Αυτές τις μέρες πέθανε η Μαρία Ξανθάκη η οποία ήταν η τραγουδίστρια του συγκροτήματος των αδελφών Ξανθάκη από τη Σίφνο. Τα αδέλφια ήταν ο Αντώνης (+1998), βιολί, ο Γιώργης (πέθανε πριν μερικούς μήνες), λαούτο, και η Μαρία στο τραγούδι.
Τα αδέλφια Ξανθάκη ήταν εγγόνια του εκ των πρώτων, ίσως, βιολιτζήδων της Σίφνου των αρχών του εικοστού αιώνα, Νικολού Αντιλαβή και ανίψια του επίσης βιολιτζή Γιάννη Αντιλαβή. Μεγάλωσαν στη Σίφνο αλλά έφυγαν στην Αθήνα κάπου τη δεκαετία του 60. Ηχογράφησαν δίσκους 45 στροφών με παραδοσιακά Σιφνέικα και έπαιξαν στο ραδιόφωνο σε εκπομπές παραδοσιακής μουσικής. Στις ηχογραφήσεις αυτές κράτησαν, από άποψη, το παραδοσιακό Σιφνέικο παίξιμο.
Είχαν απήχηση και σε γειτονικά νησιά όπως στη Μήλο, Κίμωλο, Φολέγανδρο και Σίκινο.
Μερικά δείγματα: Θεραπιανός, από ραδιοφωνική εκπομπή το 1981.
Μη με στέλνεις μάνα στην Αμερική (ηχογράφηση δεκαετίας 1970). Υπάρχει ηχογράφηση της δεκαετίας του 30 με τη Ρ. Αμπατζή στο τραγούδι και στο βιολί το Σέμση.
Όρνιθα. Ο σκοπός είναι γνωστός σε μερικά νησιά των Κυκλάδων ως “Κρητικός” και τα στιχάκια βρίσκονται και αλλού (π.χ. Νάξο)
Στη Μήλο και την Κίμωλο. Σκοπός από Μήλο-Κίμωλο. Η ηχογράφηση είναι από τη δεκαετία του 70. Το ηχογράφησε πρόσφατα και ο Οικονομίδης στο “Πέρασμα από την Κίμωλο”
Φαίνεται ότι το Μαρώ έκανε και μερικές ηχογραφήσεις με στεριανά εκτός συγκροτήματος. Εδώ το Πάνω σε μικρή ραχούλα.
Τι ωραίες ηχογραφήσεις!! Εξίσου βέρες σιφναίικες με άλλες που έχω ακούσει, αλλά πολύ πιο καθαρές σε σχέση με όσες τραγουδούν άντρες (που προφανώς ζορίζονται πολύ με τους τόνους).
Παρόλο που κάτι δεν πάει καλά με το balance της ηχογράφησης, κατά τη γνώμη μου ειδικά εδώ η μακαρίτισσα βγάζει υπέροχη φωνή.
Να ζείτε να τη θυμάστε.
(Και μια ελάσσων λεπτομέρεια που εκτιμώ: επιτέλους να και κάποιος που όταν θέλει να πει «πέθανε» λέει «πέθανε».)
Το χραμάκι. Καλαματιανό που φτιάχτηκε την περίοδο της κατοχής στην Απείρανθο. Ο στιχουργός είναι γνωστός όπως επίσης και η προέλευση της μουσικής. Αλλά είναι δημοτικό (νησιώτικο). Υπάρχουν και άλλα από την κατοχή και απελευθέρωση στην Απείρανθο.
Γιούπι γιάγια. Τι κι αν η μουσική του προέλευση δεν έχει σχέση με την Ελλάδα; Στην κατοχή, του φορέσανε αντιφασιστικά στιχάκια και διαδόθηκε παντού (πόλεις και χωριά). Σε κάποιες περιοχές ενσωματώθηκε στις τοπικές παραδόσεις. Είναι δημοτικό (πια).
At the beginning of the video, Antonis Xanthakis can be seen at a musicians’ café in Menandrou, in footage from a 1978 programme. The brothers then appear at a concert at the Lycabettus Theatre on 9 September 1985. I watched that programme when it was broadcast. Quite a few Cycladic ensembles appeared (the Konitopoulos brothers and Koula Klironomou with Giannis Zefgolis, among others). The Xanthakis brothers perform two tunes.
A. “Parianéiko”, to which two couplets are attributed (I don’t know whose), about the Church of Panagia tou Bali in Artemonas. They had released the same tune with these verses on a single several years earlier.
B. “Strata mou tis Cherronisos” (or simply “Cherronisos”). Two of the many verses associated with this tune are performed. The second verse is reminiscent of a similar one found in the Thermiotiko “Mai”. They had also released “Cherronisos” in recordings.
At the end of the video there are photographs related to the Church of Panagia tou Bali. Its feast day was yesterday, the Feast of the Presentation of the Virgin Mary, and it is the main winter festival for Artemonas (the other is on 15 August, when Panagia i Kochi is celebrated).