Οι ανώμαλοι ρυθμοί

ρυθμοί

(system) #1

Αν επιτρέπεται, θα ήθελα να ανοίξω ένα καινούργιο τοπικ, γιατί για εμένα το θέμα με το ζειμπέκικο ακόμα δεν έχει ολοκληρωθεί. Θα ήθελα να τον καταλάβω σ΄ένα ευρύτερο πλαίσιο (δεν σημαίνει καθόλου ότι θέλω να μην είναι ο ζειμπέκικος ελληνικός χορός, να μη σκέφτεστε έτσι).

Χθες έλαβα ένα εμαιλ μιας φίλης που πήρε μέρος σ΄ενα σεμινάριο σέρβικών χορών, αλλά αυτή χορεύει και αραβικούς και ελληνικούς χορούς. Με ρώτησε το εξής, αλλά γιατί δεν ξέρω μια καλή απάντηση παρακαλώ εσάς να μου πείτε κάποια απλά λόγια, και θα τα της πω.

“Από που έρχονται αυτοι για μας ασυνήθιστοι ανώμαλοι ρυθμοί στην ελληνική μουσική? Για μένα ανήκουν στη μουσική της περιοχής από τα Βαλκάνια μέχρι Ινδία. Όπως υπάραχουν και πολλούς παραδοσιακούς χορούς στην περιοχή αυτή που μοιάζονται μεταξύ τους. Πάντα περισσότερο έχω ενδιαφέρον στο πως επηριάστηκαν η ελληνική μουσική και η περσική πουσική παλαιότερα στην αρχαιότητηα και τι έμεινε μέχρι σήμερα. Είδα στο σεμινάριο ανθρώπους (Γερμανούς) που σχεδόν μαιταιώθηκαν με το 7-8. Εγώ νίωθα τόσο αρεστά που μου φαινόταν σχεδόν παράξενο στους ανώμαλους ρυθμούς.
Και κατάλαβα ότι σ΄αυτούς μένει χρόνο για αισθήματα…”


(pontios) #2

Μάρθα διάβασε παρακάτω ένα άρθρο του Διoνύση Χαριτόπουλου από ΤΑ ΝΕΑ, ίσως σου συμπληρώσει λίγο ακόμα, την εικόνα που προσπαθείς να διαμορφώσεις για τον ζειμπέκικο:

“Ο μοναχικός θρήνος
Το ζεϊμπέκικο είναι σαν το «Πάτερ Ημών». Τα είπες όλα με τη μία”

ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΧΑΡΙΤΟΠΟΥΛΟΣ

Το ζεϊμπέκικο δύσκολα χορεύεται. Δεν έχει βήματα· είναι ιερατικός χορός με εσωτερική ένταση και νόημα που ο χορευτής οφείλει να το γνωρίζει και να το σέβεται.

Είναι η σωματική έκφραση της ήττας. Η απελπισία της ζωής. Το ανεκπλήρωτο όνειρο. Είναι το «δεν τα βγάζω πέρα». Το κακό που βλέπεις να έρχεται. Το παράπονο των ψυχών που δεν προσαρμόστηκαν στην τάξη των άλλων.

Το ζεϊμπέκικο δεν χορεύεται ποτέ στην ψύχρα ει μη μόνον ως κούφια επίδειξη. Ο χορευτής πρέπει πρώτα «να γίνει», να φτιάξει κεφάλι με ποτά και όργανα, για να ανέβουν στην επιφάνεια αυτά που τον τρώνε.

Η περιγραφή της προετοιμασίας είναι σαφής:

Παίξε, Χρήστο, το μπουζούκι,

ρίξε μια γλυκιά πενιά,

σαν γεμίσω το κεφάλι,

γύρνα το στη ζεϊμπεκιά.

(Τσέτσης)

Ο αληθινός άντρας δεν ντρέπεται να φανερώσει τον πόνο ή την αδυναμία του· αγνοεί τις κοινωνικές συμβάσεις και τον ρηχό καθωσπρεπισμό. Συμπάσχει με τον στίχο ο οποίος εκφράζει σε κάποιον βαθμό την προσωπική του περίπτωση, γι’ αυτό επιλέγει το τραγούδι που θα χορέψει και αυτοσχεδιάζει σε πολύ μικρό χώρο ταπεινά και με αξιοπρέπεια. Δεν σαλτάρει ασύστολα δεξιά κι αριστερά· βρίσκεται σε κατάνυξη. Η πιο κατάλληλη στιγμή για να φέρει μια μαύρη βόλτα είναι η στιγμή της μουσικής γέφυρας, εκεί που και ο τραγουδιστής ανασαίνει.

Ο σωστός χορεύει άπαξ· δεν μονοπωλεί την πίστα. Το ζεϊμπέκικο είναι σαν το «Πάτερ Ημών». Τα είπες όλα με τη μία.

Τα μεγάλα ζεϊμπέκικα είναι βαριά, θανατερά:

Ίσως αύριο χτυπήσει πικραμένα

του θανάτου η καμπάνα και για μένα.

(Τσιτσάνης)

Τι πάθος ατελείωτο που είναι το δικό μου,

όλοι να θέλουν τη ζωή κι εγώ το θάνατό μου.

(Βαμβακάρης)

Το ζεϊμπέκικο δεν σε κάνει μάγκα*· πρέπει να είσαι για να το χορέψεις. Οι τσιχλίμαγκες με το τζελ που πατάνε ομαδικά σταφύλια στην πίστα εκφράζουν ακριβώς το χάος που διευθετεί η εσωτερική αυστηρότητα και το μέτρο του ζεϊμπέκικου.

Το ζεϊμπέκικο δεν χορεύεται σε οικογενειακές εξόδους ή γιορτές στο σπίτι· απάδει προς το πνεύμα. Πόσο μάλλον όταν υπάρχουν κουτσούβελα που κυκλοφορούν τριγύρω παντελώς αναίσθητα.

Είναι χορός μοναχικός.

Όταν το μνήμα χάσκει στα πόδια σου, ο τόπος δεν σηκώνει άλλον. Είναι προσβολή να ενοχλήσει μια ξένη κι απρόσκλητη παρουσία. Γι’ αυτό κάποιοι ανίδεοι αριστεροί διανοούμενοι ερμήνευσαν την επιβεβλημένη ερημία του χορού με τα δικά τους φοβικά σύνδρομα· αποκάλεσαν το ζεϊμπέκικο «εξουσιαστικό χορό», που περιέχει, δήθεν, μια «αόρατη απειλή». Είδαν, φαίνεται, κάποιον σκυλόμαγκα να χορεύει και τρόμαξαν. Όμως, και έναν κυριούλη αν ενοχλήσεις στο βαλσάκι του, κι αυτός θα αντιδράσει.

Το ζεϊμπέκικο δεν είναι γυναικείος χορός.

Απαγορεύεται αυστηρώς σε γυναίκα να εκδηλώσει καημούς ενώπιον τρίτων· είναι προσβολή γι’ αυτόν που τη συνοδεύει. Αν δεν είναι σε θέση να ανακουφίσει τον πόνο της, αυτό τον μειώνει ως άντρα και δεν μπορεί να το δεχτεί.

Και στο μάτι δεν κολλάει.

Μια γυναίκα δεν είναι μάγκας· είναι θηλυκό ή τίποτα. Κι ένας άντρας, πρώτα αρσενικό και μετά όλα τ’ άλλα. Αυτό είναι το αρχέτυπο. Κι αν το εποικοδόμημα γέρνει καμιά φορά χαρωπά, η βάση μένει ακλόνητη. Εξαιρούνται οι γυναίκες μεγάλης ηλικίας που μπορεί να έχουν προσωπικά βάσανα: χηρεία ή πένθος για παιδιά.

(Κι όμως είδα σπουδαίο ζεϊμπέκικο από δύο γυναίκες· τη Λιλή Ζωγράφου, που αυτοσχεδίαζε έχοντας αγκαλιάσει τον εαυτό της από τους ώμους με τα χέρια χιαστί σαν αρχαία τραγωδός· και μια νεαρή πουτάνα σε ένα καταγώγιο των Τρικάλων, πιο αυτεξούσια απ’ όλους τους αρσενικούς εκεί μέσα.)

Η μεγάλη ταραχή είναι οι χωρικοί. Σε πλατείες χωριών, με την ευκαιρία του τοπικού πανηγυριού ή άλλης γιορτής, κάτι καραμπουζουκλήδες ετεροδημότες χορεύουνε ζεϊμπέκικο στο χώμα· προφανώς για να δείξουνε στους συγχωριανούς τους πόσο μάγκες γίνανε στην πόλη. Οι άνθρωποι της υπαίθρου δεν έχουν μπει στο νόημα κι ούτε μπορούν να εννοήσουν. Τα δικά τους ζόρια είναι κυκλικά· έρχονται, περνάνε και ξαναέρχονται σαν τις εποχές του χρόνου. Δεν είναι όλη η ζωή ρημάδι. Γι’ αυτό χορεύουν εξώστρεφα, κάνουν φούρλες, σηκώνουν το γόνατο ή όλο το πόδι, κοιτάνε τους γύρω αν τους προσέχουν, χαμογελάνε χορεύοντας. Μιλάνε με τον Θεό των βροχών και του ήλιου, όχι τον σκοτεινό Θεό του χαμόσπιτου και των καταγωγίων.

Δεν γίνεται καν λόγος για το τσίρκο που χορεύει επιδεικτικά, σηκώνει τραπέζια με τα δόντια και ισορροπεί ποτήρια στο κεφάλι του. Ή τη φρικώδη καρικατούρα ζεϊμπέκικου που παρουσιάζουν οι χορευτές στις παλιές ελληνικές ταινίες και προσφάτως στα τηλεοπτικά σόου.

Το ζεϊμπέκικο είναι κλειστός χορός, με οδύνη και εσωτερικότητα. Δεν απευθύνεται στους άλλους. Ο χορευτής δεν επικοινωνεί με το περιβάλλον. Περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του, τον οποίο τοποθετεί στο κέντρο του κόσμου. Για πάρτη του καίγεται, για πάρτη του πονάει και δεν επιζητεί οίκτο από τους γύρω. Τα ψαλίδια, τα τινάγματα, οι ισορροπίες στο ένα πόδι είναι για τα πανηγύρια. Το πολύ να χτυπήσει το δάπεδο με το χέρι «ν’ ανοίξει η γη να μπει».

Και, όσο χορεύει, τόσο μαυρίζει.

Πότε μ’ ανοιχτά τα μπράτσα μεταρσιώνεται σε αϊτό που επιπίπτει κατά παντός υπεύθυνου για τα πάθη του και πότε σκύβει τσακισμένος σε ικεσία προς τη μοίρα και το θείο.

Τα παλαμάκια που χτυπάνε οι φίλοι ή οι γκόμενες καλύτερα να λείπουν. Ο πόνος του άλλου δεν αποθεώνεται. Το πιο σωστό είναι να περιμένουν τον χορευτή να τελειώσει και να τον κεράσουν. Να πιούνε στην υγειά του· δηλαδή να του γιάνει ο καημός που τον έκανε να χορέψει.

Ειπώθηκε πως το ζεϊμπέκικο σβήνει.

Ο αρχαϊκός χορός της Θράκης που τον μετέφεραν οι ζεϊμπέκηδες στη Μικρά Ασία και τον επανέφεραν στην Ελλάδα οι πρόσφυγες του 1922 έχει ολοκληρώσει τον ιστορικό του κύκλο· δεν έχει θέση σε μια νέα κοινωνία με άλλα αιτήματα και άλλες προτεραιότητες.

Μπορεί και να γίνει έτσι.

Αν χαθούν η αδικία, ο έρωτας και ο πόνος· αν βρεθεί ένας άλλος τρόπος που οι άντρες θα μπορούν να εκφράζουν τα αισθήματά τους με τόση ομορφιά και ευγένεια, μπορεί να χαθεί και το ζεϊμπέκικο.

Όμως βλέπεις μερικές φορές κάτι παλικάρια να γεμίζουν την πίστα με ήθος και λεβεντιά που σε κάνουν να ελπίζεις όχι απλώς για τον συγκεκριμένο χορό, αλλά για τον κόσμο ολόκληρο.


  • Ο μάγκας είναι άντρας σεμνός, καλοντυμένος και μοναχικός. Δεν είναι επιδεικτικό κουτσαβάκι και αλανιάρης. Όπως αναφέρεται και στο Μείζον Ελληνικό Λεξικό, «μάγκας: έξυπνος και με συμπεριφορά που ταιριάζει σε άντρα».

ΤΑ ΝΕΑ , 14-09-2002 , Σελ.: P35
Κωδικός άρθρου: A17439P351
ID:332807"

Ισαάκ.


(system) #3

Παιδιά, μη χανόμαστε…
Τους “κουτσούς” ρυθμούς, 5/8, 7/8, τους βρίσκεις ΣΠΑΝΙΩΣ σε Ανατολίτικες μουσικές, και σχεδόν καθόλου στη Δυτική (καμιά φορά, οι Συμφωνιστές, χρησιμοποιούν κάποια απ’ αυτά, αλλά τα κάνουν πολύ σύνθετα, ή σύνθετα επί σύνθετα… Παράδειγμα ο Καρλ Όρφ στην “Κάρμινα Μπουράνα” IN TABERNA).
Επίσης, τον καρσιλαμά (γρήγορα 9/8) τον βρίσκεις καμιά φορά στις Ανατολίτικες μουσικές.

ΠΟΤΕ ΟΜΩΣ ΚΑΙ ΠΟΥΘΕΝΑ ΤΟ ΑΡΓΟ 9/8 ΠΟΥ ΟΝΟΜΑΖΟΜΕ ΖΕΪΜΠΕΚΙΚΟ, ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ.

Και όπως είπα και παλιότερα, ένας ρυθμός, ή ένα όργανο, ή ένα πράγμα τέλος πάντων, ανήκει Σ’ ΑΥΤΟΝ ΤΟ ΛΑΟ ΠΟΥ ΤΟ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΕ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ.

Όπως π.χ. το Εκκλησιαστικό Όργανο, που χάρισαν οι Έλληνες στον Πάπα, ΔΕΝ ΑΝΗΚΕΙ ΠΙΑ ΣΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ, αλλά σ’ αυτούς που το αξιοποίησαν καλύτερα και περισσότερο, που είναι οι Δυτικοί και μάλιστα οι Καθολικοί.


(system) #4

Σας ευχαριστώ πάλι και θα ήθελα να πω ότι δεν υπάρχει καμία απορία για τα ωραία του χορού “ζειμπέκικο” στη μορφή που πήρε από τους ρεμπέτες. Το άρθρο το περιγράφει θάυμα, μου αρέσει πάρα πάρα πολύ.
Νομίζω αυτό που μας (τους ξένους) ίσως ενοχλεί είναι η ονομασία δηλαδή η εξήγηση ότι ο χορός είναι ο ίδιος που υπήρχε στην αρχαιότητηα. Φαίνεται λίγο “κατασκευή” (σύγνώμη)η ετυμολογία από Ζευς και Βάγκο ή Διόνυσο (πάλι συγνώμη).

Διάβασα και σ΄ένα βιβλίο για χοροδιδασκάλους>
“οι περισσότεροι Ελληνικοί Χοροί έχουν τις ρίζες τους στα Αρχαία Ελληνικά πρότυπα. Φυσικά δε μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι χορέυονται το ίδιο όπως και τότε, αλλά είναι γεγονός αναμφισβήτητο ότι αποτελούν συνέχεια εκείνων που χόρευαν οι πρόγονοι μας”.
Και εγώ το πιστεύω γενικά, γιατί είναι φυσικό, τα πάντα είναι μια εξέληξη και όπως άλλαξαν οι άνθρωποι άλλαξε και ο χορός.
Εγώ, όπως και η Έβα, θα ήθελα πολύ να διαβάσω αυτή τη μελετή που το δείχνει καθαρά ότι πρόκειται για τον ίδιο χορό σαν στην αρχαιότητηα, γιατί κανονικά δεν μπορούν το ξέρουν … και ότι δεν πρόκειται μόνο μια γλωσσική εξήγηση, όπως έχουμε ίσως την εντύπωση.
Το βιβλίο γράφει για το ζειμπέκικο>
"χορευόταν από τους Ζειμπέκηδες, στους οποίους οφείλει και την ονομασία του. Οι Ζειμπέκηδες ήταν πολεμιστές Θρακικής καταγωγής, που μετανάστευαν στην Μ.Ασία και εγκαταστάθηκαν στην περιοχή της Προύσσας, του Αιδινίου και των περιχώρων της Σμύρνης.
Αν κάποιος ξέρει που μπορώ να βρω τη μελετή που είπαμε, σας παρακαλώ πολύ να μου το πείτε για να τη ξέρω και εγώ και για να με πείσει.
Ευχαριστώ πάλι