Πέντε Έλληνες στον Άδη

Να συμπληρώσω στα λεγόμενα του ΚΦ και το αριστουργηματικό τραγούδι της γριάς (μουσική του μπαρμπα-Γιάννη), όπου έχουμε μια φοβερή (κατά τα πρότυπα του δημοτικού) περιγραφή του Χάρου. Επίσης είναι φανερό κι εδώ αυτό που αναφέρει παραπάνω ο ΚΦ. Δηλαδή, θεωρείται δεδομένο ότι ο Χάρος πάντα νικάει, αλλά ποτέ χωρίς μάχη:
“…για πιαστείτε χέρι-χέρι
να του στήσουμε καρτέρι
κι όποιον πάρει η σφεντονιά…”.

ΑΝ

ΥΓ. Στο τραγούδι του Τούντα (στίχοι του αναφέρονται πιο πάνω) υπάρχει και το εξής φαινόμενο:
Κατά το ρεμπέτη, αυτοί που πέθαναν από ερωτική απελπισία, ίσως και να 'χουν “γιατρευτεί” μετά θάνατον:
“…κι όσοι από καρασεβντά
πεθάνανε και πάνε
πες μας τους πέρασε ο νταλγκάς
για ακόμα αγαπάνε…”
.
Αντίθετα, τα πρεζόνια δεν έχουν γιατρειά ούτε μετά θάνατον:
“…πες μας τι κάνουν οι φτωχοί
πρεζάκηδες και κείνοι
πάρε να δώσεις και σ’ αυτούς
λιγάκι κοκαϊνη…”
!

(Μ)
Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για τις εξηγήσεις σας. Όλα είναι πάρα πολύ ενδιαφέροντα, αλλά δεν είναι ευκολά να τα καταλάβεις σωστά (δεν θέλω να σας βαρεθώ). Το μόνο που θα ήθελα να ξέρω είναι, αν αυτά που περιγράψατε δεν δημιουργούν κάπια σύγκρουση για τους Έλληνες, γιατί στη δρησκέια έχουμε το Θεό σαν δικαστή. Και οι καλοί θα πάνε στον ουρανό και οι κακόι θα ψήσουν στην κόλαση. Τουλάχιστον εμείς δεν έχουμε καθόλου την ιδέα μιας γιορτής στον ʼδη, γι αυτό μου φαινόταν λίγο “αρχαική” και ξένη σε σχέση με τους ρεμπέτες.

(ΚΦ)
Αγαπητή Μάρθα, ποτέ οι ρεμπέτες δεν τα πήγαιναν καλά με τις ποιεσδήποτε εξουσίες, περιλαμβανομένης κι αυτής που πηγάζει από τη θρησκεία ή, ακόμα καλύτερα, από το ιερατείο. ʼρα μην περιμένεις ν’ ακούσεις σ’ ένα ρεμπέτικο τραγούδι στοιχεία ξένα προς τη γενικότερη νοοτροπία του (ανένταχτου κι ανυποταχτου) ρεμπέτη.

Αντίθετα είναι σίγουρο πως θα συναντήσεις στοιχεία παληκαριάς (όπως τα παρουσιάζει ο ʼρης πιο πάνω), περιφρόνησης προς το θάνατο και διάθεση ειρωνικής αντιμετώπισης του Χάρου.

Το συγκεκριμένο τραγούδι, έχω την αίσθηση, ότι θα το αδικήσουμε αν προχωρήσουμε σε πολύ εμβριθή ανάλυση. Αν όμως θέλουμε να το αναλύσουμε τότε φτάνουμε σε ορισμένα πολύ χαρακτηριστικά συμπεράσματα που εμπεριέχουν μερικές από τις ιδιαιτερότητες της φυλής μας.

Προσωπικά το βλέπω σαν ακόμα μία έκφραση του ρεμπέτικου και κατ’ επέκταση του γενικότερου ελληνικού τσαμπουκά που έχει τις ρίζες του βαθιά μες τους αιώνες.

Ο στιχουργός παρουσιάζει τους Έλληνες να διασκεδάζουν ακόμα και στην Κόλαση, κι ουσιαστικά να “πιάνουν κορόϊδα” τους σατανάδες κάνοντας τους να χορεύουν.

Δείχνει ακόμα μια διάθεση συντροφικότητας της φάρας των ελλήνων (μουσικοί, μπερμπάντηδες, ρεμπέτες, καταφερτζήδες) μια και πέντε όλοι κι όλοι κατάφεραν να κάνουν τον κάτω κόσμο άνω-κάτω.

Ταυτόχρονα εκθειάζει την Ελλάδα αφού όλοι οι κολασμένοι φωνάζουν “να μας ζήσει”. Κι όλα αυτά προέρχονται, παρακαλώ, από τους ανθρώπους που κυνηγήθηκαν τόσο έντονα από το ελληνικό κράτος για το γεγονός ότι δεν υπέκυπταν στους κανόνες και τους νόμους του, ή γιατί διαμαρτύρονταν για την κοινωνική αδικία που το κράτος είτε δημιουργούσε, είτε άφηνε ανενόχλητη να διαμορφώνεται.

Αν μάλιστα συμπεριλαμβανόταν και η άλλη στροφή που δεν ηχογραφήθηκε τότε τα πράγματα ίσως να ξεκαθάριζαν ακόμα περισσότερο:

“Ως κι ο διάβολος ακόμα
μένει μ’ ανοιχτό το στόμα
και του έρχεται ζαλάδα
στων Ρωμιών την εξυπνάδα”.

ΣΗΜ 1: Όσο για το τραγούδι “Βγήκε ο χάρος να ψαρέψει” μερικούς στίχους από το οποίο ανάφερε ο ʼρης πιο πάνω θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας ότι η ερμηνεία που υπάρχει στο δίσκο από την παράσταση “Αμάν-αμήν” μ’ έχει πραγματικά συγκλονίσει και τη συστήνω ανεπιφύλαχτα σ’ όποιον θα ήθελε να την ακούσει.

ΣΗΜ 2: Μήπως ήλθε η ώρα να ψάξουμε το θέμα του θανάτου στο ρεμπέτικο λίγο πιο επισταμένα;

Γεια σου Μάρθα,

Οι Έλληνες της παρέας σίγουρα θα μπορέσουν να σε φωτίσουν καλύτερα, αλλά απ’ ό’τι ξέρω εγώ οι δοξασίες και η θρησκεία του ελληνικού λαού (όπως και πολλών άλλων λαών) είναι ουσιαστικά ένα μίγμα ή συγκερασμός της (όποιας) αρχαίας θρησκείας με το χριστιανισμό. Δηλάδη ο ʼδης και οι παραδόσεις σχετικά με την κάθοδο στον ʼδη είναι επιβιώματα της αρχαίας λαϊκής θρησκείας μέσα στη σημερινή (ή τουλάχιστο πρόσφατη, μια και πολλοί Έλληνες δεν πιστεύουν πλέον ούτε στον ʼδη ούτε στην κόλαση!) ορθόδοξη αντίληψη του θανάτου και τη “μετά θάνατον” ζωή. Είμαι σίγουρη ότι υπάρχουν πολλά διαφωτιστικά άρθρα πάνω στο θέμα του ʼδη στο ρεμπέτικο. Εγώ θα παραθέσω μία πιο γενική που βρήκα στο Διαδύκτιο.

http://www.geocities.com/mazzachan/charos.htm

Εύα

Χρόνια τώρα δουλεύω πάνω στο θέμα “Χάρος και Θάνατος στο Ρεμπέτικο Τραγούδι”, κι αυτό γιατί πιστεύω πως: (α) Η πιό χαρακτηριστική έκφραση που αποδείδει τον χαρακτήρα του Έλληνα, είναι η αντιμετώπιση του θανάτου. (β) Το ρεμπέτικο είναι το κατ’ εξοχήν “τραγούδι των Ελλήνων”, αυτό δηλαδή που εκφράζει καλύτερα και πιό αληθινά την ψυχοσύνθεση των Ελλήνων. Φυσικά, αν ανοίξουμε ένα ειδικό “τόπικ”, κάθε προσφορά δεκτή, και … μοιραζόμαστε τα πνευματικά δικάιώματα!

Το βασικό λοιπόν είναι να ξεκαθαρίσομε πως ο Έλληνας (και φυσικά δεν δίνω σ’ αυτό κανέναν “εθνικιστικό” προσδιορισμό) δημιούργησε έναν πολιτισμό, μιά φιλοσοφία, μιά “Πολιτεία”, αμιγώς Ανθρωπιστικά (που οι Φλωρεντινοί προσπάθησαν να μιμηθούν, και γέννησαν τον παρεφθαρμένο “ουμανισμό”), κατ’ αναλογίαν με την ψυχοσύνθεσή τους. Αυτό δε σημαίνει πως οι Έλληνες είναι “άθεοι” όπως ισχυρύζονται κάποι Χριστιανόπληκτοι, αλλά ενώ την κάνουν ψώνιο με τον “κόσμο των ιδεών και των δαιμονίων” του Πλάτωνα, συγχρόνως έχουν την Αριστοτέλεια μετριοφροσύνη να αντιμετωπίζουν τον άνθρωπο με μέτρο μόνο τον άνθρωπο, κι όχι τον μπαμπούλα θεό που είδε στον ύπνο του ο ενοχικός και φοβισμένος Εβραίος (και πάλι, χωρίς κανέναν ρατσιστικό προσδιορισμό).

Έτσι λοιπόν, ακόμα και στο προ-ρεμπέτικο ή αρχαιο-ρεμπέτικο Δημοτικό, κι εννοώ κυρίως τον Ακριτικό κύκλο, βλέπομε να μην ασχολείται κανείς με τον ίδιο τον ένα και μοναδικό Θεό, που τον ανομάζει αφηρημένα “το θείον”, αλλά μόνο τις ενδιάμεσες εικόνες της μυθολογίας των δαιμονίων.

Βάνω τον Ουρανό κριτή και τους αγιούς μαρτύρους…

Κριτής λοιπόν δεν είναι ο Θεός, αλλά κάποιος Ουρανός, που μπορεί να είναι ο γαλάζιος ουρανός της ατμόσφαιρας, μπορεί να είναι ο Ησιόδειος “πατέρας των θεών”, μπορεί και νάναι ο πλανήτης Ουρανός που στην αστρο΄λογία ταυτίζεται με τον Διόνυσο!

Αυτά τα λίγα γιά την ώρα.

Το “Βγήκε ο χάρος να ψαρέψει” το λέει πρώτη εκτέλεση ο Καζαντζίδης. Πράγμα που σημαίνει ότι δύσκολα θα βρει κανείς καλύτερη ερμηνεία. Παρόλα αυτά, στη συγκεκριμένη περίπτωση ο Καζαντζίδης είναι “λίγος” (μη με πείτε ιερόσυλο) μπροστά στην επόμενη εκτέλεση του τραγουδιού (το 1962, αν δεν κάνω λάθος) από τον ίδιο τον Παπαϊωάννου. Ισχύει πράγματι αυτό που δήλωνε ο Στελάκης Περπινιάδης:
“Οταν τραγούδαγε ο Παπαϊωάννου σε πείραζε στην καρδιά…”.
ΑΝ

(Μ)
Όλους σας ευχαριστώ για τις πληροφορίες σας, βοηθάνε πάντα. Απαπητέ Κώστα, που ασχολεισαι τόσο πολύ με αυτό το θέμα> έχω την εντύπωση ότι για το θάνατο μιλάνε φυσικά πάρα πολλά τραγούδια, αλλά οι ανταμώσεις και οι κουβέντες με το Χάρο είναι μόνο λίγες? Και πιστεύεις ότι αυτός που έγραψε τους στίχους “πεντε Έλληνες…” μήπως είχε μια συνείδηση να μιλάει για όλους τους Έλληνες και όχι πια μόνο για τους ρεμπέτες (ήταν 1947).

Τους στίχους του “Πέντε Έλληνες στον ʼδη” έγραψε η Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου, μία “Παλαμική” ποιήτρια, και απόλυτα συνειδητή Ελληνίδα.
Όσο γιά τους ρεμπέτες και το ρεμπέτικο τραγούδι, τώρα πιά έχει ξεκαθαρίσει πως η Κλασική περίοδος (1930-1960 περίπου) οδήγησε το ρεμπέτικο τραγούδι σε τέτοια τελειότητα, που κατάφερε να εκφράσει όλες τις λαϊκές -και όχι μόνο- μάζες, και να γίνει όχι μόνο ΛΑΊΚΟ, αλλά και απόλυτα ΕΛΛΗΝΙΚΟ.

Έτσι είναι, ʼρη, και γιά τον Καζαντζίδη θα προσθέσω το εξής: Παρ’ όλο που προσωπικά βρίσκω τον Καζαντζίδη μελοδραματικό, ξενόφερτο, μίμο και καταστροφέα (προσωπική άποψη είπαμε, και δε θέλω να τσακωθώ με κανέναν), παρ’ όλα αυτά θα πω κάτι που ίσως φανεί ιερόσυλο από τους άλλους:
Απ’ όλες τις εκτελέσεις της “Συννεφιασμένης Κυριακής”, Μπέλλου, Νίνου κ.λ., γιά μένα, η καλύτερη (και μάλιστα εξ αποστάσεως) είναι… του Καζαντζίδη. Γιά να είμαστε όσο γίνεται αντικειμενικοί στις κρίσεις μας.

(Σώτος Ηλιόπουλος)
Αυτοί οι Ελληνες που Παπαιωάννου τον “αντρειεύονται” τον χάρο και στήνουν γλέντι ώς και στο δικό του μαγαζί.
Ζούλα μπουκάρουν με την βάρκα στον αχέροντα και τον λοιδωρούν αλύπητα με κάθε πενιά και κάθε ποτήρι.
Κάθως είναι κιόλα πέντε ποιός τους πιάνει , ξεκάθαρο φάσκελο στα μούτρα του οξαποδώ ,η τέλεια ορχήστα πρώτο δεύτερο μπουζούκι
μπαγλαμάς , κιθάρα, ακορντεόν.
Να μας ζήσει λοιπόν η Ελλάδα Μάρθα , έτσι χωρίς λόγο , απλά μια ευχή δίνουν στον τόπο τους να υπάρχει και να ναι καλά.
Οσον αφορά τον Θεό να πάρει το ποτήρι του και να κοπιάσει ,στο τραπέζι τους χίλιοι καλοί χωράνε

Η εκτέλεση της “Συννεφιασμένης Κυριακής” με το Στελάρα είναι φυσικά η καλύτερη. Ομως Κώστα δεν “φταίει” μόνο ο Καζαντζίδης γι’ αυτό. Δίπλα του είναι η Λύδια και πίσω του οι (πάρε ανάσα) Παπαδόπουλος, Μακρυδάκης, Καρνέζης, Τσιτσάνης! Ψευτομπούζουκα δηλαδή…
ΑΝ

Ωπ… τώρα το είδα.
Ε όχι και ακορντεόν ρε Σώτο! Μιλάμε για την καταστροφή του ρεμπέτικου - τουλάχιστον όσο αφορά τον ήχο.
ΑΝ

(ΚΦ)
Καλά ντε, όχι και να τσακωθούμε γιά το ακορντεόν, αλλά να μην ξεχνάμε πως οι κομπανίες των Καφέ-Αμάν είχαν ΚΑΙ “φυσαρμόνικα”.

Όσο γιά το Χάρο (έ, ρε, μάνα μου, θεματάρα!) μου θύμισε σήμερα η Θέσια πως ο πρώτος διάλογος με τον Χάροντα, είναι του Αριστοφάνη στους “Βατράχους”. Και η πλάκα πλάκα! Πάνε στον ʼδη, γιά να τσακωθούνε ποιός είναι ο καλύτερος: Ο Μάρκος, ο Τσιτσάνης, ή ο Χατζηχρήστος;

(Μ)
Πάλι έχω μια ερώτηση, γιατί χθες διάβασα μια εργασία ενός μαθητή με θέμα (περίπου) " ο Διόνυσος και ο πόθος των νεαρών στο Διόνυσο". Όταν οι νεαροί στην Ελλάδα στα εξήντα και στα εβδομήντα χρόνια ανακάλυψαν το ρεμπετικο, τι βρήκαν μέσα στα ρεμπέτικα τραγούδια? Ήταν για αυτούς το ίδιο σαν αυτό που βρήκαν στη Δύση στο Rock ´n ´Roll? Και αν το βρήκαν, έπρεπε να ήταν χαμένο αυτό που λέγεται “διονύσικο”. Κάπου διάβασα την άποψη ότι τα τραγούδια πριν το πόλεμο ήταν διονύσικα, μαι μετά χριστιανικά σωστό αυτό? Μήπως οι ανώτερες τάξεις έχασαν το διονύσικο περισσότερα από τους χαμηλότερες τάξεις? Γενικά πιστεύουμε ότι στο νότο η νοοτροπια των ανθρώπων φαίνεται να είναι έτσι. Ευχαριστώ πολύ για εξηγήσεις σας.

Συγνώμη, το κομπουτερ έγραψε το ροκ ν ρολλ έτσι, είναι πρόβλημα του.

Μάρθα, μας βάζεις… δύσκολα! Κατ’ αρχήν λοιπόν μη βιάζεσαι να βγάζεις συμπεράσματα, γιατί τα πράγματα έχουν πολύ μεγαλύτερο βάθος απ’ ό,τι φαίνεται. Κατ’ αρχήν λοιπόν, δεν ξέρω γιά ποιούς “νεαρούς” μιλάς, γιατί αυτοί που ανακάλυψαν το ρεμπέτικο είναι οι “νεαροί” διανοούμενοι του… 1890, οι “νεαροί” μουσικού της Σμύρνης το 1910, οι νεαροί καλλιτέχνες του 1920-1930, οι “νεαροί” διανοούμενοι κ.λ. του 1950, οι “νεαροί” ρεμπετολόγοι του 1960, οι νεαροί αντιχουντικοί του 1970, οι νεαροί φοιτητές της μεταπολίτευσης, οι νεαροί του σήμερα που δεν αντέχουν ούτε τη Βίσσυ ούτε τον Νταλάρα!
Πολλοί απ’ αυτούς, αντιμετωπίζουν το ρεμπέτικο με τον σχεδόν μουσιακό τρόπο που εντιμετώπισαν οι νεαροί Αμερικάνοι το “μπλουζ ριβάϊβαλ”, και όχι το ροκ’ν’ρολλ που ήταν ΖΩΝΤΑΝΟ ΚΑΙ ΕΝ ΤΩ ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ. ʼλλοι “τη βρίσκουν” με το ρεμπέτικο, και “κάνουν κεφάλι” όπως λέμε στο Ελλάντα. ʼλλες πάλι νομίζουν νομίζουν πως… είναι ρεμπέτικο αυτό με το οποίο ξεκατινιάζονται τα βράδυα στα τσιφτετελάδικα. Αυτό το τελευταίο, αποτελεί μιά νεύρωση, που μοιάζει με Διονυσιασμό αλλά δεν είναι.
Αυτό που έχει σημασία είναι πως δε μπορούμε να κάνομε γενικεύσεις, γιατί οι Έλληνες (και όλοι οι λαοί πιστεύω) δε λειτουργούν σα μάζα.
Γιά τον Διόνυσο, που είναι πολύ πιό σοβαρό θέμα, θα σου απαντήσω αύριο…

Περιμένω το “Διόνυσο”! Θα ήθελα να σου δώσω πρώτα μια εξήγηση για το συμπέρασαμα μου. Το έργο μιλάει για τους σημερηνους νεαρούς και τι βρίσκουν στο Ροκ, αλλά κάνει αναφορά στο γερμανικό φιλόσοφο Friedrich Nietzsche, γιατί αυτός αντέστάξε το χριστιανισμό και το Διονυσιασμό. Αυτός λέει ότι Διονυσιασμος σημαίνει το καταφατική απάντηση στη ζωή (και όχι στον άλλο κόσμο), και στα πιο σκληρά προβλήματα. Σκέφτηκα - αν τα ρεμπέτικα τραγούδια είναι διονύσικα - μήπως οι καταπιεσμένοι (από το κράτο και απο την συντηρητική κοινωνία) νεαροί στα εξήντα και εβδομήντα χρόνια μήπως νίωσαν κάτι σαν ελευθερία και “αντίσταση” στα ρεμπέτικα τραγούδια και τα τραγούδια τους βοήθησαν και τους άρεσαν γι αυτό το λόγο ?
Δύσκολα να εκφράσω τις σκέψεις μου. Δεν ξέρω αν είναι ζωστό, αλλά εγώ βλέπω σε μεγάλο βαθμό μια χαρά ζωής στα ρεμπέτικα τραγούδια, και αν είναι στην άλλη πλευρά πολύ μελαγχολικά.

  • Να προσθέσω στην εκτέλεση της Συννεφιασμένης Κυριακής με τον Στελάρα και τη Λύδια και την ερμηνευτική παρουσία και συμμετοχή της Μαρινέλας.

  • Ιωάννα, θα σου απαντήσω την επόμενη εβδομάδα.

Σ.Π.

Οι στίχοι του τραγουδιού είναι του Κώστα Μάνεση. Στην διεύθυνση της Ορχήστρας ο Σαλονικιός (Δ.Σέμσης).

http://rebetiko.sealabs.net/display.php?d=0&recid=1287 Οδυσσέας Μοσχονάς

Σε δίσκους 78 στροφών, υπάρχει και η εκτέλεση με τον Μάρκο Μελκόν, το 1948, για τη Αμερικάνικη Balkan. Δεν έχει βρεθεί αυτή η ετικέτα.

http://rebetiko.sealabs.net/display.php?d=0&recid=11832 Μάρκος Μελκόν

1 Like