Λογικό, Λουκά και Άγη, αλλά οπωσδήποτε η ένσταση της Ελένης παραμένει αναπάντητη:
Δεν έχουμε γνωστή περίπτωση όπου η λ. γκιόσα να χρησιμοποιείται πέραν αμφιβολίας με τέτοια έννοια. Το ότι φαίνεται λογικό να την είχε, λογικό μάλιστα σε ανθρώπους (όπως εμείς) που βασικά βρίσκονται σε απορία για το τι ακριβώς σημαίνει εδώ γ(κ)ιόσα, δεν είναι παρά μια υπόθεση.
Ρε παιδιά, άκρη δεν βρίσκεις όταν ο σοφός λαός ταιριάζει (όχι παραλογές, αλλά) απλά, καθημερινά στιχάκια να επενδύσουν μιαν απλή και επαναλαμβανόμενη μελωδία που θα βοηθήσει το πλήρωμα να επιτελέσει σωστά τις δύσκολες χειρωνακτικές εργασίες στο ψάρεμα με τράτα. Αν πάνω από αυτά συνυπολογιστεί και η φθορά λόγω χαλασμένου τηλέφωνου, από το τσούρμο του καραβιού μέχρι τους (άσχετους από τέτοια) παράγοντες της αμερικάνικης ελληνόφωνης δισκογραφίας των αρχών του 20ού, έ… Μην περιμένεις καλλιγραφία από τα αποτυπώματα του αλευριού στο μαύρο φόρεμα της μυλωνούς, λέει ο ίδιος λαός. Συμπέρασμα; Ας κλείσουμε τη συζήτηση, όπως πολύ σωστά διαπίστωσε και ο Περικλής λίγο παραπάνω, δεν θα βρεθεί εξήγηση, και ας είμαστε ευχαριστημένοι που τουλάχιστον κάτι θετικό βγάλαμε: τέσσερις ή περισσότερες διαφορετικές προσεγγίσεις για μιαν αρβανίτικη λέξη και τους τυχόν παρεφθαρμένους παρεμφερείς τύπους της ελληνικής της απόδοσης, είναι κέρδος.
Αυτό δεν το είχα παρατηρήσει.
Γιατί στο σίλαμπς δίνουν ως δημιουργό τον Στ. Χατζηδάκη;
α) Επί της ουσίας, ο Χατζηδάκης σαφέστατα και δεν είναι ο δημιουργός ούτε καν της δικάς του εκτέλεσης του Θαλασσακιού.
β) Τυπικά όμως είναι, αφού στο όνομά του έχει περαστεί το τραγούδι στον δικό του δίσκο. Εδώ όμως δεν είναι η ίδια βερσιόν, έχει διαφορές και στους στίχους αλλά και μία, σημαντικότατη, στη δομή - ότι το «θάλασσα κι αρμυρό νερό…» δεν το βάζουν σε κάθε στροφή. Άρα, αυτό το Θαλασσάκι ο Χατζηδάκης δεν το έγραψε ούτε τυπικά ούτε ουσιαστικά.
γ) Τέλος, στον αμερικάνικο δίσκο δεν αναφέρεται κανείς ως δημιουργός.
Αυθαιρεσία εκ μέρους του Σίλαμπς. Η στήλη «συνθέτης (στιχουργός)» έχει νόημα μόνο για την αναγραφή του επίσημα καταχωρημένου δημιουργού. Σε περιπτώσεις όπου ο ανεβάστορας έχει αμφιβολίες ή αμφισβητεί (ακόμη και με απολύτως επιβεβαιωμένες πληροφορίες) την επίσημη πατρότητα κάποιου τραγουδιού, αυτό δεν είναι δυνατόν να το πει με μια λέξη, οπότε θα το βάλει ως κείμενο σε άλλη στήλη. Επομένως, στη στήλη «συνθέτης (στιχουργός)» δεν είναι δυνατόν να μπει τίποτε διαφορετικό από αυτό που γράφει η ετικέτα, και εδώ δε γράφει τίποτε, άρα έπρεπε να μείνει κενό.
Μάλλον σκόρσα λέει εκεί στο στίχο και όχι γκιόσα ή γιόσα.
Σκόρσα ή τσκόρσα είναι η χοντρή μάλλινη κουβέρτα, περίπου η κουρελού, λέξη αλβανική .
Μνημονεύεται στο Λεξικό με τις Ελληνικές Δρυμαδιώτικες Λέξεις [: Δρυμάδες, χωριό της Χειμάρρας].
Οι νησιώτες μας, Κουλουριώτες συνήθως, ως Αρβανίτες την χρησιμοποίησαν στο συγκεκριμένο τραγούδι . Έτσι, άλλωστε, έρχεται και σε συνάφεια με τα συμφραζόμενα του τραγουδιού.
Μεταφέρω αυτή την ανάρτηση σ’ αυτό το νήμα, μια και αφορά το συγκεκριμένο τραγούδι.
Πού ακούγεται τέτοια λέξη;
Έπεσα σε τούτη την ανάρτηση:
Και μιας και που σε προηγούμενη ανάρτησή μας αναφερθήκαμε στα παραδοσιακά τραγούδια του νησιού μας μέσω ενός θαυμάσιου CD, να αναφέρουμε πως πολλά εξ αυτών χορεύονται με ποικιλία στίχων και μελωδιών που υμνούσαν την αγάπη και τη φύση. Στο νησί μας ξεχωριστή μνεία γίνεται για τον χορό της Τράτας. Έναν χορό που τον βρίσκουμε να χορεύεται σε πολλά μέρη της Ελλάδας και οι ρίζες του να κρατούν από τα αρχαία χρόνια!!
Υπάρχουν όμως και αυτοί που υποστηρίζουν πως ο χορός αυτός, μιμείται τον τρόπο με τον οποίο οι ψαράδες σέρνουν τα δίχτυα (Τράτα) μιας και τα βήματα του, συμβολίζουν το τράβηγμα από τα δίχτυα και χορευόταν μετά από τις επιτυχίες ψαράδων. Σύμφωνα με τον Στέλιο Γκίνη όμως κάτι τέτοιο δεν ισχύει, αφού αν είχε σχέση με τις τράτες θα ήταν αντρικός χορός.
Το κυκλικό σχήμα του χορού, η μεγαλοπρέπεια και το σοβαρό ύφος των γυναικών που τον χορεύουν, ο αργός ρυθμός και ο ρυθμικός βηματισμός, η ενδυμασία και το κάλυμμα του κεφαλιού (μπόλια) καθώς και η απεικόνιση του χορευτικού αυτού σχηματισμού στην τοιχογραφία ενός τάφου που αποκαλύφθηκε στους Ρούβους της Απουλίας, στη Ν. Ιταλία, (μια περιοχή όπου αποίκισαν οι Μεγαρείς κατά την αρχαιότητα ), που χρονολογείται το 400 π.Χ., είναι στοιχεία που φανερώνουν ότι ο χορός αυτός τελούνταν όντως κατά την αρχαιότητα. Επίσης να αναφέρουμε πως ίχνη του παραδοσιακού χορού της τράτας έχουν ανιχνευτεί σε πολλές αρχαίες παραστάσεις με πιο σημαντική αυτή της ασπίδας του Αχιλλέα, όπου υπήρχαν πολλές ομοιότητες που μας κάνουν να συνειδητοποιήσουμε ότι ο συγκεκριμένος χορός είναι ένα θρησκευτικό σύμβολο ή καλύτερα θα λέγαμε μια λατρευτική τελετή. Ο χορός της Τράτας με το πέρασμα των χρόνων περνά σε μία περίοδο αφάνειας, μέχρι την περίοδο της Τουρκοκρατίας όπου ανανεώθηκε και καθιερώθηκε σε πολλά μέρη της Ελληνικής επικράτειας. Συνοδεύεται από μία συνεχή κυκλική κίνηση, η οποία απελευθερώνει την αρμονία και μετριάζει την αγωνία μπροστά στο άγνωστο. Έχει ένα χαρακτήρα χαριτωμένης αγνότητας και συνάμα μελαγχολικής και παρθενικής κομψότητας. Χορεύεται από γυναίκες με τα χέρια χιαστί σχηματίζοντας κύκλο σε σπειροειδείς και οφιοειδείς σχηματισμούς, ντυμένες με τις παραδοσιακές ενδυμασίες και στολισμένες με όμορφα κοσμήματα. Τα παλαιότερα χρόνια οι γυναίκες χόρευαν τραγουδώντας σε ρυθμό 7/8 (3-4) μόνες το τραγούδι χωρίς τη συνοδεία οργάνων κάτι που καθιερώθηκε αργότερα και διατηρείται μέχρι σήμερα. Τα όργανα που συνόδευαν τον χορό της Τράτας ήταν παλαιότερα ζυγιές από βιολί-λαγούτο ή βιολί-σαντούρι.
Ας δούμε όμως τώρα από που προέρχεται η λέξη Τράτα. Η λέξη Τράτα, προέρχεται από το λατινικό Τraho= τραβάω, εκτείνομαι, Τractus (μετοχή) που σημαίνει αυτός που τραβιέται και δόθηκε από τους Λατίνους, προκύπτοντας μετά το ουσιαστικό «τράτα» στα Ελληνικά.
Στην ασπρόμαυρη - ιστορική - φωτογραφία της ανάρτησής μας, απεικονίζονται χορεύτριες στην Κούλουρη να χορεύουν τον χορό της Τράτας γύρω στα τέλη του 19ου αιώνα. Η φωτογραφία εκτίθεται στο Nicholson Museum στο Σίδνεϊ της Αυστραλίας και στην Λαογραφική Στέγη Σαλαμίνας.
Ενώ η δεύτερη φωτογραφία, είναι από την προσπάθεια που γίνεται σε ότι αφορά την αναβίωση του θαυμάσιου χορού της Τράτας στο σήμερα, σε συνδυασμό με όμορφα έθιμα που και αυτά με την σειρά τους αναβιώνουν στο νησί μας μέσω των πολιτιστικών του συλλόγων.https://www.facebook.com/share/1GbyEa4Kwe/
« Nefeli» δεν αναφέρομαι στην τράτα και στον ομώνυμο χορό.
Με προβληματίζει το γιόσα. Συναντάμε αλλού αυτή τη λέξη, τι σημαίνει και πώς συσχετίζεται με το τραγούδι αυτό;
Η λέξη «σκόρσα / τσκόρσα» με την ερμηνεία της δένει νοηματικά με τους υπόλοιπους στίχους και ίσως το «γιόσα» αποτελεί παραλλαγή αυτής της λέξης, γνωστής στους κατοίκους των νησιών του Αργοσαρωνικού, και όχι μόνο, με την αρβανίτικη καταγωγή.
Τι είδους λεξικό είναι αυτό;
Αυτοπαρουσιάζεται ως “πολυετής επιστημονική εργασία”, ωστόσο μάλλον δυσκολεύεται στην γραφή/ορθογραφία των ελληνικών, θαρρώ:
Σκέτη ψέκα.
α. Το κυκλικό σχήμα του χορού είναι κοινό στη συντριπτική πλειοψηφία των ελληνικών λαϊκών χορών.
β. Η μεγαλοπρέπεια και το σοβαρό ύφος των γυναικών δεν είναι ιδιαιτερότητα της Τράτας. Γράφει λες και νομίζει ότι όλοι οι άλλοι χόρευαν με το ψεύτικο τηλεοπτικό χαμόγελο των σοβιετικών λαϊκών μπαλέτων.
γ. Ο αργός ρυθμός δείχνει αρχαία προέλευση; Οι αρχαίοι χόρευαν αργά επειδή ήταν αρχαίοι, και οι νεοέλληνες χορεύουν γρήγορα επειδή ξέχασαν την παράδοσή τους; Ή απλά κάθε τόπος έχει και αργούς και γρήγορους χορούς;
δ. Ούτε ο ρυθμικός βηματισμός είναι κάτι το μοναδικό στο παγκόσμιο χορευτικό ρεπερτόριο. Αντιθέτως, θα έλεγα ότι μάλλον ο άρρυθμος βηματισμός είναι το σπάνιο.
ε. Η ενδυμασία και η μπόλια του κεφαλιού, μα σοβαρά τώρα; Τι σχέση έχει με τον χορό, και μάλιστα ειδικά με την Τράτα και όχι με τους υπόλοιπους; Πραγματικά πιστεύει ότι επειδή σήμερα τα χορευτικά ντύνονται με παραδοσιακές φορεσιές για την παράστασή τους, έτσι έκαναν και πριν εκατό χρόνια. Απλούστατα, στις γιορτές οι γυναίκες έβαζαν τα καλά τους (και οι άντρες το ίδιο, υποθέτω: ως κατά την αρχαιότητα, ούτω και νυν), και αυτά ήταν τα καλά ρούχα στην Κούλουρη! Και τον υπόλοιπο καιρό που φόραγαν τα ρούχα της δουλειάς, πάλι τοπική φορεσιά φορούσαν.
στ. Στην τοιχογραφία του αρχαίου τάφου στην Απουλία δε νομίζω να φαίνεται τι βήματα χορεύουν, αλλιώς είμαι έτοιμος να πιστέψω ότι ακούγεται κι η μουσική και λέει «μόινα νενά». Θα δείχνει έναν κυκλικό γυναικείο χορό, ενδεχομένως με σταυρωτή λαβή. Όλα δείχνουν ότι πρόκειται για Κάτω χορό - εε, συγγνώμη, για Πάνω χορό - εε, συγγνώμη, για Καβοντορίτικο - εε, συγγνώμη, για Ίσσο - εε, συγγνώμη, για Ζωναράδικο - εεε, συγγνώμη, για Σταυρωτό… Τελικά ξέρουμε πολλούς ελληνικούς χορούς που να μην είναι κυκλικοί και να μην έχουν αυτή τη λαβή; (Εντάξει, υπερβάλλω, αλλά πάντως σπάνια δεν είναι).
Να έλεγε ότι η Τράτα είναι μία από τις πάμπολλες κατά τόπους παραλλαγές ενός χορού που στα βασικά του χαρακτηριστικά είναι πανελλήνιος, και ότι υπάρχουν στοιχεία για την ύπαρξη τέτοιων χορών και κατά την αρχαιότητα, να το συζητήσουμε.
Αυτά που λέει, αν και η διατύπωση τα στρεβλώνει (παρακάμπτει το στάδιο των νεότερων ιταλικών, που έχουν αφήσει το αποτύπωμα της φωνολογίας τους στη μορφή της λέξης), κατά βάση ισχύουν. Αφορούν όμως την τράτα των ψαράδων. Παραπάνω έχει πει ότι η σύνδεση του χορού Τράτα με την τράτα των ψαράδων έχει αμφισβητηθεί, και μοιάζει να ενστερνίζεται αυτή την αμφισβήτηση, αφού ως αντίθετη άποψη προβάλλει αυτήν της αρχαίας προέλευσης. Λοιπόν αν ο χορός δεν έχει σχέση με την τράτα, τότε δεν πρόκειται για την ίδια λέξη αλλά για σύμπτωση.
____________________________________
Υ.Γ. Στα παραθέματά μου γράφει «Νεφέλη» επειδή δικό της είναι το μήνυμα, όχι όμως τα ίδια τα παρατιθέμενα λόγια, έτσι; Μη γίνει καμιά παρανόηση. Η Νεφέλη παραθέτει το άρθρο κι εγώ ξαναπαραθέτω σημεία του.
Και κάτι ακόμη:
Παρόλο που για το θέμα που συζητάμε ελάχιστη σημασία έχει, νομίζω πως οι Κουλουριώτες δεν είναι Αρβανίτες. Αρβανιτόφωνοι ασφαλώς, αλλά λόγω επιδράσεως από Αρβανίτες άλλων γύρω περιοχών. Άλλωστε και τον χορό της Τράτας και άλλα χαρακτηριστικά πολιτισμικά στοιχεία τα μοιράζονται με τους Μεγαρίτες (που τους αναφέρει και το άρθρο του φβ), οι οποίοι ως γνωστόν μιλούσαν ελληνικά καταμεσής της αττικοβοιωτικής Αρβανιτιάς.
Ακριβώς αυτό Πέπε κι ευχαριστώ για την επεξήγηση.
Βρήκα το σχετικό αυτό και το παρέθεσα εδώ προς κριτική και κατάθεση απόψεων και γνώσεων από μέρους όσων γνωρίζουν σχετικά.
Εγώ δεν έχω τις γνώσεις και δεν δύναμαι να εκφέρω άποψη.
Γνωρίζω μετά βεβαιότητας όμως, ότι οι Κουλουριώτες μέχρι τουλάχιστον τα μέσα τις δεκαετίας του ‘60 μιλούσαν αρβανίτικα. Οι Μεγαρίτες ποτέ.
Φαίνεται ότι οι Κουλουριώτες ήταν καθαυτού δίγλωσσοι, με χώρους της καθημερινής τους ζωής όπου ταίριαζαν περισσότερο τα ελληνικά και άλλους όπου ταίριαζαν περισσότερο τα αρβανίτικα. Το ελληνικό ιδίωμα της Κούλουρης συγγενεύει με άλλα της ευρύτερης περιοχής (αγινήτικο, παλαιοαθηναϊκό, κουμιώτικο) που μάλλον έχουν σβήσει πλέον.
Γενικά η γλώσσα κάθε περιοχής δεν είναι πάντοτε ασφαλής δείκτης της εθνολογικής καταγωγής του πληθυσμού της. Λογικά φαντάζεται κανείς ότι οι Αρβανιτόφωνοι είναι Αρβανίτες, οι Τουρκόφωνοι Τούρκοι κλπ., αλλά κάποιες φορές όχι.
Οι Αρβανίτες μας ήταν δίγλωσσοι αλλά και μόνο αλβανόφωνοι, ειδικά στην Ύδρα, Σπέτσες και Πόρο. Υπάρχουν αρκετά τεκμήρια ως προς αυτό.
Πάντως, εμείς τους αποκαλούμε “Αρβανίτες” , οι ξένοι όμως συγγραφείς “Αλμπάνιους”.
Εξαιρετική η σχετική μελέτη του Κ. Μπίρη, “Αρβανίτες, οι Δωριείς του νέου ελληνισμού” που έχει επανεκτυπώσει η Ακαδημία Αθηνών.
Ας προστεθεί και το δικό μου (όσο μετράει βέβαια… ) : Στην Ύδρα πήγαινα, νεαρός Αθηναίος τότε, πολύ συχνά τα καλοκαίρια, αφού ένας θείος μου είχε αγοράσει ένα σπίτι και ο ύπνος ήταν τζάμπα. Μόλις έμπαινα σε κάποιον κλειστό χώρο (μαγαζί, καφενείο, οπουδήποτε) η τρέχουσα συνομιλία άλλαζε αμέσως σε Ελληνικά.
υ.γ. Το βιβλιαράκι του Κ. Μπίρη (έμενε Ηπείρου 13, εμείς Ηπείρου 17) εξαιρετικό!
