Γεια σας,
Ένας Ισραηλινός φίλος μου θέλει πολύ να μάθει ποια ελληνικά ελληνικά τραγούδια έδωσαν τις μελωδίες σε αυτές τις εβραιόγλωσσες εκδοχές. Οι μελωδίες φαίνονται τόσο γνωστές, αλλά δεν μπορώ να τις εντωπίσω. Θα πρέπει να είναι από μια εποχή πριν από τη δεκαετία του 80.
Εύα
ϊσως πρόκειται για ελεύθερες διασκευές! Για παράδειγμα το δεύτερο θυμίζει εντονα αυτό
Μπράβο, Γρηγόρη και ευχαριστώ! Πολλές φορές αυτές οι διασκευές ακούγονται λίγο αλλιώτικες, λόγω της γλώσσας και της ενορχήστρησης, αλλά οι μελωδίες μοιάζουν όντως. Έχουμε λοιπόν μια ισραηλίτικη διασκευή από μια ελληνική διασκευή, από ένα τσιγγάνικο τραγούδι που το διασκεύασε ο Bregovic!
Εύα
Άλλο ένα ισραηλινό τραγούδι με ελληνική προέλευση…Μήπως γνωρίζει κανείς την ελληνική μελωδία; Θα πρέπει να είναι από τη δεκαετία του 70 ή 80.
Η τραγουδίστρια λέγεται Zehava Ben και το τραγούδι “Zichrini” (“Μη με ξεχνάς”).
Εύα
Τελικά μάλλον είναι άλλη μια περίπτωση διασκευής κάποιας διασκευής. Το παρακάτω τραγούδι του Αγγελόπουλου το έχω ακούσει στο αρχικό του Αιγυπτιακό(;
αλλά δεν θυμάμαι ποιό… 
Σ’ ευχαριστώ πάλι, Γρηγόρη! Εδώ είναι η πρώτα ηχογράφηση με τον Ισραηλινό cult τραγουδιστή Zohar Argov:
Εύα
Ειναι λίγο δύσκολο με μερικά τραγούδια να βρεις αρκεί γιατί εδώ έχουμε μια ισραηλινή εκτελεστεί ενώ της πρωτοψάλτη γράφετε ότι είναι γουκγοσλαβικοι μελωδία
Δεν το θυμίζει, είναι.
Το δεύτερο είναι του Διονυσίου, τσιφτετελι παιχνιδιαρικο
Κατ’ αρχήν, για να μην ανεβοκατεβαίνουμε, ο διάλογος αναφέρεται σ’ αυτό…
…που θυμίζει ή είναι το ίδιο με αυτό…
…δηλαδή το «Να ‘ταν η χαρά οικόπεδο» της Πρωτοψάλτη. Κατά τη γνώμη μου το ισραηλινό είναι το ίδιο αλλά ελαφρότατα διασκευασμένο, ίσως για να ταιριάξουν μετρικά οι εβραϊκοί στίχοι.
Ψάχνω λοιπόν και βρίσκω ότι για το τραγούδι της Πρωτοψάλτη (στίχοι Νικολακοπούλου) η μουσική άλλοτε αναφέρεται ως παραδοσιακή και άλλοτε ως «arranged by Goran Bregovic», αλλά arranged από ποιο πρωτότυπο; Δε βρήκα να το αναφέρουν.
Όμως, σε κάποιον από τους πολλούς δίσκους όπου έχει κυκλοφορήσει το ελληνικό τραγούδι, ο τίτλος δίνεται πληρέστερα ως «Να ‘ταν η χαρά οικόπεδο (Borino oro)». Και συμβαίνει να ξέρω ότι oro στις γιουγκοσλαβικές γλώσσες σημαίνει «χορός», και μάλλον είναι η ίδια η ελληνική λέξη «χορός».
Borino oro είναι ο τίτλος με τον οποίο έβγαλε ο Μπρέγκοβιτς την οργανική εκτέλεση αυτού του κομματιού, στο σάουντρακ του Καιρού των Τσιγγάνων. Εκεί βρίσκω «Borino oro (danse de Boro)» και, σε άλλη έκδοση, την ένδειξη “Trad. Yougoslave” και από κάτω τη σημείωση “Ronde populaire de Boro”. (Ronde = κύκλιος χορός.)
Μέχρι εδώ κατάφερα να φτάσω. Δεν μπόρεσα να βρω πού υπάρχει χωριό ή πόλη ή περιοχή Μπόρο στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Γκούγκλαρα να το βρω στη Σερβία, την Κροατία, τη Β. Μακεδονία και το Κοσσυφοπέδιο και δεν το βρίσκω. Βρήκα μόνο έναν σχολιαστή στο ΥΤ που λέει, κάτω από το οργανικό του Μπρέγκοβιτς, ότι το θυμάται από παλιά να το παίζουν ακριβώς έτσι σε γάμους και γλέντια στο Κοσσυφοπέδιο και τη Β. Μακεδονία.
Χαίρομαι που αναζωογονήθηκε αυτό το νήμα!
Εγώ θυμάμαι όταν βγήκε ο δίσκος της Πρωτοψάλτη, και μου άρεσε πολύ. Νομίζω ότι η Λίνα Νικολακοπούλου έκανε μία καλή δουλειά όταν “έντυσε” της μελωδίες με ελληνικούς στίχους.
Όμως, πολλά χρόνια μετά έχω διαβάσει αρκετές κριτικές για τη μουσική πρακτική του Bregovic, πιο συγκεκριμένα ότι ιδιοποιήθηκε παραδοσιακά ή δημοφιλή τραγούδια από τσιγγάνους μουσικούς, χωρίς να αναγνωρίσει τις πηγές του. Βέβαια, οι λαϊκοί μουσικοί/οργανοπαίχτες πάντα “δάνεισαν”, αλλά νομίζω ότι χτυπάω άσκημα το ότι o Bregovic έβγαλε ένα σωρό λεφτά και έγινε μεγάλη φίρμα στη world music σκηνή, ενώ οι Ρόμα μουσικοί δεν είχαν κανένα (ή λίγο) όφελος από το Balkan project του. Εδώ είναι μερικά άρθρα:
Το συγκεκριμένο πάντως δεν προκύπτει να το οικειοποιήθηκε.
Να πω βέβαια ότι κοίταξα απλώς τα εξώφυλλα και εσώφυλλα μερικών δίσκων στο discogs. Το καθένα από αυτά τα γκραν σουξέ τόσο του Μπρέγκοβιτς μόνου του όσο και της Πρωτοψάλτη έχουν ξαναβγεί σ’ ένα σωρό δίσκους, συλλογές, λάιβ κλπ., και δεν τα έψαξα εξονυχιστικά όλα αυτά, ούτε αναζήτησα την πρώτη ή την εγκυρότερη έκδοση.
Αλλά μέχρι εκεί που βρήκα, ο Μπρέγκοβιτς δεν το δηλώνει για δικό του. Για άλλα τραγούδια δεν ξέρω.
Ότι κονόμησε, κονόμησε. Αλλά δεν ξέρω αν μιλάμε για κέρδη που τα στερήθηκαν οι λαϊκοί μουσικοί από τις μπάντες της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Αντίθετα, νομίζω ότι όλες αυτές οι μπάντες, και οι ελληνικές αντίστοιχες (δυτ. Μακεδονίας), πρέπει να ωφελήθηκαν από το γεγονός ότι ο Μπρέγκοβιτς έφερε τον ήχο τους, το «Μπάλκαν», στη μόδα.
(Και από κάποιον λαϊκό οργανοπαίχτη των Κυκλάδων είχα ακούσει αντίστοιχα «κακά τα ψέματα, ο Πάριος μάς έδωσε ψωμί. Ποιος γύρναγε να μας ακούσει πιο πριν;»)
Σίγουρα έπαιξε το ρόλο της η μόδα του Μπρέγκοβιτς, αλλά για τη μπάντα της Φλώρινας έπαιξε ρόλο και η συμμετοχή του Φλώρου Φλωρίδη που ήταν μουσικός ας πούμε ευρύτερης απήχησης, η εταιρεία Ανω Κάτω που “στέγασε” διάφορες εναλλακτικές ηχογραφήσεις στη Θεσσαλονίκη που έγιναν πανελλήνιας εμβέλειας, ίσως και η μόδα της Μακεδονίας για πολιτικούς λόγους.