Περί καβαλάρηδων

Εχω ένα οχταχορδάκι περίπου 20 χρόνια τώρα, και ενώ το μπράτσο έχει μείνει απόλυτα ευθύγραμμο, εχει στρίψει ολόκληρο με τα χρόνια (έφαγε κάτι ζέστες σε τροπικό κλίμα) με αποτέλεσμα να έχουν σηκωθεί οι χορδές. Η πιο εύκολη λύση ήταν να κατέβει ο καβαλάρης (μπουζουκοτεχνίτες σπανίζουν έξω) οπότε κατέβα κατέβα, το όργανο έγινε σιγά σιγά μουντό, μπουκομένο.

Διάβαζα τις προάλλες ένα αρθρο στα αγγλικά από ένα link που κάποιος είχε ανεβάσει εδώ στο forum, μιά διάλεξη για καβαλάρηδες βιολιών. Ελεγε λοιπόν ο τύπος, ότι ένας φυσικομαθηματικός τον είχε ρωτήσει “Κουρδίζεις τους καβαλάρηδες?” και ότι αυτός του είπε όχι… Η ερώτηση τον εβαλε σε σκεψεις όμως και πήρε 2 καβαλάρηδες για να συγκρίνει, ο ένας από όργανο που δεν έπαιζε καλά. Παρατήρησε ότι το “κλικ” που έκανε ο καβαλάρης όταν τον χτυπούσε ήταν διαφορετικής συχνότητας από τον “καλό”. Αφαίρεσε μάζα μέχρι τα κλικ να είναι ίδια, τον εβαλε πίσω και το βιολί “ζωντάνεψε”. Επειδή η διαφορά ήταν θεαματική, το δοκίμασε πολλες φορές, άλλοτε με καμμία διαφορά, άλλοτε με αποτελέσματα που μεταμόρφωναν το όργανο. Το άρθρο μετά συνεχίζει για το πως μεταφέρονται οι ταλαντώσεις απο τον καβαλάρη στο καπάκι κλπ.

Το άρθρο με έβαλε σε σκέψεις, και το συζήτησα με εναν επαγγελματία μουσικό που ασχολείται μαζί μου, και ο οποίος έχει 4 πραγματικά πρωτοκλασσάτα εξάρχοδα του Κλεφτογιάννη που κρέμονται στο τοίχο (εκτός από πολλά άλλα διάφορα όργανα), που παίζω και εγώ όποτε πάω εκεί. Μου είπε λοιπόν ότι αυτός έχει “λεπτύνει” όλους τους καβαλάρηδες γιατί άμα έχουν μεγάλο πάχος το όργανο δε παίζει.

Αποφάσισα λοιπόν να δοκιμάσω, άλλωστε τι είχα να χάσω, μουντό είναι. Επιασα το γυαλόχαρτο και άρχισα να αφαιρώ. Αφαίρεσα το μισό πάχος τουλάχιστον (το’χα άχτι) τον βάζω πίσω και έπαθα σοκ! Ανοιξε ο λαιμός του οργάνου, αισθανόμουν ταλαντώσεις στο μπράτσο και στο στομάχι, και παρολο που το γρατζουνούσα γιατί κοιμόταν το μωρό (μόλις βλέπει το μπουζούκι μπουσουλάει σφαίρα πρός τα εκεί και τραβάει τις χορδές για να το παίξει, μάλλον πρέπει να προμηθευτώ ένα μπαγλαμαδάκι), η γυναίκα μου που ήταν δίπλα το κατάλαβε αμέσως και είπε “δυνατά ακούγετε…” Απίστευτο…

Υπάρχει και η θεωρία, και μιάς και είμαι και μηχανικός δε κρατιέμαι θα την αναφέρω. Ο καβαλάρης είναι μία δοκός, η οποία μεταφέρει τα κάθετα φορτία τών χορδών στο καπάκι. Οταν σχεδιάζουμε μία δοκό συνήθως αποφεύγουμε να τη κάνουμε πολύ υψίκορμη (μικρό πλάτος μεγάλο ύψος) γιατί αν και έτσι μπορεί να μεταφέρει μεγαλύτερα φορτία, υπάρχει ο κίνδυνος να στρεβλώσει και να λυγίσει. Οπότε άν το δοκάρι μας είναι υψίκορμο, για να περιορίσουμε αυτή την αστάθεια το “δένουμε” κατά διαστήματα εγκάρσια.

Ο καβαλάρης όμως, εκτός και από φορτία, πρέπει να μεταφέρει και ταλαντώσεις στο καπάκι, αλλοιώς… μούγκα. Αυτό σημαίνει ότι λίγη αστάθεια μας βοηθάει, γιατί ο καβαλάρης πρέπει να ταλαντώνεται. Δε θέλουμε λοιπόν καβαλάρη “κούτσουρο” ο οποίος μεταφέρει τα φορτία άνετα μεν αλλά…Τα δύο χαρακτηριστικά του καβαλάρη λοιπόν (φορτία- ταλαντώσεις) είναι αντικρουόμενα και πρέπει να βρεθεί η χρυσή τομή (αυτό τόνιζε και το αρθρο που ανέφερα πιο πάνω). Ο φίλος μουσικός μου είπε “εχεις δεί τους καβαλάρηδες στα βιολιά? Είναι φύλλο φτερό”… Στην δικιά μου περίπτωση κατέληξα σε αναλογίες διατομής 1:4 ισως και 1:5 με το κοκκαλάκι πλάτος προς ύψος(με το μάτι )…

Υποψιάζομαι ότι στή περίπτωση του καβαλάρη, δε παίζει ρόλο το μήκος η το ύψος, αλλά οι αναλογίες της διατομής. Για το συγκεκριμένο ύψος και το συγκεκριμένο ξύλο (η πυκνότητα επηρεάζει τη μετάδωση ταλαντώσεων) υπάρχει μια ιδανική διατομή, για να αρχίσει ο καβαλάρης να “τραγουδάει”. Ποιά είναι? Πιάστε γυαλόχαρτα…

Κατ`αρχήν συγχαρητήρια για τον προβληματισμό και γιά τον πειραματισμό!

Σε ένα μουσικό όργανο οτιδήποτε υπάρχει παίζει και ένα (λιγότερο η περισσότερο σημαντικό ) ρόλο και στο ηχητικό αποτέλεσμα. Και βέβαια και το μήκως, αλλά κυρίως το ύψος γιατί καθορίζει τη γωνία που δημιουργείται στη χορδή στο συγκεκριμένο σημείο. Μόνο που το ύψος πάαααρα πολύ δύσκολα μπορεί να αναιρεθεί.

Έτσι αυτό που έχουμε να κάνουμε είναι αυτό ακριβώς που έκανες και συ : δοκιμάζουμε γιά το καλύτερο αποτέλεσμα τροποποιώντας τα μεγέθη που μπορούμε να μεταβάλουμε. Η υπέρβαση τιμωρείται …ξαναρχίζοντας απ`την αρχή, με καινούργιο καβαλάρη ! Σε παλιότερη συζήτηση για το ίδιο θέμα είχα γράψει αναλυτικά για τις παραμέτρους του καβαλάρη που μπορούμε να τροποποιήσουμε.

Όσο για τον καβαλάρη του βιολιού … το θέμα είναι λίγο πιό περίπλοκο. Δεν συνδέεται πάντα ευθύγραμμα με τον καβαλάρη του μπουζουκιού. Εξ`άλλου έχουμε και διαφορετικό τρόπο διέγερσης της χορδής.

Τέλος για οτιδήποτε κερδίζουμε υπάρχει και κάτι που μπορεί να χάσουμε. Δυναμώνοντας για παράδειγμα η ένταση μπορεί να χαθεί κάτι από τον αρμονικό πλούτο η το sustain του οργάνου. Και γιά κάποια πράγματα ισχύει το « περί ορέξεως…κολοκιθόπιτα ».

Υπάρχουν πάντως συγκεκριμένα ηχητικά όρια μέσα στα οποία πρέπει να κινηθούμε.

Μου έκανε εντύπωση πάντως η διαφορά στον ήχο σε σχέση με μια μικρή σχετικά επέμβαση…Οσο για το μήκος τώρα που το σκέφτομαι μάλλον εχεις δίκιο, αλλιώς ταλαντώνεται ένα “κοντό” ξύλο και αλλιώς ένα μακρύ… Πρίν πάμε εκεί όμως ας βάλω ένα καινούργιο κοκκαλάκι για να βεβαιωθούμε ότι το νέο σχήμα αποδίδει τα μέγιστα και βλέπουμε…

Για να υψωθεί ο καβαλάρης πρεπει να πάει πάλι πίσω το μπράτσο, η να σηκωθεί η ταστιέρα λίγο με μια “σφήνα”…το πρώτο δεν το αποφασίζω για ενα όργανο που έχει κατασταλάξει μετα από 20 χρόνια, για την ταστιέρα θα δούμε…

Προσωπικές συμβουλές:
1.Μακρυά από κάθε είδους σφήνες ! ( Ρίξε μιά ματιά στο άρθρο μου στην Κλίκα, στο προηγούμενο τεύχος )
2.Μην πειράζεις σημαντικά δομικά μέρη του οργάνου, όταν αυτό δεν είναι απολύτως απαραίτητο.
3.Όταν φτάσεις σε κάποιο ακουστικό αποτέλεσμα που σου αρέσει, σταμάτα εκεί.
Να θυμάσαι πάντα πως το «καλύτερο» είναι ο μεγαλύτερος εχθρός του «καλού».
'Ο,τι βελτιώθηκε με μιά μικρή επέμβεση, το ίδιο εύκολα με μιά άλλη μπορεί να καταστραφεί!
4.Κάτι που εφαρμόσαμε με επιτυχία σε ένα όργανο, δεν είναι απαραίτητο πως αν το επαναλάβουμε σε ένα άλλο θα έχει την ίδια επιτυχία.

Ευχαριστώ για τις συμβουλές, και εμένα δεν μου έκανε καρδιά να το διαλύσω το όργανο, αλλιώς θα το είχα κάνει από καιρό. Θα πειραματιστώ με άλλα σχήματα καβαλάρη γιατί βλέπω ότι υπαρχουν πολλά περιθώρια, αλλά ο “καλός” θα υπάρχει στην άκρη. Υπάρχει μιά ωραία παροιμία στα αγγλικά που την λένε συνέχεια εδώ οι Αγγλοι: “The Devil is in the detail…” (Ο διάολος κρύβεται στις λεπτομέρειες).

Αφαιρώντας μερικά χιλιοστά καβαλάρη μεταμορφώνουμε ολόκληρο όργανο… (πρός το καλύτερο η χειρότερο)… Παρ’ολίγο να βγω στο δρόμο στο δρόμο τρέχοντας… σα τον Αρχιμήδη!

εχω πειραματιστει και εγω λιγο με καβαλαρηδες , απο οτι εχω μαθει ειναι οτι το κοκκαλακι παιζει τρομερο ρολο αν ειναι και απο νεο μοσχαρακι, βουτηγμενο σε χλωρινη για να ασπρισει κιολας
αλλα γενικα ο καβαλαρης το υψος κτλ ειναι ολα σχετικα αναλογα με την κλιση του οργανου και ποσο μπορει να χαμηλωσει μετα απο καποιο χρονο μολις ψιλοπαρει το οργανο .

καλησπερα σε ολουs εχω πειραματιστει και γω κατα καιρουs με τουs καβαλαρηδεs και οσο τουs λεπταινουμε διναμωνει ο ηχοs αλλα πιεζει με πιο μικρο εμβαδον στο καπακι.με ταση να στραβωσει προs τα μεσα .πιστευω οτι παιζει ρολο και το παχοs του καπακιου για το λεπτεμα του καβαλαρη [ειναι σαν τιs βασειs του σπιτιου .σκληρο εδαφοs κανoνικεs βασειs, μαλακο εδαφοs πιο φαρδιεs βασειs πιο καλο πατημα]

Vaggelis εχει μια λογική αυτό που λες. Ισως γιαυτο αν παρατηρήσεις ενα καβαλάρη βιολιού, θα δείς ότι έχει σφηνοειδή διατομή, δηλ. πολύ λεπτός πάνω στις χορδές, και πιο πλατύς στην βάση του για να μειώνονται οι τάσεις στο καπάκι… Ισως αυτή να είναι και η βέλτιστη διατομή για ένα καβαλάρη οργάνου της οικογένειας των λαουτοειδών, στην οποία ανήκει και το μπουζούκι και η οποία έχει προκύψει μετά από αιώνες “trial end error”…

Παντα το σκεφτομουν αλλα δεν μπηκα στη διαδικασια να το κανω, εχω ενα μπουζουκακι φτιαγμενο απο ερασιτεχνη μαστορα πανε γυρω στα 12 χρονια τωρα, που εχει παρα πολυ χοντρο καβαλαρη, ο ηχος του δεν ειναι καθολου δυνατος, λετε να αρχισω να τρωω λιγο λιγο?

…απο οτι εχω μαθει ειναι οτι το κοκκαλακι παιζει τρομερο ρολο αν ειναι και απο νεο μοσχαρακι, βουτηγμενο σε χλωρινη για να ασπρισει κιολας…

Γειά σε όλους,

Επειδή θα φτιάξω για πρώτη φορά καβαλάρη και δε γνωριζω πρέπει ο καβαλάρης να είναι από κάποιο συγκεκριμένο κόκαλο (ραχοκοκαλια, μπούτι κλπ) και από κάποιο συγκεκριμένο ζώο(κοτόπουλο, μοσχάρι); Ή δε παίζει κάποιο ρόλο το ζὠο; Στη χωρίνη για πόση ώρα το βάζω; Toυ κάνω και τίποτα άλλο πριν το κολλήσω;