως η “Παξιμαδοκλέφτρα” διατηρούν ζωντανή τη ρευστή τους μορφή, και κάθε φορά που το λέει μια παρέα υπάρχουν μερικά στιχάκια παραπάνω ή παρακάτω, η σειρά είναι ελεύθερη, λέμε στιχάκια που μπορεί να υπάρχουν και σ’ άλλο τραγούδι κλπ… Αυτό παλιά ήταν ο κανόνας για τη λαϊκή μουσική.

Πιστεύω προχείρως (αν και θέλει πολού ψάξιμο, και διδακτορικό θα μπορούσε να γίνει) ότι η ιδέα των λαϊκών τραγουδιών με σταθερή μορφή άρχισε να δημιουργείται όταν τέθηκε ζήτημα πνευματικής ιδιοκτησίας και όταν διαδόθηκε η χρήση του δίσκου. Μάλιστα η Μαζαράκη στο βιβλίο που ανέφερα πιο πάνω τα συνδέει αυτά τα δύο, λέγοντας ότι οι κλαριτζήδες έσπευδαν να ηχογραφούν τα κομμάτια “τους” για να τα έχουν κατοχυρωμένα.

Έτσι αρχίζει η επώνυμη δημιουργία. Όμως η έννοια της επώνυμης και συγκεκριμένης δημιουργίας δεν άλλαξε τον κόσμο από τη μια μέρα στην άλλη. Οι παρέες που τραγουδούσαν τα μουρμούρικα σε ταβέρνες, τεκέδες και φυλακές ούτε την ήξεραν ούτε νοιάζονταν γι’ αυτήν. Ο Βαμβακάρης από αυτές τις παρέες βγήκε, μέσα σ’ αυτές (και παλιότερα στην παράδοση της Σύρας) διαμόρφωσε τη μουσική του ταυτότητα, αλλά η εμπλοκή του με επαγγελματικά κυκλώματα και δισκογραφικές εταιρείες τον έκανε να τη μάθει. Έτσι τον βλέπουμε σε μερικά τραγούδια να εμφανίζεται σαν φορέας της παλιάς αντίληψης και σε άλλα της νέας. Ο Μπάτης, που ήταν λιγότερο επαγγελματίας, παρέμεινε στην παλιά σχολή και τα τραγούδια του έχουν πιο ελεύθερη μορφή. Οι Σμυρνιοί, προερχόμενοι από ένα μέρος όπου οι εξελίξεις στη μουσική των πόλεων βρίσκονταν πιο μπροστά απ’ ό,τι στην Αθήνα, βρίσκονται πιο πολύ στην πλευρά της επώνυμης και συγκεκριμένης δημιουργίας. Και λίγο έτσι λίγο αλλιώς, τελικά το νέο εκτόπισε το παλιό.

Όταν ανήκεις στην παλιά σχολή, της ανώνυμης δημιουργίας, είναι φυσικό να αναπλάθεις το προϋπάρχον υλικό και να προσθέτεις σ’ αυτό τις δικές σου πινελιές. Δεν δημιουργείς πράγματα εντελώς πρωτότυπα, γιατί τότε θα ανήκες στην άλλη σχολή, αλλά ούτε και επαναλαμβάνεις πιστά τα παλιά, γιατί… Γιατί απλούστατα τι να επαναλάβεις; Πώς να επαναλάβεις “πιστά” ένα τραγούδι που ποτέ δεν το άκουσες δύο φορές ίδιο;

Ο Μάρκος έγραψε τραγούδια που ήταν καθαρά δικά του, αλλά και σ’ αυτά οι ηχογραφήσεις δείχνουν ότι ακόμη και τη στιγμή που έμπαινε στο στούντιο δεν είχε αποφασίσει πόσες φορές θα παίξει την εισαγωγή και πόσα άδεια μέτρα μεσολαβούν ανάμεσα σε δύο στίχους. Μερικές φορές έχω την εντύπωση ότι κάποιος μέσα στο στούντιο μέτραγε το χρόνο και του έκανε νόημα “κλείσ’ το” ή “παίξε κι άλλο”! Αυτές είναι συμπεριφορές ανθρώπου που δεν έχει καλοχωνέψει την ιδέα ότι ένα τραγούδι είναι έτσι κι όχι αλλιώς. Όμως από τη στιγμή που αποτυπώνεται στο δίσκο είναι πλέον έτσι, όχι αλλιώς!
Κι έγραψε κι άλλα που δεν ήταν καθαρά δικά του, ή και καθόλου. Αλλά το “δικό του / μη δικό του” είναι μια έννοια σημερινή, όχι της εποχής του Μάρκου.

— Νέο μήνυμα προστέθηκε στις 00:55 ::: Το προηγούμενο μήνυμα δημοσιεύθηκε στις 00:44 —

Ελπίζω να μην νομίσει κανείς ότι κάνω το δάσκαλο. Απλώς εξηγώ πώς το βλέπω εγώ!