To λεξικό μου δίνει για ulefe μισθός γενιτσάρου και ulefeci είναι ο ίδιος ο γενίτσαρος! Δηλαδή, “μισθοφόρος”.
Ουλεφέ(ς) ημέρα πληρωμής των στρατιωτών.
Βρίσκουμε και τους αλουφατζίδες, στο Βυζάντιο.
“Οι αλοφατζίδες ( τουρκ. ulufeci = « μισθωτοί άνδρες » ) αποτελούσαν ένα από τα έξι συντάγματα ιππικού των καπηκουλήδων ( τουρκ. ķapiķulu = « σκλάβος της Πύλης », αιχμάλωτος ή νεοσύλλεκτος του παιδομαζώματος προσαρτημένος σε στρατιωτική, διοικητική ή αυλική υπηρεσία ).”
Λουφές δε λέγεται αυτό στα ελληνικά; Νομίζω ότι δεν είναι σπάνιο σε προεπαναστατικά έως μόλις μετεπαναστατικά κείμενα.
1 « J'aime »
Τι να πω ρε παιδιά, θα ξεχάσουμε κι αυτά που ξέραμε…
Ναι, όντως Μπάμπη λέει ξαλά, πουθελά κλπ. Και παραπέρα «για λα σε βρω». Πολύ καθαρά. Τόσες φορές που το 'χω ακούσει (είναι και συχνό τραγούδι στο ραδιόφωνο), ποτέ δεν το είχα παρατηρήσει. Μπορεί να ‘σαι κι ο πρώτος άνθρωπος στον κόσμο που το παρατηρεί, γιατί συνήθως ακούμε αυτό που περιμένουμε ν’ ακούσουμε.
Ως εντελώς καινούργιο για μένα, δεν μπορώ να το σχολιάσω. Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι η ακουστική διαφορά είναι ανεπαίσθητη (δηλαδή, άμα θες ν’ ακούσεις αυτό που περιμένεις, το ακούς όντως), ενώ μεταξύ ρ και ρ, λέφας και ρέφας, η διαφορά είναι πολύ πιο αισθητή: πιο πιθανό είναι να μην καταλάβεις τι εννοεί παρά να νομίσεις ότι λέει ρέφα που θα το καταλάβαινες (όχι εσύ, γενικά).
Θα επιχειρήσω να συνοψίσω και να την προσθέσουμε και αυτή στο Γλωσσάρι.
λέφα (η)
η μίζα, το χρήμα που αποκτά κάποιος τον οποίο χαρακτηρίζει η έλλειψη ήθους, το φιλοδώρημα.
Κυριολεκτικά, η αμοιβή , ο μισθός των στρατιωτών επί Τουρκοκρατίας.
[τουρκ. ulûfe στρατιωτικός μισθός < αραβ. ulūfe]
Σημειωτέον ότι απαντά και ως «λουφές» και έχει την ίδια ακριβώς σημασία με τη λ. «λέφα».
Στην Κύπρο, απαντά το «λεφές» με τη σημασία «δεδουλευμένα / μισθός».
Στο Βυζάντιο, αποκαλούνταν «Αλοφατζίδες» οι μισθωτοί άνδρες.
Η λέξη «λέφα» δεν χάθηκε στο διάβα των χρόνων, τη συναντάμε έτσι ακριβώς [όπως πολύ σωστά επέμενε να λέγεται ο Βαγγέλης] με το ίδιο νόημα, να περιγράφει τις μίζες, τις ρεμούλες πολιτικών, κυρίως, προσώπων.
1 « J'aime »
Να καταθέσω κάποιους προβληματισμούς, γιατί μου φαίνεται πολύ πρόωρο να προχωρήσουμε σε σύνταξη τέτοιου λήμματος.
Πότε πρωτοαπαντά στη διαχρονία ως θηλυκό με την τωρινή σημασία που φαίνεται στα παραθέματα που εντόπισα; Πότε πρωτοσυναντάμε σε πηγές τον γλωσσικό τύπο «η λέφα=μίζα κλπ»;
Ο γλωσσικός τύπος που πράγματι συναντάμε σε μεγάλη έκταση διαχρονικά είναι το αρσενικό «ο λουφές=σιτηρέσιον κλπ». Από την άλλη, ο τύπος «ο ουλεφές/λεφές=πληρωμή/μισθός» βλέπω ότι είναι εντελώς σπάνιος και δεν συγκρίνεται με τη χρήση του κοινολεκτούμενου «λουφέ». Δηλ. αν συνέτασσα λήμμα, αυτό θα ήταν ο “λουφές” και σε σημείωση θα έγραφα ότι απαντά σπανιότατα και ως “ουλεφές/λεφές”
Οπότε, προσωπικά δεν ξέρω αν η «λέφα δεν χάθηκε στο διάβα των χρόνων», ακριβώς γιατί δεν είδα να «βρέθηκε» και ποτέ…
ΥΓ. Αν ήθελε να εννοήσει ο Παπάζογλου τη λέφα ως ρέφα, γιατί να μην έλεγε ρέφα, που την ήξερε όλος ο κόσμος;
Νομίζω κι εγώ ότι είναι πρόωρο. Αν τελικά μπεί το λήμμα, τότε φοβάμαι ότι θα πρέπει να εξηγηθεί και το πού απαντάει, μην περιμένουμε απ’ το ευρύ κοινό να διαφοροποιήσει ρέφα και λέφα και να ακούσει λ. Οι πάντες ξέρουν ρέφα ή ρέστα. Και οπωσδήποτε, θα πρέπει να αναφερθεί ότι πρόκειται για μισθό γενιτσάρων, όχι στρατιωτών γενικά επί Τουρκοκρατίας. Τους οποίους Γενιτσάρους δεν χαρακτήριζε, αρχικά, έλλειψη ήθους, τουναντίον θα έλεγα. Όταν εμφανίστηκε αυτή η έλλειψη, γρήγορα η εξουσία αντέδρασε με ολοκληρωτική σφαγή και οριστική κατάργηση του σώματος. Ακόμα, το πότε (και αν!) παίρνει η λέξη και την έννοια της μίζας, δεν έχει νομίζω αποδειχτεί σε ικανοποιητικό βαθμό.
1 « J'aime »
Στον παρακάτω σύνδεσμο βλέπουμε τη διαδρομή της λ. στις γειτονικές μας χώρες:
ulefa, στα σερβοκροατικά, lefa, στα ρουμανικά κ.λπ.:
Στο # 96, η λ. λέφα αναφέρεται σε 3 διαφορετικές πηγές, ως συνώνυμο της κομπίνας περίπου.
Να επινοήθηκε εκείνη τη στιγμή ή να ανασύρθηκε από τη συλλογική μνήμη, άραγε;
Η δε παρότρυνση του Παπάζογλου να ακούγεται αυτή η συγκεκριμένη λέξη, σημαίνει κατά τη γνώμη μου πως δεν ήταν άγνωστη στον περίγυρό του.
1 « J'aime »
Στον περίγυρό του, ίσως. Στην γενικότερη κοινωνία σήμερα; Δεν νομίζω…
1 « J'aime »
Αυτό ακριβώς λέω κι εγώ.
Bonjour, avec beaucoup de retard, mais aujourd’hui il se trouve que je suis « tombé » sur cette publication — sur cette question précise.
En ce qui concerne le mot « poufi » (qui m’a donné l’occasion de tomber sur cette publication), je vous livre la légende d’une caricature de 1899, publiée dans le journal « Akropolis ». La caricature montre d’abord deux femmes de province discutant du supplément dominical dudit journal, en disant :
« —Dis donc, ma fille est devenue folle avec la “Dimanche”.
—Et tu ne sais pas ce qui m’est arrivé avec ça, ma chère. J’entendais dire qu’il y avait des modes. Je me suis dit : peut-être qu’il est sorti un nouveau petit corset, ou une nouvelle garniture pour les fez. Je l’achète, et qu’est-ce que je vois, ma chère ? Rien que des petits chapeaux et des poufs. Ah non, dis-je ! »
De toute évidence, cette caricature entend railler l’adoption, par les Athéniennes et les Athéniens, de manières et de vêtements venus de France, qui étaient à la mode à Athènes à cette époque (et qui ont donné lieu à une infinité de satires). Le « poufi » constituait une partie caractéristique de la tenue française de la « Belle-Époque », comme l’a indiqué à juste titre un utilisateur ou une utilisatrice. Si l’on consulte d’ailleurs l’article pouf du dictionnaire de la Fondation nationale de la recherche scientifique française, on y lit : « À la fin du xixes., rembourrage sur le bas du dos qui faisait bouffer la jupe; arrangement de tissu formant une masse au bas du dos. » [Je traduis rapidement : à la fin du XIXe siècle, rembourrage au niveau de la taille qui faisait bouffer la jupe — N.D.T. ; arrangement de tissu formant une masse au niveau de la taille.]
Le « poufi » du vers serait-il donc à double sens ? Autrement dit, veut-il dire qu’il pense à son pouf (étant donné le contexte, il fait référence à ses fesses), tout en renvoyant également au pouf à fumer ?
1 « J'aime »
Puisque le système a fait remonter ce fil, je me suis dit que j’allais y jeter un coup d’œil. Bien sûr, avec 112 messages, ce coup d’œil laissera beaucoup de choses de côté, mais j’ai peut-être déjà repéré quelque chose.
Je m’en tiendrai toutefois à ce que j’avais écrit à l’époque (#8) : en 1934, la mode du pouf dans les robes était complètement oubliée et le fourreau (apparu bien plus tard) n’avait pas encore été inventé, tandis que la préférence allait clairement aux modèles amples, sans taille, de type Charleston. Je remarque cependant, dans le message n° 11 de Périklis, une référence à une chanson populaire :
Une fille les entendit et s’approche d’eux.
« Emmenez-moi aussi, les enfants, sortez-moi de l’Hadès !
— Fille, tes poufs résonnent et les autres nous entendent.
— Je les enlève et je les laisse ici, pour pouvoir sortir de l’Hadès. »
publiée dans « Laografia » en 1912. En effet, vers la fin du XIXe siècle, le pouf dans les robes était à la mode et passa aussi dans les chansons. D’ailleurs, comme le précise Périklis, ces vers ont survécu en Karpathos jusqu’à notre époque. Bien sûr, le bruit est ici provoqué par le collier et les chaussures (bijoux / chaussures) de la jeune fille, puisque les poufs étaient inconnus à Karpathos et que, comme on le sait, le poète populaire s’efforce d’adapter les éléments étranges qui lui viennent de l’extérieur à des choses qui lui sont familières. Je ne serai toutefois pas d’accord avec l’hypothèse de Périklis selon laquelle « poufi » aurait pu désigner un bijou, puisque, de toute évidence, le mot n’a pas « survécu » dans la version karpathienne de la chanson.
Je ne pense pas, puisque le mot « pouf » n’est pas également donné au sens du « paf-pouf » de la fumée.