Στη συζήτηση αυτή, το επίκεντρο είναι το τραγούδι “Μισιρλού” και το κατά πόσο διαπραγματεύεται ή όχι ζητήματα ταμπού. Ο χρήστης emc αναφέρεται σε κείμενα που παρουσιάζουν το τραγούδι ως μία αναφορά σε απαγορευμένο έρωτα μεταξύ χριστιανού και μουσουλμάνας στην Αίγυπτο, ανάγοντάς το σε θέμα ταμπού. Ο pepe αντιτάσσει ότι ο έρωτας μεταξύ αλλοθρήσκων μπορεί να μην ήταν κοινωνικά αποδεκτός, αλλά δεν θεωρούνταν ταμπού στα τραγούδια. Επίσης, γίνεται αναφορά στις ερμηνείες της λέξης “Μισιρλού”, με διαφορετικούς συμμετέχοντες να αντιπαραθέτουν την ερμηνεία της ως “Αιγύπτια” αντί για “Αιγυπτιώτισσα”. Ο χρήστης Ανθιμος παραθέτει ιστορικά παραδείγματα χρήσης λέξεων όπως “Αιγυπτιώτης” και “Ιταλιώτης”, ενώ οι συμμετέχοντες συζητούν την προέλευση και το νόημα αυτών των όρων. Τέλος, γίνεται επίκληση στη λογοτεχνική παράδοση για την ερμηνεία του τραγουδιού, χωρίς καμία αναφορά σε πραγματικά πρόσωπα ή συμβάντα, τοποθετώντας την έμφαση στη γοητεία του εξωτικού.
Υπάρχει ένα κείμενο γι αυτό το τραγούδι που κυκλοφορεί σε διάφορες εκδοχές
Μισιρλού σημαίνει γυναίκα από το Μισίρι (Μισρ=Αίγυπτος στα αραβικά) και αναφέρεται σε μουσουλμάνα της Αιγύπτου, καθότι τη χριστιανή της περιοχής την ονομάζουμε Αιγυπτιώτισσα.
[…] Το τραγούδι αναφέρεται στον έρωτα ενός χριστιανού για μια μουσουλμάνα, θέμα – ταμπού για εκείνη την εποχή και όχι μόνο.
Η ανάλυση αυτή έχει περάσει διεθνώς και τη βλέπω ακόμα και σε σοβαρά βιβλία όπως το ‘Electric Eden’ του Rob Young:
the song is an erotic hymn to miscegenation, about a love that breaks both faith and racial taboos.
Υπάρχει ένα ολόκληρο φάσμα εξωτικού/απαγορευμένου εντός του οποίου μπορούμε να τοποθετήσουμε ένα τραγούδι.
Ο καθαρά απαγορευμένος έρωτας
Της λέω 'βραιοπούλα, γίνεσαι χριστιανή;
Ο μη απαγορευμένος αλλά εξωτικός, της αραπίνας που πάνω στο σεβντά της, λέει στο Μουσταφά της κλπ.
Η γοητεία του εξωτικού, όπου δεν είναι ξεκάθαρη η ταυτότητα του αφηγητή
Αραπίνες λάγνες ερωτιάρες κλπ.
Η Μισιρλού για μένα ανήκει στην τρίτη κατηγορία, όχι στην πρώτη. Όσο για το ‘Αιγυπτιώτης/Αιγυπτιώτισσα’, απ’ότι ξέρω είναι μια λέξη που την δημιούργησε ο Καβάφης, κατ’αναλογία με το Ιταλιώτης. Δε νομίζω να την ήξερε ο αρχικός στιχουργός της Μισιρλούς.
Όχι βέβαια. Ο έρωτας μεταξύ αλλοθρήσκων μπορεί πρακτικά να μην ήταν αποδεκτός*, αλλά στα λόγια μόνο ταμπού δεν ήταν. Έχουμε σωρεία σχετικών τραγουδιών.
Τώρα, το αν όντως επρόκειτο περί αλλόθρησκης, το βρίσκω παράλογο ερώτημα. Λεξιλογικά συμφωνώ κι εγώ ότι Μισιρλής είναι και ο Αιγυπτιώτης, οπότε θα μπορούσε και να είναι και να μην είναι, αλλά αφού δεν πρόκειται για πραγματικό πρόσωπο ή έστω φανταστικό μεν αλλά κάπως συγκεκριμένο, τι να λέμε…
*: Ο έρωτας μεταξύ αλλοθρήσκων μπορεί πρακτικά να μην ήταν αποδεκτός: Υπεραπλούστευση. Βασικά κανένας έρωτας δεν ήταν αποδεκτός. Αποδεκτός ήταν μόνο ο γάμος που, φυσικά, γινόταν μεταξύ ομοθρήσκων. Νομίζω ότι ακόμα και τώρα ο θρησκευτικός γάμος προϋποθέτει να έχουν το ίδιο θρήσκευμα οι σύζυγοι, οπότε, αν δεν το έχουν, ο ένας από τους δύο αλλάζει.
Και έτσι ακόμη, πάλι υπεραπλούστευση είναι. Και όμως, ήδη η ανάλυση έχει πάει πολύ πιο πέρα απ’ όσο υποδεικνύει το ίδιο το τραγούδι, το οποίο πολύ απλά υμνεί τη γοητεία του εξωτικού και τέρμα.
Δε διάβασα το άρθρο, αλλά υποπτεύομαι ότι εγγράφεται στη συχνή τάση να ανακαλύπτουμε κρυφές «πραγματικότητες» πίσω από ό,τι να 'ναι: ποιος ήταν ο πραγματικός Μπάμπης ο Φλου; Είχε ο (λογοτεχνικός, όχι πραγματικός) παππούς του Βιζυηνού ομοφυλοφιλικά απωθημένα; Είναι γκέι ο Μπομπ ο Σφουγγαράκης; Ακούγεται σατανιστικό το «δεν περνάς κυρά Μαρία» αν παίξουμε το δίσκο ανάποδα;
Στο γυμνάσιο, όταν άρχισα να ακούω Σιδηρόπουλο, είχα ένα φίλο που όχι απλά ήταν σίγουρος ότι ο Μπάμπης ο Φλου ήταν πραγματικό πρόσωπο και φίλος του Παύλου, αλλά και ότι αν ακούσεις τα ‘μπλουζ του πρίγκηπα’ δυνατά, σε κάποιο σημείο ακούγεται ο Μπάμπης να χτυπά την πόρτα και να φωνάζει ‘Παύλο!’.
Je ne le savais pas, mais pour moi, les « Αιγυπτιώτες » sont les Grecs d’Égypte. Le mot exprime clairement une opposition aux Égyptiens : un « Αιγυπτιώτης » peut être né là-bas, avoir des ancêtres originaires du pays depuis de nombreuses générations ; on ne peut pas le qualifier d’étranger, c’est un autochtone, mais ce n’est pas un Égyptien.
Donc « Μισιρλού = Αιγυπτιώτισσα » devrait probablement être corrigé en « Αιγύπτια ».
Particulièrement remarquable, de notre point de vue, est la première apparition, dans l’œuvre de Cavafy, du mot « Italiote » — à partir duquel, dit-on, le poète lui-même aurait forgé le mot « Égyptiote ».
G. P. Savvidès, « La Grande Grèce de Cavafy » (1990)
Dans un journal alexandrin de 1894, on lit toutefois, à propos des communautés étrangères, que, par exemple, les Grecs, les Français, les Anglais et les Italiens s’étaient tellement immergés dans l’« atmosphère mixte » du lieu que « les lettrés les appellent, par euphémisme, Égyptiens ou Alexandrins ».
Quant au mot « Italiote », il remonte au moins à 1768.
D’accord, ce ne sont peut-être pas seulement les Grecs, mais aussi les Levantins. C’est également mentionné dans la première citation de @emc : > la chrétienne de la région, nous l’appelons une Égyptiote.
En tout cas, pas les Égyptiens. L’Égyptiote n’est ni arabe, ni fellah, ni nubien (si je ne me trompe pas, ces trois groupes constituent les principales composantes du peuple égyptien).
Très bien, la question est de savoir dans quelle mesure un mot employé par les lettrés en 1894 est passé dans le vocabulaire du parolier de Misirlou quelque trente ans plus tard. Celui-ci ne l’a d’ailleurs pas utilisé dans la chanson. Et je répète que l’identité du narrateur — religieuse, nationale, raciale, etc. — n’est jamais précisée. Alors, où avons-nous vu un quelconque tabou ?
Je ne sais pas ce qui se passe et la section M – Ω du glossaire ne s’affiche pas.
Je suis tout à fait d’accord pour dire que le rendu misirlou = Égyptienne, si c’est bien ainsi qu’il est traduit, est erroné et devrait être « Égyptienne », sous-entendant une femme originaire d’Égypte. Roubanis avait très certainement cela en tête, et non pas une quelconque Égyptienne — fille, bien sûr (ou épouse…) d’un Grec égyptien.
Rappelons aussi les paroles :
Ma Misirlou, ton doux regard
A allumé une flamme dans mon cœur,
Ah yakhabibi, ah yaleléli, ah,
Tes deux lèvres distillent du miel, hélas.
Ah, Misirlou, beauté magique et exotique,
Je vais devenir fou, je n’en peux plus,
Ah, je t’enlèverai aux pays arabes.
Ma folle Misirlou aux yeux noirs,
Ma vie change avec un baiser,
Ah yakhabibi, avec un petit baiser, ah,
De ta petite bouche, hélas.
Je ne pense pas, pas exactement. Misirlou et Mousourlou sont des formations grecques au féminin de Misirlis (Mousourlis, je ne pense pas que cela existe ; peut-être Mousourlous, comme Stamboulous, mais bon, n’allons pas trop analyser), qui est un emprunt au turc Mısırlı (car c’est là que ce suffixe dérivationnel productif est utilisé). L’arabe Misri est le point de départ, mais plusieurs étapes se sont interposées entre celui-ci et Misirlou.
(Je précise que j’ai également rencontré le nom de famille Misyr lis. L’orthographe était probablement due au hasard ; quoi qu’il en soit, il s’agit du même mot. Et, à vrai dire, il est tout à fait possible que ce nom ait effectivement signifié « Égyptien ».)
Précisons que je me suis contenté de citer l’entrée du glossaire
ZARAZ
(Κουνάβης Ευώδιος, ποιητής (εκ του προχείρου και εν πλήρει φορμαλισμώ))
17
C’était probablement déjà une façon courante, avant même les Turcs, de signaler son origine, mais aussi de se distinguer de la population « principale » du lieu d’origine. « Romaniotes ».
Je pense qu’@emc a raison, étant donné que, pour des régions plus petites et non pour des pays entiers, le suffixe -(i)otis est l’une des terminaisons classiques des gentilés : Voliotis, Karditsiotis, Tripolitsiotis, Andriotis, Axotis (Naxiotis) ; autrefois, on disait aussi Athéniotis, etc. Pour les quartiers actuels, c’est d’ailleurs probablement la terminaison la plus répandue : Sepoliotis, Pangratiotis, Vyroniotis, Exarcheiotis, Kaisarianiotis…
___________________________
Modification : Je viens de voir dans un fil voisin
Et Griponisiotis. Je ne saurais pas dire depuis quand, mais ce surnom est devenu un jour le nom de famille d’un ancêtre d’un ancien ami d’enfance à moi. L’Eubéen, bien sûr, vient de Evriponisi.
