Ο όρος "Καφέ Παντούρ" για τα Καφέ - Αμάν

προφανως την περιοχή Λακκος και οχι Λάκκα εννοεις Νικο

Βεβαίως, λάθος μου. Καταγώγια ακμάζοντα, στο Λάκκο Ηρακλείου.

Είναι όντως “ψιλά γράμματα”, μάλλον πιο κατάλληλο για κανένα πανεπιστημικό σεμινάριο παρά για τα καημένα παιδιά του Γυμνασίου! Πάντως, για τα σεβαστά μέλη του Φόρουμ δεν νομίζω ότι το άρθρο παραείναι εξειδικευμένο.

Δαμιανέ, αν όντως απευθύνεσαι σε μαθητές με σκοπό μια εντελώς πρώτη εισαγωγή στην έννοια του ρεμπέτικου, συμφωνώ ότι χρειάζονται λίγες, απλές και βασικές πληροφορίες. Λίγο πολύ αυτές με τις οποίες πρωτοξεκινήσαμε όλοι (και όταν τις εμπεδώσαμε και αρχίσαμε να μαθαίνουμε περισσότερα, τότε μόνο αρχίσαμε και να τις επανεξετάζουμε λίγο πιο κριτικά).

Τι είναι το ρεμπέτικο; Λίγα και απλά πράγματα:

-Όργανα: αφενός τα μπουζούκια (ίσως σύντομη αναφορά στη μακραίωνη ιστορία του ταμπουρά, ίσως επίσης σύντομη αναφορά στην απαγόρευσή τους από την αστυνομία), αφετέρου τα σαντουρόβιολα (ίσως σύντομη αναφορά στη μουσική της Μ. Ασίας).
-Ρυθμοί - χοροί: τα γνωστά.
-Στίχοι: εκτός από τα γενικά θέματα που υπάρχουν σε όλα τα τραγούδια, εδώ υπάρχει και η μαγκιά, η παρανομία, η φυλακή, το χασίσι. Αργότερα αυτή η θεματολογία υποχωρεί (άμα θες βάζεις και τη λογοκρισία) και αρχίζει να ανεβαίνει μια άλλη, της φτωχολογιάς.
-Κοινωνικοί χώροι: η ταβέρνα, το καφέ αμάν, ο τεκές, η φυλακή. Αργότερα το κέντρο.
-Γεωγραφικοί χώροι: οι πολυσυλλεκτικές πόλεις (κυρίως λιμάνια --> γιατί; ) της Ελλάδας, της πρ. Οθωμανικής αυτοκρατορίας και της διασποράς (ΗΠΑ).
-Όροι δημιουργίας: να καταλάβουν τα παιδιά ότι δεν υπήρχαν ανέκαθεν όπως σήμερα οι επαγγελματίες μουσικοί, οι επαγγελματίες συνθέτες, η δισκογραφία κλπ., ή πάντως όχι μόνο αυτοί. Υπήρχαν και τα τραγούδια του Κανενός, που τα τραγουδούσε ο Καθένας.

Αυτά κι άλλα δυο τρία ανάλογα, συν επιλεγμένα χαρακτηριστικά ακούσματα, φτάνουν και περισσεύουν. Και ενδεικτικές φωτογραφίες βέβαια. Η πολλή μουσικολογία, οργανολογία, κοινωνιολογία κλπ. αφορούν ένα άλλο επίπεδο.

1 Like

Μερικά δημοσιεύματα για τα Καφέ-Σαντάν.

Το παλαιότερο μας έρχεται από το 1877 από το σατυρικό περιοδικό “Ο ΠΑΝΤΑΧΟΥ ΠΑΡΩΝ”.

Το συνολικό στιχούργημα εδώ Ο ΠΑΝΤΑΧΟΥ ΠΑΡΩΝ 2-2-1877.pdf (452,7 KB)

Τα επόμενα τρία (3) δημοσιεύματα αφορούν τα Καφέ-Σαντάν της Λάρισσας, τα οποία πρέπει να είχαν μεγάλη επιτυχία κατά την δεκαετία του 1880.

1 Like

Τέλος ανεβάζω και μία αναφορά στα Καφέ-Αμάν, από εφημερίδα των Πατρών. Στην Πάτρα η ορολογία Καφέ-Αμάν υπήρχε από το 1880.

Εδώ όλο το ρεπορτάζ, για το πως διασκέδαζαν στην Πάτρα το 1880.
ΚΟΦΤΟ 10-8-1880.pdf (331,2 KB)

1 Like

Από την οπερέτα “Πριγκήπισσα της Τσάρδας” το τραγούδι “Τα κορίτσια του Σαντάν”. Το τραγούδι δεν έχει βρεθεί.

1 Like

Πώς γίνεται αυτό; Η φωτογραφία της ετικέτας δεν προέρχεται από κάποιον που έχει τον δίσκο;

(Παρατηρώντας την καραμπινάτη ανορθογραφία Shantant -σαν να ήταν αγγλικά- αντί Chantant -γαλλικά, πολύ πιο διαδεδομένη ξένη γλώσσα τότε- μπορεί κανείς να σκεφτεί μερικά πράγματα σχετικά με το πόσο προσεχτικά συντάσσονταν και ελέγχονταν τα στοιχεία των ετικετών.)

Προφανώς Περικλή αλλά ο ήχος δεν έχει ανέβει κάπου για να το ακούσουμε. Αν θα το ακούγαμε, θα ήταν μόνο στο sealabs, το οποίο μέχρι τώρα δεν το έχει ανεβάσει στην δισκοθήκη του.

Στο sealabs είχαμε κάνει ολόκληρο θέμα για τις ανορθογραφίες των ετικετών των δίσκων 78 στροφών, οι οποίες (κυρίως) αφορούσαν τις Αμερικάνικες φωνογραφικές εταιρείες.

Φώτη, έχω την εξής απορία: ο Μανιάτης σημειώνει δύο ηχογραφήσεις με τον ίδιο τίτλο (Κορίτσια του σαντάν): Η μία της Οdeon Γερμανίας, GA – 1070 με τους Γιώργο Βιδάλη και Γιώργο Σαβαρή, η άλλη της Okeh Aμερικής, ΟΚ – 28036 με μόνο τον Γ. Βιδάλη. Και στις δύο σημειώνεται συνθέτης Em Kalmam και Οπερέτα ξένη, Απόσπασμα οπερέτας. Η φωτογραφία του δίσκου που παραθέτεις δείχνει Odeon (σκέτο αλλά με Καπιτώλιο), αριθμό καταλόγου 28036 (σκέτο), διαφαίνεται η εγγραφή «Νew York» στην περιφέρεια και σημειώνεται «Recorded in Greece». Ο κατάλογος Μανιάτη περιλαμβάνει τις εξής εταιρίες με όνομα Odeon: O. A series, O. Record, O. Γερμανίας, Ο. Ελλάδος, Ο. Τουρκίας και Okeh Αμερικής. Η Α Series έχει πάντα το πρόθεμα Α στον Αριθμό Δίσκου. Η Ο. Record το Νο. Η Ο. Γερμανίας το GA και σπάνια κάποια άλλα. Η Ο. Ελλάδος το GA, η Τουρκίας διάφορα. Η Οkeh το ΟΚ. Ποιάς εταιρίας είναι ο δίσκος της φωτογραφίας;

Για την παρατήρηση του Περικλή τώρα, ναι, σίγουρα δεν έδιναν (οι εταιρίες!) και μεγάλη σημασία στο πώς ακριβώς συντάσσεται μία ετικέτα δίσκου. Όμως σίγουρα ο υπάλληλος που εκλήθη να στοιχειοθετήσει την ετικέτα πρέπει να έκανε προσεκτικά τη δουλειά του, πρόσεξε και την υπογεγραμμένη στο ω της Διωδίας. Ας ακούσουμε πρώτα τον Φώτη, για το πού «χτυπήθηκε» ο συγκεκριμένος δίσκος, αλλά αν αυτό έγινε στην Αμερική, εκείνος που ανέλαβε τη μετάφραση του τίτλου είχε στο μυαλό του πολύ κοντύτερα το Shantant, παρά το Chantant.

Άσε που το αγγλικό ή τέλος πάντων ξένο κείμενο δεν είναι καθόλου ξένο, είναι ελληνικό γραμμένο σε γκρίκλις!!

Επειδή γκρίκλις υπάρχουν και σήμερα, είναι κάτι που δεν εντυπωσιάζει κι έτσι μου διέφυγε. Αν το είχα δει πριν 15-20 χρόνια, θα ήταν το πρώτο που θα παρατηρούσα.

Τι σκοπό εξυπηρετεί άραγε; Να απευθύνεται σε Έλληνες μετανάστες που δε διαβάζουν ελληνικά; (Απίθανο, δεν υπήρχε δεύτερη γενιά μεταμαστών τότε, κι αν υπήρχε θα ήταν αμελητέα ποσότητα.) Να εξυπηρετεί ξένους δισκοπώλες όταν έρχεται Έλληνας πελάτης και ζητάει κάποιο τραγούδι στη γλώσσα του;

Αυτή Νίκο (GA-1070) είναι η πρώτη εκτέλεση του τραγουδιού και η πρώτη κυκλοφορία. Είναι από τις πρώτες ηχογραφήσεις της ODEON στην Αθήνα, το 1925.

Η ετικέτα είναι η παρακάτω και πρέπει να σημειώσω ότι το Σαντάν γράφεται σωστά CHANTANT σε αντίθεση με την πρώτη ετικέτα που ανέβηκε. Το πρόβλημα με αυτή την ετικέτα είναι ότι δεν υπάρχει το όνομα του Γ.Σαβαρή.

Η επόμενη κυκλοφορία του ίδιου τραγουδιού, είναι αυτή που παρουσίασα πρώτη και αφορά την ODEON Αμερικής. Είναι επανέκδοση του δίσκου ODEON-GA-1070, γι΄αυτό γράφει recorded in greece και γιαυτό γράφει SHANTANT.

Σύμφωνα με τον Δ.Μανιάτη υπάρχει και τρίτη κυκλοφορία, στην OKEH, με τα ίδια στοιχεία του δίσκου 28036. Η ODEON με την OKEH συνεργάζονταν και έτσι θα έγινε στην περίπτωση αυτή. Δεν έχω βρει την ετικέτα για να επιβεβαιώσουμε τον Μανιάτη.

Συνοψίζοντας. Μία ηχογράφηση, τρεις κυκλοφορίες.

Να συμπληρώσω λέγοντας ότι μόνο αν ακούσουμε το τραγούδι θα έχουμε γνώμη για το αν τραγουδάει μόνος του ο Βιδάλης ή μαζί με Σαβαρή.

Μάλιστα, και με Κάλμαν! Βέβαια, το λαθάκι πάντα θα εμφιλοχωρήσει: KORITZIA!

Ε, ποιος κερατάς το κλωσάει το κομμάτι τόσα χρόνια, και δεν το αμολάει; Μαζί του θα το πάρει;

Υ.γ. έβαλα στη μετάφραση το Czardas, σε Ουγγαρικά, αλλά δεν το ξέρει το γκούγκλ…. Ξέρει κάποιος;

1 Like

Το tz προφέρεται «τσ» στις περισσότερες λατινόγραφες γλώσσες.

Μετά από ακρόαση, για πρώτη φορά, κυρίως φωνή ο Γιώργος Βιδάλης και δεύτερη ο Γεώργιος Σαβαρής.

Όλα αυτά, χάρη στον Αυγέρη (fakk) που ανέβασε στο sealabs την ηχογράφηση του τραγουδιού. Τον ευχαριστώ δημόσια για την άμεση ανταπόκριση του.

http://rebetiko.sealabs.net/display.php?recid=18855 ΚΟΡΙΤΣΙΑ ΤΟΥ ΣΑΝΤΑΝ

Όπως προείπαμε, το τραγούδι ηχογραφείτε (1925) και κυκλοφορεί για την Γερμανική ODEON (GA-1070) χωρίς την συμμετοχή, στην ετικέτα του δίσκου, του Γ.Σαβαρή.

Ακολουθεί η Αμερικάνικη ODEON (28036) που σωστά αναφέρει και τα δύο ονόματα.

Μία ηχογράφηση, σίγουρα δύο κυκλοφορίες, ίσως υπάρχει και τρίτη.

2 Likes

Θεατρική παράσταση του 1927 με τον τίτλο “Ο κληρονόμος του καφέ-σαντάν”.

Η ΒΡΑΔΥΝΗ 23/2/1927
%CE%97%20%CE%92%CE%A1%CE%91%CE%94%CE%A5%CE%9D%CE%97%2023-2-1927

Στην ίδια εφημερίδα (Η Βραδυνή), λίγες μέρες μετά, ρεπορτάζ για το μαγαζί “Υπόγειος Παράδεισος”, το οποίο φιλοξενούσε ορχήστρα “Καφέ-αμάν”.

Με δεξί κλικ και άνοιγμα σε νέα καρτέλα, τα αρχεία διαβάζονται πολύ εύκολα.

Τα αρχεία έχουν ημερομηνία 5/3/1937 αντί του σωστού 5/3/1927. :upside_down_face:

Στο δημοσίευμα υπάρχει αναφορά στο παραδοσιακό τραγούδι η “Λαφίνα”, το οποίο έχει ηχογραφηθεί πολλές φορές.

Μία ετικέτα της “Λαφίνας” από μεταγενέστερη εκτέλεση με την Γεωργία Μητάκη, το 1940.

http://rebetiko.sealabs.net/display.php?d=0&recid=2425

Της ίδιας περιόδου με το δημοσίευμα, ηχογράφηση με τον Γρηγόρη Τουλούση.

http://rebetiko.sealabs.net/display.php?d=0&recid=4603

COLUMBIA%208005%20%20A

Από το 1916 (σύμφωνα με το sealabs) με τον Μάριο Λυμπερόπουλο για την Columbia Αμερικής.

http://rebetiko.sealabs.net/display.php?d=0&recid=13210

COL%202897

Και με την Μαρίκα Παπαγκίκα, από το 1920, για την Victor Αμερικής.

http://rebetiko.sealabs.net/display.php?d=0&recid=13878

Θα ανέβουν και άλλες ετικέτες με την “Λαφίνα”.

1 Like

Και οι υπόλοιπες ετικέτες δίσκων 78 στροφών με την “Λαφίνα”. Υπάρχουν και άλλες που δεν έχουν βρεθεί.

Εδώ, οργανικό με τον Κώστα Γκαντίνη, από την Orthophonic Αμερικής.

http://rebetiko.sealabs.net/display.php?d=0&recid=15159
ORTH%20555%20%20A

Με τον Παρασκευά Οικονόμου στα φωνητικά και τον Γιάννη Κυριακάτη στο κλαρίνο. Από την Γερμανική ODEON.

http://rebetiko.sealabs.net/display.php?d=0&recid=7712

GO-560

Ακολουθεί η “Λαφίνα” με την Ρίτα Αμπατζή…

http://rebetiko.sealabs.net/display.php?d=0&recid=3069

Αλλά και με τον Ρόζα (Ροζίτα) Εσκενάζυ.

http://rebetiko.sealabs.net/display.php?d=0&recid=7854

Τελευταία ετικέτα, από τα 1926 και την ODEON Γερμανίας, με τον Σεραφείμ Γεροθεοδώρου. Η καημένη η “Λαφίνα”, έγινε “Δαφίνα” κατά την εκτύπωση του δίσκου.

http://rebetiko.sealabs.net/display.php?d=0&recid=13179

1 Like

Τραγούδι του Κώστα Σκαρβέλη για τα καφέ-αμάν. Ο Τίτλος είναι “Στο καφέ αμάν”.

Ηχογραφήθηκε δύο (2) φορές. Μία με την Ρόζα Εσκενάζυ και μία με την Μαρίκα (Πολίτισσα) Φρατζεσκοπούλου.

http://rebetiko.sealabs.net/display.php?d=1&recid=13207

Η ετικέτα από τον δίσκο της (Parlophone B-21691) Μαρίκας Φρατζεσκοπούλου δεν έχει βρεθεί.

Το τραγούδι είναι αυτό.

http://rebetiko.sealabs.net/display.php?d=1&recid=17593