"Από τον ταμπουρά στο μπουζούκι", Β' έκδοση

Εντάξει όλα αυτά, αλλά παρά ταύτα επιμένω: υπάρχει ρητή σαφής αναφορά ότι οι ίδιοι οι Νεοέλληνες ονόμαζαν κάποιον χορό τους «Πυρρίχιο»; Ή τον βάφτισαν έτσι οι τότε συγγραφείς, συσχετίζοντας κάποιον χορό που είδανε με τον αρχαίο Πυρρίχιο;

Για παράδειγμα, το απόσπασμα του Βύρωνος, …

τον πυρρίχιο χορό σας ως τα τώρα βαστάτε
η Πυρρίχια η «φάλαγξ»πού να πήγε, καημένοι!

…θα μπορούσε κάλλιστα να αναφέρεται στον αρχαίο χορό: «συνεχίζετε από τα αρχαία χρόνια να χορεύετε τον Πυρρίχιο > να χορεύετε πολεμικούς χορούς > διατηρείτε το πολεμικό σας ήθος.» Και όλο το ποίημα στο ίδιο πνεύμα είναι: της αδιάσπαστης συνέχειας από την αρχαιότητα, με αναφορές σε Θερμοπύλες, Βάκχους, μάνες Δωρίδες κλπ.

Εξάλλου στο πρωτότυπο λέει Pyrrhic, που κατά γράμμα θα σήμαινε Πυρρικός / Πύρρειος (=κάποιου Πύρρου), δε λέει Pyrrichean που είναι, τουλάχιστον σήμερα, η καθιερωμένη αγγλική απόδοση του όρου.

Οπότε το ίδιο ερώτημα πάει και στον Σταύρο: ασφαλώς και δεν την ονειρεύτηκες την αναφορά στον Πυρρίχιο, όμως ήταν μονοσήμαντα σαφές ότι πρόκειται για νεοελληνική ονομασία;


Η Χαρμαντά πάντως δεν το βρίσκει και τόσο ξεκάθαρο… Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι «ρωμαίικα» ήταν όντως όνομα από την τότε ζωντανή γλώσσα των Νεοελλήνων.

Σ’ αυτό το πρώτο ερώτημα απάντησα με την προηγούμενη ανάρτησή μου.

Όσον αφορά στη νέα ερώτηση:

ίσως απάντηση δίνει το κάτωθι:

αν εντοπίσουμε σε ποια /ποιες εφημερίδες δημοσιεύτηκε.

Μιλάμε δηλαδή ουσιαστικά για τον de Guys.

Δεν τον έχω διαβάσει αυτοπροσώπως. Αλλά από τη Χαρμαντά δε βλέπω πουθενά «το όνομα Πυρρίχη ο ντε Γκι το άκουσε από τους ίδιους τους νεοέλληνες, και δεν το έβγαλε μόνος του από την αρχαιογνωσία του».

(Να σημειώσουμε ότι υπάρχει ένας νεοελληνικός χορός που πράγμτι έχει τέτοιο όνομα στη λαϊκή λαλουμένη, ο Εμπυρίκιος της Κρήτης. Όχι όμως Σφακιά. Φυσικά η ορθογραφία με υ, Εμπυρίκιος, είναι καθ’ υπόθεσιν. Αλλά εδώ η υπόθεση φαίνεται να μην είναι εντελώς αβάσιμη.)

Και μία ακόμα πηγή που αναφέρθηκε:

Τώρα, το πώς ένας αντρικός χορός γίνεται να είναι και ευγενικός και πολεμικός συγχρόνως, είναι προς διερεύνησιν…

Έστω κι ο Πόρτερ, και λοιπόν; Σάμπως δεν έχουμε δει ένα σωρό ψιλοσημερινά κείμενα να λένε ότι οι Έλληνες παίζουν π.χ. τον αρχαίο άσκαυλο, ή ακόμη και τη μάγαδι και την κίθαρι; Πάει να πει ότι έτσι τα ονομάζουν οι ίδιοι;

Χρειάζεται μία αναφορά που να περιλαμβάνει τη φράση «όπως το ονομάζουν οι ίδιοι». Αυτοί οι περιηγητές ήταν όλοι πολύ διαβασμένοι στα κλασικά. Το μόνο εύκολο γι’ αυτούς θα ήταν να πουν «α, πυρρίχη», αν [νόμιζαν ότι] αναγνώριζαν τον αρχαίο χορό από τις αρχαίες περιγραφές.

Και διψούσαν για τέτοιες αναγνωρίσεις και ταυτίσεις. Θα τις τράβαγαν ακόμη κι απ’ τα μαλλιά (βλ. πληροφορία αρχαίας πηγής στην Χαρμαντά, ότι την πυρρίχη τη χόρευαν κοπέλες!)

Δεν ξέρω πόσο πιο σαφής μπορεί να είναι μια αναφορά, παραθέτω τα στοιχεία από τον β’ τόμο σελ. 24.

Για τον Έλληνα κάθε ώρα της ημέρας είναι καλή για να χορέψει. Οι ταβέρνες της Σμύρνης και των υπόλοιπων λιμανιών είναι συνεχώς γεμάτες με πότες, χορευτές και τραγουδιστές. Ακόμα και στα καταστρώματα των πλοίων τους, ψάχνουν συνεχώς να βρούνε ένα μικρό χώρο για να εκτελέσουν την αγαπημένη τους αυτή εξάσκηση […]. Ο χορός που μόλις τώρα περιέγραψα και που τη μουσική του παρουσιάσαμε εδώ είναι γενικά γνωστός με το όνομα «Romeca» (o ελληνικός) ή συρτός.
Jakob Ludwig Salomon Bartholdy (1803-1804)

O Guillaume André Villoteau επίσης καταγράφει παρτιτούρα τραγουδιού με τα εξής στοιχεία «Romeka», «Syrtos», και με τίτλο «Ξεχωριστή είσαι μάτια μου»

3 «Μου αρέσει»

Εδώ λοιπόν είναι σαφές ότι άκουσε τους ίδιους τους Ρωμιούς να τον ονομάζουν Ρωμαίικα ή Συρτό.

Αυτό δίνει εγκυρότητα στις ονομασίες (που εν προκειμένω βέβαια δεν την είχαμε αμφισβητήσει), δε σημαίνει όμως ότι είναι ο συρτός που ξέρουμε.

Ειδικά στους χορούς, και σε καθετί άυλο, οι σχέσεις μεταξύ ονόματος και πράγματος είναι ακόμη πιο ρευστές απ’ ό,τι σε υλικά αντικείμενα όπως τα όργανα. Το όχι πολύ μακρινό 1955 ο Μπο-Μποβί ηχογράφησε έναν σκοπό στα Ανώγεια, που σήμερα θα τον ονομάζαμε κοντυλιές του σιγανού χορού, και ακούγεται η εκφώνηση ενός από τους συμμετέχοντες που λέει: «συρτός σιγανός Πρινιώτης». (Σήμερα ο συρτός, ο σιγανός και ο πρινιώτης είναι ονόματα τριών διακριτών κρητικών χορών.) Αλλά ακόμη και με τα εντελώς τυποποιημένα κριτήρια των σημερινών χορευτικών, πόσοι διαφορετικοί ελληνικοί χοροί δεν ονομάζονται συρτοί;

Σύμφωνοι, το θέμα μας όμως είναι κατά πόσον ένας Έλληνας θα χρησιμοποιούσε τη λέξη «Ρωμαίικα» για να περιγράψει έναν συγκεκριμένο χορό. Και εδώ η απάντηση σαφώς είναι «Όχι». Άλλα τα Ρωμαίικα, που βεβαίως μπορούν να περιλαμβάνουν και συχνά περιλαμβάνουν και χορούς, και άλλος ο χορός «(Η) Ρωμαίικα», που ποτέ δεν υπήρξε. Πολύ απλά, όταν ο ξένος περιηγητής που ζωγράφισε μερικά λυγερά κορίτσια, ελληνοπούλες, να χορεύουν, ρώτησε τί χορό χορεύουν, η απάντηση που πήρε ήταν κάτι σαν "Ε, (τα) Ρωμαίικα χορεύουν, ή “συρτό χορεύουν”.

1 «Μου αρέσει»

Το λέει κι η Χαρμαντά αυτό ακριβώς. Ωστόσο εγώ δε θα το θεωρούσα εντελώς απίθανο. Ο Ικαριώτικος χορός της Ικαρίας λεγόταν έτσι από τότε που ξέρουμε, το ίδιο κι ο Κρητικός της ανατολικής Κρήτης (που σήμερα λέγεται Πηδηχτός: στειακός, λασιθιώτικος κλπ.).

Από την άλλη πλευρά βέβαια, δεν είχαν σκεφτεί όλοι οι ελληνικοί πληθυσμοί ότι κάθε χορός πρέπει να έχει και όνομα. Έχω ξανααναφέρει την περίπτωση που καταγράφει ο Χ. Σαρρής, όπου γέρος Εβρίτης τού εξηγεί «τώρα χορεύουνε» για όλους τους κυκλικούς χορούς και «τώρα συγκαθίζουνε» για όλους τους ελεύθερους, και ο νεαρός χοροδιδάσκαλος έρχεται να του ψιθυρίσει στ’ αφτί: «δεν τα ξέρει καλά ο παππούς, αυτό είναι ζωναράδικο, το άλλο μπαϊντούσκα, το άλλο συγκαθιστό κλπ.».

Γενικά ο πιο οικείος και αυτονόητος τρόπος να βλέπουμε τα πράγματα εμείς σήμερα (π.χ. ένας χορός - ένα όνομα) δεν ήταν κατ’ ανάγκην οικείος και αυτονόητος ανέκαθεν.

Εντάξει, σωστά όλα αυτά. Εγώ, ένα πράγμα ρώτησα: Υπάρχει χορός με όνομα «Ρωμέϊκα»; Και την ερώτηση αυτή δεν την είδες, να απαντήσεις αν υπάρχει ή δεν υπάρχει τέτοιος χορός, κατά τη δική σου τουλάχιστον άποψη.

1 «Μου αρέσει»

Σήμερα, ασφαλώς όχι. (Γνωστό άλλωστε, γιατί να το πω εγώ;) Αλλά δεδομένης της ρευστότητας των ονομασιών, και του ότι η λογική «δε λες ρωμαίικο ένα πράγμα που είναι εξίσου ρωμαίικο με άλλα εκατό» έχει κάποιες εντοπισμένες εξαιρέσεις, δεν αποκλείω να υπήρξε χορός, αταύτιστος εισέτι (πιθανόν κάποιος συρτός), που να ονομαζόταν έτσι τον 18ο αιώνα και πιο πίσω.

Ας προστεθεί και το παρακάτω. Είναι από αναφορά στα “Παναθήναια” που γιορτάζονταν την 3η ημέρα του Πάσχα, μέχρι που ατόνησε αυτή η γιορτή.

« …διότι η τράτα είνε ο των αρχαίων πυρρίχιος֗ είνε δε γνωστόν ότι κατά τα Παναθήναια ετελούντο και αγώνες χορευτικοί, εν οις διέπρεπον οι χορευταί του κυκλικού και οι πυρριχισταί…»

                                                       [«Ακρόπολις» 7/4/1887 ]

[Το ότι η " τράτα " είναι ο των αρχαίων ημών προγόνων …πυρρίχιος, ασχολίαστο.
Άκρη με τις ονομασίες και την ταύτιση ακόμα και σε χορούς (πέρα από τα όργανα) δεν βρίσκεται καθόλου εύκολα.]

Ε, καλά τώρα… Γιατί δηλαδή, εμείς οι Μεγαρίτες στραβοκατουρήσαμε; Δεν δικαιούμαστε κι εμείς κοκό;

1 «Μου αρέσει»

Από κει δεν ήταν και ο Βύζαντας??? Ε, δικαιούστε!

1 «Μου αρέσει»

Α, τώρα το πρόσεξα αυτό…
Μπορεί να μην το παρατήρησες, ωστόσο πώς θα μπορούσε η “Κρήτη” να εξαιρείται;

Εκεί ο αναγνώστης συναντούσε κάποια κεφάλαια άψογα διορθωμένα και χωρίς λάθη, ενώ άλλα κεφάλαια ήταν σα να μην τα είχε αγγίξει μάτι διορθωτή/επιμελητή…

1 «Μου αρέσει»