Αρχαγγελίτικα


#21

Τις προάλλες πέρασα από το ΚΕΠΕΜ στο λόφο του Στρέφη, για δίσκους. Είδα μεταξύ άλλων δύο αρχαγγελίτικους δίσκους (ΛΠ), και θυμήθηκα ότι το δίσκο για τον οποίο ξεκίνησε η παρούσα συζήτηση τον ψάχνω χρόνια τώρα. Τίτλο και συντελεστές δε θυμόμουν. Οι τίτλοι των κομματιών δε βοηθάνε, γιατί δεν είναι διόλου απίθανο να επαναλαμβάνονται από δίσκο σε δίσκο. Εν πάση περιπτώσει, υπέθεσα ότι τον καιρό που έβγαιναν ακόμα δίσκοι ΛΠ δεν είναι ιδιαίτερα πιθανό να είχαν βγει τόσο πολλοί αρχαγγελίτικοι δίσκοι, οπότε ο ένας από τους δύο θα πρέπει να είναι αυτός που ψάχνω.

Μετά παρατήρησα ότι τα όργανα που αναφέρονταν ήταν λίγο περίεργα. Νομίζω ότι πρέπει να ήταν τα ίδια που αναφέρει ο Κολέκτοργκραμ στο αποπάνω μήνυμα. Μιας και δεν ήταν αυτό που έχω υπόψη μου, και ήταν και ακριβούτσικοι, προτίμησα να μην πάρω κανέναν πριν ενημερωθώ καλύτερα.

Δημήτρη ΚΕΠΕΜ, αν λαμβάνεις, ξέρεις να μας πεις δυο λόγια παραπάνω για τους δύο δίσκους;

Ο ένας είχε μόνο 2+2 κομμάτια. Δεν μπόρεσα να καταλάβω αν είναι πολύ μεγάλης διάρκειας το καθένα ή μήπως ο δίσκος είναι μεγάλο 45άρι (κάποιο είδος ep).


(ΚΕΠΕΜ) #22

Περικλή, κατά τύχη, χθες ανέβηκαν εδώ και εδώ οι παρουσιάσεις των δύο δίσκων στην ιστοσελίδα μας.

Ορισμένα κατατοπιστικά.

Από τον Αρχάγγελο της Ρόδου έχουν βγει μονάχα αυτοί οι δύο δίσκοι με επιμέλεια του Αντώνη Χατζηνικόλα. Ο ένας, “Τ’ Αρχαγγελίτικα”, είναι ο πιο γνωστός. Ο άλλος, “Τα Κανάκια”, δεν έχει γίνει καθόλου γνωστός. Είναι και οι δύο διαμάντια. Εξαιρετικές εκτελέσεις υπέροχων σκοπών! Ακούστε τα δείγματα στα παραπάνω λινκς για να πάρετε μία καλή γεύση. Και οι δύο δίσκοι εκδόθηκαν γύρω στο 1980.

Εμείς λοιπόν ήρθαμε σε επικοινωνία με τον Χατζηνικόλα γνωρίζοντας μόνο “Τ’ Αρχαγγελίτικα”. Εκείνος μας είπε ότι υπάρχει κι ο δίσκος με τα κανάκια. Αποφασίσαμε λοιπόν να διαθέσουμε τα LPs από το πωλητήριό μας. Όμως επειδή δεν έχουν όλοι πικάπ στα σπίτια τους και επειδή ο στόχος όλης αυτής της κίνησης που κάνουμε είναι να καταστήσουμε προσβάσιμες στο ευρύ κοινό άγνωστες αξιόλογες εκδόσεις, είχαμε την εξής ιδέα, την οποία αποδέχτηκε ο Χατζηνικόλας. Ψηφιοποιήσαμε το υλικό και έτσι το LP που αγοράζει κανείς έχει μέσα και ψηφιοποιημένο το υλικό σε ένα CD. Επομένως από τη μία προμηθεύεται κανείς το LP με όλη την ιστορική και συναισθηματική του αξία και από την άλλη μπορεί να ακούσει το υλικό από το CD.

Όσον αφορά τα όργανα που παίζουν στους δίσκους, είναι πράγματι περίεργο. Πάντως εκπλήσσεσαι όταν βλέπεις ότι παίζουν αυτά τα όργανα. Το άκουσμα είναι τόσο φυσικά αυθεντικό, που δεν περιμένεις να παίζει εκτός του βιολιού και του σαντουριού, άντε και της κιθάρας, μπουζούκι και ακκορντεόν. Είναι και αυτές οι υπέροχες φωνές των τραγουδιστριών που σε καθηλώνουν…

Ως προς τον χρόνο των δίσκων, ο ένας (Τ’ Αρχαγγελίτικα) διαρκεί συνολικά 44 περίπου λεπτά και ο άλλος (Τα Κανάκια) 47. Στα Κανάκια υπάρχουν μεν 4 κομμάτια, αλλά είναι πολύ μεγάλα και με εναλλαγές μελωδιών. Ουσιαστικά τα κομμάτια έχουν χωριστεί με κριτήριο την χρήση και την ημέρα που τραγουδιούνται και όχι με κριτήριο τις διαφορετικές μελωδίες.

Πάντως, στα παραπάνω λινκς θα βρείτε αναλυτική περιγραφή, εξώφυλλα, δείγματα, περιεχόμενα, συνολικό χρόνο κ.λπ.

Εδώ μπορεί επίσης να βρει κανείς όσες εκδόσεις τέτοιου είδους έχουμε ήδη προμηθευτεί, με τα αναλυτικά στοιχεία τους.


#23

Απίστευτο!!

Ο δίσκος «Τ’ Αρχαγγελίτικα», αυτός για τον οποίο ξεκίνησε το παρόν νήμα, είναι διαπιστωμένα αριστούργημα. Ε λοιπόν, αυτός ο δίσκος είναι πράγματι αυτός στο ΚΕΠΕΜ! Δε θα το περίμενα με την καμία, γιατί παίρνω όρκο ότι δεν ακούω πουθενά ακορντεόν -άντε πες ότι το μπουζούκι και η κιθάρα παίζουν διακριτικά και με παραδοσιακό ύφος. Ήμουν απόλυτα βέβαιος ότι πρόκειται για κάτι άλλο, αλλά άκουσα τα δείγματα, τα οποία γνωρίζω πολύ καλά, και δεν υπάρχει περιθώριο αμφιβολίας: είναι αυτός ο δίσκος -δηλαδή αυτόν που λέει κι ο Κολέκτοργκραμ στο #18.

Ως προς τα Κανάκια, δεν τα είχα ακούσει στο παρελθόν. Άκουσα κι από εδώ τα δείγματα. Γνωρίζοντας ορισμένους από τους σκοπούς (από τους δίσκους του Κλαδάκη, βλ. παλιότερα μηνύματα εδώ), ακούγοντας τη μεγαλειώδη φωνή της Φλώρας Κρητικού που την ήξερα από τα Αρχαγγελίτικα, και ξαναβρίσκοντας το ίδιο στυλ εκτέλεσης (βιολί - σαντούρι, τα υπόλοιπα όργανα σαν να μην υπάρχουν, γυναικείες αντιφωνίες) όπως και στ’ Αρχαγγελίτικα, δεν έχω καμία αμφιβολία ότι ο δίσκος θα είναι τουλάχιστον εφάμιλλος αν όχι και ανώτερος του άλλου. Με ενοχλεί λίγο η αφήγηση του λαογράφου («το Σάββατο πριν το γάμο κάνουν το τάδε…»), κλασικό σύνδρομο των 12νησιακών δίσκων, αλλά προκειμένου για βινύλιο δε χάλασε ο κόσμος. Στην ψηφιοποίηση ελπίζω να τα έχετε κάνει ξεχωριστά τρακ!

Τέλος, είχα την εντύπωση ότι προφορικά μου είπαν μεγαλύτερη τιμή. 14 ευρώ είναι μια χαρά.


(ΚΕΠΕΜ) #24

Στο CD είναι τα τρακς όπως ακριβώς και στα LP. Δεν χωρίσαμε παραπάνω τα κομμάτια, π.χ. στα κανάκια, και για λόγους συνέπειας προς τον δίσκο και τον παραγωγό του, αλλά και για το ότι στιχουργικά κάθε τρακ αποτελεί μία ενότητα.

Ναι. Και μου έκανε εντύπωση που είπες ότι είναι ακριβούτσικα…


(ΚΕΠΕΜ) #25

Στον δίσκο υπάρχει μία πολύ ενδιαφέρουσα περίπτωση τραγουδιού. Είναι “Τα μελιζανιά” που στο δείγμα αυτό ακούγεται δεύτερο στην σειρά.

Αυτό το τραγούδι λοιπόν είναι η δωδεκανησιακή εκδοχή του “Δεν είναι αυγή να σηκωθώ” (ακούστε εδώ). Οι αλλοιώσεις που έχει επιβάλει το δωδεκανησιακό ύφος είναι μικρές μεν αλλά καταλυτικές. Το τραγούδι για καιρό δεν το είχα ταυτίσει με το γνωστό των Αλατσάτων και εξεπλάγην όταν κατάλαβα ότι πρόκειται περί του ίδιου τραγουδιού.


(Νίκος Πολίτης) #26

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι μουσικές των δύο κομματιών συγγενεύουν πάρα πολύ (αν και δεν ταυτίζονται). Γιαυτό θα θεωρούσα (εγώ τουλάχιστο) κάπως βαρύ να χαρακτηρίσουμε το αρχαγγελίτικο ως “δωδεκανησιακή εκδοχή του “δεν είν’ αυγή να σηκωθώ”. Το δείγμα απ’ το αρχαγγελίτικο είναι μικρό και δεν έχω πλήρη εικόνα των στίχων, όπως τουλάχιστον τραγουδήθηκαν στον Αρχάγγελο 30 χρόνια πριν, αλλά δεν είναι η μόνη περίπτωση, ειδικά στο νοτιοανατολικό Αιγαίο, να ταυτίζονται σχεδόν απόλυτα οι μελωδίες δύο διαφορετικών τραγουδιών. Πρόχειρα μου έρχονται στο μυαλό τα “ δυοσμαράκι” και “τζιβαέρι” (δωδεκανησιακά) και και τα “Πελαγιούλα” (δωδεκανησιακό) και “σγουρέ βασιλικέ μου” (χιώτικο).


#27

Το δωδεκανησιακό ύφος, αν υπάρχει, είναι πολύ δύσκολο να οριστεί. Εδώ έχουμε ροδίτικο, μην πω αρχαγγελίτικο ύφος. Αλλά δεν έχει σημασία, συνεννοηθήκαμε.

Τούτου δοθέντος, τα «Μελιντζανιά» είναι όντως τοπική παραλλαγή του ίδιου σκοπού του οποίου άλλη παραλλαγή γνωρίζουμε ως «Δεν είν’ αυγή». Σε κάποιο βιντεάκι, που αυτή τη στιγμή δεν μπορώ να ξαναεντοπίσω, είχα ακούσει και λέργικη παραλλαγή του ίδιου σκοπού με τσαμπούνα. Η τσαμπούνα έχει τον πολύ χαρακτηριστικό περιορισμό έκτασης (μια 6η), οπότε ο σκοπός ήταν ακόμη πιο παραλλαγμένος αλλά και πάλι αναγνωρίσιμος.

Η Πελαγιούλα / Παναγιούλα / Σγουρός βασιλικός δεν είναι καν παραλλαγές, είναι αυτούσιος ο ίδιος σκοπός. Σχεδόν το ίδιο θα έλεγα και για το καλύμνικο Διοσμαράκι / κώτικο Τζιβαέρι, απλώς στην Κάλυμνο βάζουν ένα «σιγανά» παραπάνω.

Προσέξτε ένα πολύ ενδιαφέρον, κατά τη γνώμη μου, σετ παραλλαγών του ίδιου σκοπού, που στην Κάσο και την Κάρπαθο λέγεται «Βοσκίστικος», στην Κάλυμνο «Της Γαλανούαινας» ή «Κασιώτικος» και στη Ρόδο …«Κώτικος» (!):
κασιώτικη παραλλαγή(πιθανώς η αρχική)
καρπάθικη »
καλύμνικη »

Για ποιο 12νησιακό ύφος να μιλάμε;…

Νομίζω ότι για να αναγνωρίσει κανείς πως αυτοί οι 3 σκοποί είναι ο ίδιος σκοπός πρέπει να ξέρει τις ιδιοτυπίες του κάθε νησιού. Τι εννοώ: αν ξέρεις ότι σε μια διάλεκτο τρώνε τα άτονα ι και ου, και σε μια άλλη το κ και το λ πριν από ι προφέρονται λj και τsh, τότε καταλαβαίνεις ότι στη μία διάλεκτο «σκληκ» (δηλ. «σκουλήκι») είναι η ίδια λέξη που στην άλλη γίνεται «σκουλjίτshι». Αν όμως δεν ξέρεις τον γενικό κανόνα, πολύ πιο δύσκολα αναγνωρίζεις το παράδειγμα. Έτσι και με την προφορά της κάθε μουσικής.


(nikos forlan) #28

Το ηχόχρωμα (η βάση) είναι το ίδιο. Χωρίς να έχω πολλά τέτοια ακούσματα το έπιασα το νόημα. Τουλάχιστον η Καρπάθικη με αυτήν της Κάσου είναι πολύ κοντά. Βοηθάει και το λαούτο πολύ σε αυτό. Συν ο τρόπος που ξεκινάει το τραγούδι. " Άιντε…"


(Νίκος Τζέλλος) #29

Αμα σας ενδιαφέρουν τα αρχαγγελίτικα, θα πρεπει να ακουσετε τον Βαρβαρά, Παναγιώτης Σαρικάς λέγεται και παίζει μαντολίνο.

Εκει θα ακούσετε σχετικά ατοφια και αυτα που πρέπει.

Καλο είναι,οταν ακούτε μια δισκογραφική δουλειά, να αμφισβητείτε και το παραμικρο. Και αυτό, θα το στηριξω στο οτι, τα διαμάντια που λεμε εμεις, που διασώθηκαν απο τις ηχογραφήσεις του ΜΛΑ με την Τριανταφυλλιω Αργυρού, κρίθηκαν μέτρια απο τους Αρχαγγελιτες. Και αυτο λέει κάτι.

Οπως τα κάλαντα, τα οποία εκδοθηκαν λάθος, και τωρα τα αναπαραγουν παντου λάθος.

Επισης, εβγαλε ενα δισκο η Χριστίνα Κόζα, με τον Κλαδακη. Παλι ομως, υπάρχουν πραγματα λαθος και στοιχεια που ξενίζουν.

Για να μην ειμαι και αδικος ομως, υπαρχουν και πραγματα πολυ ομορφα και σωστα.

Προσωπικά, πάντα αμφισβητώ αυτούς τους “πρεσβευτές της παράδοσης”.


#30

Από το ΥΤ τον ξέρω. Είναι συγκλονιστικός, και δείχνει (αλλά πού να ξέρω κιόλας;) ότι, όντως, παίζει αυτά που πρέπει. Το λέω αυτό επειδή το παίξιμό του είναι τόσο ιδιωματικό ώστε δε θα μπορούσε εύκολα να είναι αντιγραφή από κάποια ετοιματζήδικη συνταγή.

Μαζί με την Αργυρού τραγουδούσε ένας άντρας που μου διαφεύγει το όνομά του. Σώζεται λοιπόν μαρτυρία ότι ούτε και σ’ αυτόν τον ίδιο δεν άρεσαν οι ηχογραφήσεις, όταν τις άκουσε, και συγκεκριμένα δεν του άρεσε ο εαυτός του, όχι η Τριανταφυλλιώ! Και αυτό κάτι λέει.

Δηλαδή, τι ακριβώς;

Ρωτώ, Νίκο, γιατί έχω προβληματιστεί πάνω σ’ ένα συγκεκριμένο σημείο:

Στην ηχογράφηση του Καρά, σε ορισμένα σημεία, όχι σε όλα, η πρώτη συλλαβή του στίχου πέφτει ταυτόχρονα με την τελευταία του προηγούμενου στίχου, δημιουργώντας ένα παράξενο μέτρο. Ο άντρας το κάνει μερικές φορές, οι γυναίκες καμία, αλλά τα όργανα από πίσω μοιάζουν να περιμένουν σχεδόν κάθε φορά ότι θα γίνει, το παίζουν, κι αφού δε γίνει, το μπαλώνουν.

Αυτό δεν το ‘χω ακούσει σε καμία μεταγενέστερη επανεκτέλεση. Αφού δεν κάνουν πάντα το ίδιο, διερωτάται κανείς ποιο από τα δύο που κάνουν είναι το σωστό: με τη σύγκρουση των δύο ταυτόχρονων συλλαβών και το παράξενο μέτρο, που γίνεται σπάνια σε μια ηχογράφηση και ποτέ στις υπόλοιπες, ή χωρίς σύγκρουση, με κανονικό μέτρο, και με την κάθε συλλαβή ν’ ακούγεται καθαρά, όπως γίνεται σχεδόν πάντα;

Σύμφωνα με την αρχή της lectio difficilior, είχα θεωρήσει ότι το σωστό είναι το «παράξενο». Δεν είναι κάτι που θα το έκανε κανείς κατά λάθος, εκτός αν δεν έχει καμία αίσθηση του ρυθμού, αλλά δε νομίζω να εκπροσωπήθηκε το χωριό στις καταγραφές του Καρά από έναν τραγουδιστή κι έναν βιολάτορα που να είναι κι οι δύο τόσο καλαμπόρτζηδες! Πιο πιθανό είναι να εξομαλύνεις, από λάθος, ένα τόσο δύσκολο σωστό που ανατρέπει την κανονικότητα του ρυθμού, των αναπνοών και της ροής του λόγου: δε χρειάζεται να είσαι καλαμπόρτζης, απλώς πρόκειται για κάτι αντικειμενικά δύσκολο και παράξενο. Όχι όμως άγνωστο στη 12νησιακή μουσική (η οποία συχνά είναι δύσκολη ακόμα και για έμπειρους ντόπιους!). Επιπλέον, θεώρησα πιθανότερο να είναι ο άντρας (που κάνει μερικές φορές το «παράξενο») πιο εξοικειωμένος από τις γυναίκες (που δεν το κάνουν ποτέ), οι οποίες εξάλλου έπρεπε και να περιμένουν η μία την άλλη για να συντονιστούν, και ακόμη πιο εξοικειωμένος ο βιολάτορας (που το κάνει, ή πάει να το κάνει, πιο πολλές φορές απ’ όλους).

Οπότε, Νίκο, σ’ αυτό αναφέρεσαι όταν λες ότι αναπαράγεται λάθος; Και ποιο είναι τελικά το σωστό; ή αναφέρεσαι σε κάτι άλλο;

Ευχαριστώ, καλή χρονιά σ’ όλους.


(Νίκος Τζέλλος) #31

Επειδή, δε μπορω να στα εξηγησω εύκολα απο εδω, θα σου στειλω το λινκ.

Εδω θα τα ακουσεις σωστα. Έχουν 5 στροφές τα κάλαντα αυτά.

1- η απευθείας είσοδος “Καλήσπερω σ’αφέντη μου”, τονισμός στο “λη”
2- το παρεστιγμενο της πρωτης συλλαβης “ου-λοι να φαν ούλοι να πιουν”, τράβηγμα της πρωτης συλλαβής.
3-κατεβασμά “Και εμείς στη πόρτα σου”, κατεβαίνει από την υψηλότερη στη χαμηλότερη νοτα, και ΞΑΝΑ - ανεβοκατεβαίνει.
4-Ανεβασμα “Χρυσά ήταν τα φυλλα του”, ανεβαίνει απο την χαμηλότερη στη ψηλότερη νοτα.
5-εναρξη απο ΦΑ(κλιμακα ΡΕ) “που μπαίνει ο μήνας του Χριστου”, τονισμός στο “μπαί”.

Λιγο πιο αναλυτικά.(κλίμακα Ρε)
1 - ΡΕ#, Καλή-η- σπερώ σ’αφέντη μου
2 - (ΦΑ)Ου-(ΡΕ#)ουλοι-οι ναφαν ουλοι να πιουν (ναφαν 1 λέξη)
3 - (ΛΑ)και εμεις στη (ΣΟΛ)πο-ορτα-α (ΡΕ)σου ρτα-αμε-ε-ε με (ΛΑ)το δικο μας (ΡΕ)θάρρος
4 - (ΝΤΟ) χρυσά ητ(ΡΕ)α-αν τα-α φυλλα (ΦΑ)του-ου (ΣΟΛ)δια (ΛΑ)μά (ΦΑ)ντια τα (ΡΕ)κλωνια του.
5 - (ΝΤΟ)που (ΦΑ)μπαι-αινει ο (ΣΟΛ)μή (ΦΑ)νας τού (ΡΕ#)Χριστού (ΦΑ)τ’α-(ΜΙ)α(ΣΟΛ)γι(ΦΑ)ου (ΡΕ#)Βα (ΡΕ)σιλείου.

Το λάθος δε βρίσκεται στη δομή, βρίσκεται στο ότι καποιος αφαιρεσε τα τσακισμα 4*.

Είναι ενα συγκεκριμένο άτομο που τα αλλαξε, κατι ομως που δε θα ηθελα να θίξω.

Αυτο που αναφέρεις με τη πρωτη συλλαβη και την τελευταία, ειναι το τσάκισμα 2*. Αυτή είναι η μορφη τους, ετσι τα πήραμε, δεν ξερω αν πρόκειται για καποιο λαθος των παλαιότερων που αναπαράχθηκε.
Κατ’εμε, πρόκειται για την μορφη του τραγουδιού στη Ρόδο, οπως και στη Καρπαθο, όταν απαντάνε οι τραγουδιστές, ο πρώτος τραγουδιστής να αρχίζει την επόμενη στροφή με ενα “Ειντει” ή με τον στίχο απευθείας.

Η μουσικοί οπως σωστα παρατήρησες, κρέμονται απο τα χείλη του αρχικαλαντιστή. Αυτος τους δινει οδηγία ποια στροφή θα κάνουν.

Μαζι με την Τριανταφυλλιω Αργυρού τραγουδούσε ο ξάδερφος της Παναγιώτης Παπανικολάου.
Αυτός ειχε ισχυριστεί, παιχνιδιάρικα, ότι δεν του αρεσε η φωνη του γιατι ακουγόταν πολυ χοντρή.

Αυτό είναι ενα άλλο κομμάτι, το οτι οι Αρχαγγελιτες δεν εμειναν ευχαριστημένοι με τα Κανάκια είναι αυτό που σημαίνει κάτι.

Κατι που δεν κάνουν πολλοί, είναι να σκέφτονται τις συνθήκες ηχογράφησης,τους ανθρώπους και όλα αυτά που μπορεί να τους επηρεάσουν.

Για παράδειγμα, η Τριανταφυλλιά,ηταν τσοπανισσα. Την ακουσε ο Baud Bovy, την κατέγραψε,και μετα αυτος λογω της δικής του έπαρσης με την φωνή της, και οχι τη παρότρυνση του χωριού ως την πιο χαρακτηριστική αρχαγγελιτισσα, της προτεινε να ηχογραφήσει τα Αρχαγγελίτικα.

Η κοπέλα όμως, ήταν μια τσοπανισσα που τραγουδούσε στη καθημερινότητα της, και ειναι σίγουρο οτι έκανε μερικά λάθη στους σκοπούς που έλεγε, γιατί δεν ηταν καποια έμπειρη τραγουδίστρια να τραγουδήσει μπροστα σε κόσμο.
Ταξιδεψε για πρώτη φορά στην Αθήνα, τραγούδησε για πρώτη φορα σε στούντιο και λοιπά. Δεν θέλει πολυ, αυτός ο άνθρωπος να αγχωθεί και να μπερδευτεί.

Αυτό που δεν καταλαβα απο την ιστορία, είναι γιατί δεν πήρε μια ορχήστρα μαζί του οπως αυτή του Δημήτρη Ποντικα η οποία θα άφηνε ακόμα μεγαλύτερο θησαυρό και απο θεμα σκοπών, χορών και μουσικής.


#32

Προσφατα βγηκε ενα CD ειδικα για την Αρχαγγελιτικη παραδοση απο την Χριστιν Κοζα η οποια ειναι αρχαγγελιτισα.