Παριαναίικος. Βίντεο από το ΚΕΠΕΜ

λαούτο
βιολί
σίφνος
συρτός
κεπεμ

(Νίκος Πολίτης) #21

Διαβάζοντας αυτό το στίχο, αμέσως είπα «Μα, κάτι δεν πάει καλά με το μέτρο, εδώ!». Αμέσως όμως σκέφτηκα «Πού πέφτει η μπότα» (ο πρώτος χτύπος στο τετράσημο), και είδα ότι το μέτρο τηρείται μια χαρά:
Μα τ’ Αή Νηγιά τα νέφη/ αν δε πιω δεν κάνω κέφι

Είναι έτσι, Γιάννη;


#22

Κάτσε να τα μετρήσουμε. Το τσάκισμα (πάνω στον Αη Νηγιά) πάει
Μα τ’ Αη Νηηη-, μα τ’ Αη Νηγιάαα τα νέεεφη,
αν δεν πιω δεεεε- αν δε πιω δεν κάαανω κέεεεφι
Είναι στο μέτρο του “Να ‘μουνα στη γη βελόνι, να πατάς να σ’ αγκυλώνει” που λέγεται και αυτό ως τσάκισμα στον Αη Νηγιά. Στο βίντεο με τον παπα Στρατή στο πρώτο μήνυμα, το λένε στο 2:20. Λένε και ύστερα “Να 'μουνα στη γη βελόνα, στο χεράκι σου αρραβώνα”.

Να συμπληρώσω ότι τα πιο πολλά τσακίσματα στον Αη Νηγιά είναι του μέτρου:
Στ’ Αη Νηγιά τις πουπουλιές
κάνουν οι πέρδικές φωλιές
(όπως το 'χει ο Καράς στη συλλογή)


(Νίκος Πολίτης) #23

Α, μάλιστα, λάθος μου! Δεν είμαι ντόπιος, βλέπεις, να ξέρω ότι έχει και τσάκισμα….


(ΚΕΠΕΜ) #24

Φοβερό το τσάκισμα “Μα τ’ Αη-Νηγιά τα νέφη…” ! Ως προς το μέτρο είναι τροχαϊκό 8-σύλλαβο. Το “Στ’ Αη-Νηγιά τις πουπουλιές…” είναι ιαμβικό 8-σύλλαβο.

Να λοιπόν ένας ακόμα σκοπός, ο Αη-Νηγιάς, όπου μπορούν να προσαρμοστούν και ιαμβικά και τροχαϊκά τσακίσματα. Το ίδιο συμβαίνει και με τον δωδεκανησιακό χαρκίτικο και με τον σκοπό του Προύζου (Μπρατσέρα) από την Λέρο.


#25

Στους κοτσάτους της Νάξου (αλλά εξίσου και στους μη κοτσάτους, που ωστόσο παίρνουν κοτσάκι ως τσάκισμα) αυτό θεωρείται τόσο στάνταρ, ώστε ουσιαστικά δεν υπάρχει διάκριση ανάμεσα στα δύο 8σύλλαβα μέτρα, ιαμβικό και τροχαϊκό. Ειδικά στην «Πατινάδα» που ανέβασα, που δεν την έχω ξανακούσει αλλού μ’ αυτό το τσάκισμα και εδώ έχει μόνο τροχαϊκά κοτσάκια, δεν μπορώ εύκολα να φανταστώ να μπαίνουν και ιαμβικά - αλλά πού ξέρεις…

Το ίδιο γίνεται και σε λίγους σκοπούς της Καλύμνου, μάλλον κατ’ εξαίρεση. Θυμάμαι προχείρως το Γιάλλα (ή «Κώττικο»): ο σκοπός μπορεί να πάρει δύο διαφορετικά, ως προς τη μελωδία, τσακίσματα, είτε ένα ψηλό που καταλήγει μετέωρα στο σι (αν παίζουμε από λα), σαν να αλλάζει δρόμο, είτε ένα χαμηλό χωρίς τροπικές ιδιομορφίες. Στο ψηλό λοιπόν, ταιριάζουν εξίσου τσακίσματα σαν «Παναγιά μου Παναγιά μου / δώσε αέρα στην καρδιά μου» (τροχ.) και «Αν δεν το λέω από καρδιά / να μην τη βγάλω τη βραδιά» (ιαμβ.).


#26

Πάμε και στην άλλη ηχογράφηση:

Εδώ για να είμαι ειλικρινής πείθομαι πολύ λιγότερο.

Σίγουρα το ότι ένας «εξωτερικός» βιολάτορας έκατσε κι έμαθε έναν τόσο δυσκολομνημόνευτο και ιδιωματικό σκοπό, που ενώ στηρίζεται στο τραγούδι ωστόσο αποκλίνει κατά τόσο ιδιαίτερο τρόπο από τη μελωδία του τραγουδιού, είναι και πάλι σπάνιο και ρηξικέλευθο.

Από κει και πέρα όμως:
-το λαούτο, όπως τα 'παμε
-οι φωνές, στον τόνο που τραγουδάνε, μπορεί να βολεύονται αλλά δημιουργούν αισθητικό αποτέλεσμα πολύ διαφορετικό από το θερμιώτικο
-το τραγούδι είναι 3 στροφές, κάθε στροφή μια μαντινάδα και δύο τσακίσματα. Συνηθίζεται όντως να τραγουδιέται όλο αυτό ομαδικά; Θα μου φαινόταν περίεργο και το γιατί και το πώς μπορεί να κάτσει ένας ολόκληρος πληθυσμός να απομνημονεύσει τη σειρά όλων αυτών των διστίχων, από τη στιγμή που νοηματικά δεν είναι καθόλου προφανής ή υποχρεωτική. Συνήθως σε σκοπούς τέτοιας δομής κάποιος (ένας σταθερά ή πολλοί εναλλάξ) αναλαμβάνει τις πρωτοβουλίες.

Εννοείται πως δε θεωρώ τον εαυτό μου ειδικό στο θερμιώτικο χρώμα - έχω ακούσει τους κλασικούς δίσκους που μάλλον ξέρουμε όλοι, και από κοντά κάμποσο Τζιωτάκη και λίγο Παπαϊωάννου.


(ΚΕΠΕΜ) #27

Κοίταξα το αρχείο. Η πατινάδα από ομάδα τραγουδιέται σε μία μόνο εκτέλεση, όπου τραγουδάει ένας και επαναλαμβάνει η ομάδα στο κυρίως δίστιχο, ενώ το τσάκισμα το τραγουδούν όλοι μαζί. Αυτό ωστόσο δεν αποκλείεται να αποτελεί σκηνοθεσία. Πώς ξέρουν όλοι το τσάκισμα; Ή κανονικά θα έμπαινε ένας και επειδή είναι λίγο ως πολύ γνωστά τα τσακίσματα θα τον ακολουθούσαν από κοντά κι οι άλλοι; Άγνωστο. Συνεχίζει να μας χρειάζεται ένας παλιός Απεραθίτης…


(ΚΕΠΕΜ) #28

Αυτο το κομμάτι ήταν -όσο κι αν πιθανώς δεν του φαίνεται- το πιο δύσκολο. Πατώντας πάνω στις ηχογραφήσεις του Τζιωτάκη αλλά και άλλων Θερμιωτών προσπαθήσαμε να μάθουμε τα χαρακτηριστικά μικροτσακίσματα που κάνουν οι Θερμιώτες. Δική μου εντύπωση είναι ότι μέσα στην ηχογράφηση αυτή ακούγονται πολλά διαφορετικά πράγματα (και στην πορεία του τραγουδιού και ταυτόχρονα) που πλησιάζουν αυτά που έχουν φτάσει στα αυτιά μας από τον Τζιωτάκη και από άλλους Θερμιώτες. Ωστόσο κι εγώ δεν έχω παραπάνω γνώση για να μπορώ να είμαι απολύτως ασφαλής στην κρίση μου. Είμαι πάντως πολύ ικανοποιημένος που αφέθηκε κάθε ένας από τους μαθητές να κάνει την μικροπαραλλαγή που θέλησε ανά πάσα στιγμή και το αποτέλεσμα βγήκε όμορφο και έξω από την ομοιομορφία των σύγχρονων χορωδιών. Αν έχετε άλλη εντύπωση θα ήθελα να μου το πείτε, μπας και δεν είμαι αντικειμενικός σε αυτό.

Ως προς τον τόνο τώρα, δεν είναι άγνωστος αυτός ο τόνος στους Θερμιώτες. Δες εδώ, στη μόνη ζωντανή ηχογράφηση με παρέα που βρήκα. Είμαστε στον ίδιο ακριβώς τόνο.

Τέλος, σε σχέση πάλι με τον τρόπο τραγουδίσματος. Έχω αποκομίσει την εντύπωση, τόσο από τις πολλές διαφορετικές φορές που έχω ακούσει ζωντανά τον σκοπό από τον Τζιωτάκη, όσο και από άλλες ηχογραφήσεις ότι ο σκοπός αυτός ξεκινάει πάντα με το “Οι φίλοι όταν σμίξουνε” και συνεχίζει με λίγο ως πολύ σταθερά δίστιχα, χωρίς όμως να αποκλείεται να ειπωθούν και οποιαδήποτε άλλα δίστιχα. Στην περίπτωση που λέγονται τα 4-5 γνωστά δίστιχα μπορεί να ξεκινάει κάποιος και αμέσως να τον πλαισιώνουν και οι υπόλοιποι. Πάνω σε αυτό το στοιχείο πατάει αυτή η ηχογράφηση, χωρίς να μπω ωστόσο στη διαδικασία να αφήσω τελείως ελεύθερη την εξέλιξη του τραγουδιού, λέγοντας σε καθένα να ξεκινήσει το δίστιχο που εκείνη τη στιγμή θα επέλεγε. Θεωρώ ότι δεν είναι τόσο ώριμη ακόμα η ομάδα μου για να το κάνω αυτό χωρίς να προκαλέσει ανασφάλεια και αμηχανία.

Στην παραπάνω ηχογράφηση πάντως ακούγεται όλη η παρέα να τραγουδάει τον πρώτο στίχο και το πρώτο τσάκισμα και μετά δύο στίχους με τα τσακίσματά τους τα τραγουδάει μόνος του ένας μερακλής, λέγοντας μάλιστα στίχους που δεν συμπεριλαμβάνονται σε αυτούς τους 4-5 γνωστούς που ανέφερα πριν. Ρωτώντας πάντως κάποια στιγμή τον Παπαϊωάννου αν αντιφωνούσαν στην Κύθνο, έχω την εντύπωση ότι μου είπε ότι δεν συνέβαινε. Πάντως σε μερικές μέρες (Τσικνοπέμπτη) θα δω Τζιωτάκη και Παπαϊωάννου, οπότε θα τους ρωτήσω σχετικά με αυτά.


#29

Αφού έχετε πάρε δώσε με τον Παπαϊωάννου, να φέρετε οπωσδήποτε τον λαουτιέρη της ομάδας σ’ επαφή μαζί του. Δε νομίζω να υπάρχει εγκυρότερο πρόσωπο, τουλάχιστον από όσους μένουν στην Αθήνα κει είναι εντοπίσιμοι, σ’ ό,τι αφορά το παλιό παίξμο του λαούτου, και κατεξοχήν φυσικά του θερμιώτικου (αλλά και για σιφναίικο λ.χ., όλο και κάτι θα έχει να δώσει).