«Μουσική του υπόκοσμου της Ανατολικής Μεσογείου»

βιβλία-άρθρα

(Ελένη) #1

Κυκλοφόρησε σε μετάφραση από τα αγγλικά το βιβλίο του Μαρκ Μαζάουερ:
« Θεσσαλονίκη, πόλη των φαντασμάτων : Χριστιανοί, Μουσουλμάνοι, Εβραίοι, 1430 – 1950», εκδόσεις Αλεξάνδρεια.

Ένα βιβλίο με πολύ καλή γραφή.και εξαιρετικό ενδιαφέρον, καθώς ανατρέχει μια ιστορία 5 αιώνων συγκατοίκησης και μίξης εθνοτήτων, πολιτισμών, θρησκειών, με πληροφορίες ακόμα και για τη ρυμοτομία, τα σπίτια, τα μνημεία, τις αντιλήψεις, το ντύσιμο κλπ. αυτού του μωσαϊκού των λαών.
Μια συγκατοίκηση που μοιραία οδηγήθηκε στον ανταγωνισμό όχι μόνο λόγω συγκρουόμενων συμφερόντων μεταξύ λαϊκών τάξεων και άρχουσας τάξης (σύμφωνα με την οπτική του συγγραφέα), αλλά κυρίως λόγω της πολιτικής του «διαίρει και βασίλευε» των Μεγάλων Δυνάμεων, με την ενίσχυση των τοπικών εθνικισμών και τη σύγκρουση συμφερόντων για τον έλεγχο της περιοχής.

Φυσικά από μια τέτοια περιήγηση δεν θα έλειπε η αναφορά και στη μουσική.
Με τίτλο «Ντύνονται για το ταγκό» ο συγγραφέας αφιερώνει 20 περίπου σελίδες.
Ανάμεσα στα άλλα, μιλά για την αγάπη του Μουσχουντή για το ρεμπέτικο και για τη γνωστή συνάντηση αυτού με το Μάρκο καταλήγοντας στην άποψη πως το ρεμπέτικο γενικά ήταν η μουσική του υπόκοσμου.

Παραθέτω ένα απόσπασμα:

<<…Τραγούδια όπως το Μες στης πόλης το χαμάμ, γραμμένο από τον Ανέστη Δελιά το 1935, αναφέρονταν στο οθωμανικό παρελθόν, μεταμορφώνοντας το.
Το ρεμπέτικο -η μάγκικη, παραπονιάρικη μουσική του υποκόσμου της Ανατολικής Μεσογείου- άνθησε στα ουζερί και στις ταβέρνες της Θεσσαλονίκης, παρά τις προσπάθειες του κράτους να το περιστείλει.
Τα τραγούδια αυτά, που χρησιμοποιούσαν μελαγχολικούς δρόμους αραβικής και τουρκικής προέλευσης – το χιτζάζ, το κλαψιάρικο ουσάκ-, σίγουρα δεν αφορούσαν όσους ενδιαφέρονται για την καθωσπρέπει εικόνα τους, και καταδικάστηκαν από το κατεστημένο ως παρακμιακά λείψανα μιας ανατολίτικης εποχής μολυσμένης από μη ελληνικές επιδράσεις, σε αντίθεση με τα υποτιθέμενα αγνότερα δημοτικά του βουνού.
Μες στα ντουμανιασμένα καφενεία οι μουστακαλήδες μουσικοί κάθονταν στη σειρά με τα μπουζούκια και τους μπαγλαμάδες τους, αυστηροί και συγκρατημένοι , κι έπαιζαν τους τραχιούς, κοφτούς, μεταλλικούς ρυθμούς τους, σαν καμβά πάνω στον οποίο οι τραγουδίστριές τους τραγουδούσαν ιστορίες προδομένου
έρωτα, χαλαρών ηθών και, κυρίως, ναρκωτικών:

Σα Χριστιανός κι Ορθόδοξος σ’ αυτή την κοινωνία
εβάλθηκα, ρε μάγκες μου, να κάνω λιτανεία…"

Άρα…
Καθώς ο διεθνούς φήμης συγγραφέας (καθηγητής στο Πανεπιστήμιο «Κολούμπια» της Νέας Υόρκης) απευθύνεται σε ένα ευρύ κοινό, τι γνώμη θα σχηματίσει αυτό για το πιο σημαντικό ίσως κεφάλαιο του μουσικού μας πολιτισμού;
Πώς ο Βαμβακάρης και ο Τσιτσάνης, στα ονόματα των οποίων αναφέρεται στις σελίδες αυτές, ήταν χασικλήδες γραφικοί μπουζουξήδες;
Πώς η θεματολογία του ρεμπέτικου ήταν αυτή και μόνο;
Πώς χρησιμοποιήθηκαν αραβικοί και τουρκικοί δρόμοι; Πού είναι η σύνδεση με τους ήχους – τρόπους της αρχαιοελληνικής και με τους βυζαντινούς ήχους;
Επιπλέον πώς οι δρόμοι αυτοί ήταν κλαψιάρικοι;
Η ειρωνεία είναι πως παραθέτει τους στίχους 3 τραγουδιών: Του «Όσοι γενούν πρωθυπουργοί», «Μες΄στης πόλης το χαμάμ» και «Η λιτανεία» των οποίων οι στίχοι κάθε άλλο παρά μελαγχολικοί, όπως διατείνεται ο συγγραφέας, είναι.
Ίσως η εξήγηση βρίσκεται στη βιβλιογραφία που επέλεξε η οποία είναι η εξής μία: G. Holst, Road to Rembetika.


(Νίκος Πολίτης) #2

Εκδοτικός οίκος, Ελένη; Πόσες σελίδες έχει; Τίτλος και εκδ. Οίκος στο πρωτότυπο;

Καλή γραφή μπορεί να έχει το βιβλίο, ελπίζω και καλή μετάφραση, ρωτάω όμως: εν όψει των σίγουρα πολλών ανακριβειών (τα στοιχεία που παραθέτεις βγάζουν μάτι), αντέχεται ή θα μείνει αδιάβαστο;


#3

Γεια σου Νίκο,

Σίγουρα θα σου απαντήσει και η Ελένη, αλλά αφού ζήτησες πληροφορίες για το βιβλίο του Mazower, θα πω και εγώ λίγα λόγια. Έχω την έκδοση στα αγγλικά, και παρόλο που δεν το έχει διαβάσει όλο, μπορώ να πω ότι είναι μια εμπεριστατωμένη και ενδιαφέρουσα μελέτη. Όπως λέει και ο υπότιτλος, δίνει, εκτός από μια ιστορική επισκόπηση, μια είκονα του πολυεθνικού χαρακτήρα της πόλης, που τώρα βέβαια έχει χαθεί. Όσο για το κομμάτι για τους ρεμπέτες δεν είναι βέβαια αυτό που θα ήθελε να διαβάσει ένα μέλος του ρεμπέτικου φόρουμ! Όμως είναι ένα μικρό κομμάτι ένος κεφάλαιο που δίνει πολύ ωραίες, και για τον Έλληνα αναγνώστη ίσως δυσεύρετες, πληροφορίες για τις διασκεδάσεις και τη μουσική των Σαλονικιών. Για τους Εβραίους “τσαλκιτζήδες” (chalgidji) βασίζεται σε μια πολύ ενδιαφέρουσα μελέτη που το έχω στη βιβλιοθήκη μου, “Voices from Jewish Salonika” του David Bunis. Το βιβλίο αυτό περιέχει άφθονα κομμάτια από εφημερίδες της εποχής που αποκαλύπτουν πολλά πράγματα για το τι μουσική άκουγαν, και τι χορούς χόρευαν όχι μόνο οι Εβραίοι της πόλης αλλά και οι Έλληνες και οι άλλες εθνότητες. Αναφέρει μάλιστα ότι μουσικοί από όλα τα μιλέτια μαζεύονταν στο καφενείο των μουσικών για να ακούσουν τον τυφλό ουτίστα Sadik Gershon, που έπαιζε τα τελευταία “σουξέ” από την Πόλη. Στο βιβλίο του Bunis υπάρχει και μια ωραία αναφορά στο Σαλονικιό:

The Jewish popular musicians of Salonika were also on intimate terms with the city’s Gentile musicians. These included Micho (“Ship’s Boy”) Salonikyos, a Wallachian Christian violinist whose playing was said to be extraordinary; he spent much of his time playing in the Jewish “takumes” (bands) and fraternizing with the Jewish musicians in their cafe. Micho was quite familiar with the customs and traditions observed at Jewish festivities in which musicians played such an important role.

Ακολουθεί και μια αληθινή ιστορια με πρωταγωνιστή το Σαλονικιό και τους Εβραίους συναδέλφους του, που μπορώ να την αντιγράψω όταν θα έχουν ξεκουραστεί τα δάχτυλά μου!

Εδώ έχει περισσότερα για το Mazower:

“After the war was over” είναι μια αξιόλογη συναγωγή μελετών που υπάρχει σε ελληνική μετάφραση, “Μετά τον πόλεμο”.

Μια τελευταία παρατήρηση…κατά την ταπεινή μου γνώμη, ο περιβόητος Πετρόπουλος δεν υστερεί στην “γραφική” αντιμετώπιση των ρεμπέτηδων! Τον ξαναδιάβασα πριν λίγο, και με το παρντόν, διαβάζοντας μερικά κομμάτια είχα κάπως την αίσθηση ότι παρακολούθησα μια ιδιάζουσα λαογραφική μελέτη γραφικών τύπων…

Εύα


(Zambelis) #4

Εκδότης: ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ Ημερ/νία έκδοσης: 2006 Μεταφραστής: Κουρεμένος, Κώστας Αριθμός σελίδων: 575

							                	 												 								                     													[[COLOR=blue]http://www.protoporia.gr/protoporia/product.asp?sku=286100](http://www.protoporia.gr/protoporia/product.asp?sku=286100)[/COLOR]

(Νίκος Πολίτης) #5

Ευχαριστώ Ελένη, Εύα, Zambelis. Θα το πάρω και ένας θεός ξέρει πότε θα το διαβάσω…


(Ελένη) #6

Συμπληρώνω κάτι λίγα κι εγώ:

Τίτλος: «Θεσσαλονίκη, πόλη των φαντασμάτων. Χριστιανοί, Μουσουλμάνοι και Εβραίοι 1430-1950». Μετάφραση: Κώστας Κουρεμένος.
[Τίτλος πρωτότυπου: Salonica. City of ghosts. HarperCollinsPublishers]
Σελίδες 570, τιμή: 35?.
Εκδόσεις «Αλεξάνδρεια» (Σόλωνος 133, τηλ.: 2103806305, 3821813, fax:2103838173).

Λίγα λόγια για το βιβλίο αυτό.

«Ένα άλλο μέλλον μπορεί να χρειάζεται ένα άλλο παρελθόν» λέει προς το τέλος ο συγγραφέας.
Και ένα άλλο μέλλον, πολυπολιτισμικό, στο οποίο λαοί, έθνη, πολιτισμοί και θρησκείες θα συμβιώσουν αρμονικά, απαιτεί ανάλογη προετοιμασία και γνώση.
Η κατάρρευση της πολυπολιτισμικής κοινωνίας των 5 αιώνων στη Θεσσαλονίκη τι διδάσκει άραγε;
Ποια ήταν τα αίτια;
Θα κατέρρεε και σήμερα ή τι προοπτικές έχει για το μέλλον μια ανάλογη κοινωνία;
Η ιστορία της Θεσσαλονίκης είναι η βιωμένη εμπειρία αυτής της πραγματικότητας.
Η αρχικά ομαλή συνύπαρξη λαών με τόσο διαφορετικά χαρακτηριστικά, έδωσε τη θέση της στην αντιπαλότητα, η οποία όμως δεν οφείλεται μόνο στη σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ των εθνοτήτων αυτών (όπως τονίζει ο συγγραφέας).

Είναι και ο ρόλος των Μεγάλων Δυνάμεων, ο οποίος δεν αρκέστηκε μόνο στην πολιτισμική διείσδυση (όπως λέει ο συγγραφέας, με το μπόλιασμα του δυτικού πολιτισμού στην «απολίτιστη Ανατολή» ), αλλά ενίσχυσε τους τοπικούς εθνικισμούς με βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα ανταλλάγματα οικονομικά, μοίρασε τον κόσμο δημιουργώντας κυνικές συμμαχίες, προκάλεσε βίαιους ξεριζωμούς, γενοκτονίες, εγκλήματα κλπ.

Αλλά, οι λαοί αυτοί πάλεψαν και για την επιβίωσή τους , το εργατικό κίνημα π.χ. , η μόνη κοινωνική δύναμη αντίστασης απέναντι στην επίσημη πολιτεία με το παρακράτος που δολοφονεί, εκβιάζει κλπ.

Πολύ καλό το βιβλίο, ανατρέπει και την «αδιάσπαστη ανά τους αιώνες ελληνικότητα» και μας προκαλεί να αναζητήσουμε τα ίχνη της παρουσίας και άλλων εθνοτήτων στη χώρα μας.
Υπάρχουν άραγε;
Τα θυμάται κανείς ή είναι επιμελώς ξεχασμένα;

Όσο για το μουσικό μας πολιτισμό, θα συμφωνήσω…
Δεν είναι μόνο ο Μαζάουερ που διατηρεί αυτή την «τουριστική» άποψη (που βλέπουμε από το απόσπασμα του βιβλίου) για το αστικό / λαϊκό τραγούδι, μέρος του οποίου είναι και το ρεμπέτικο.
Υπήρξαν πολλοί προλαλήσαντες αυτού και δυστυχώς υπάρχουν και σήμερα ακόμα.

Ποιος νεότερος ερευνητής θα καθήσει επιτέλους να κάνει μια σοβαρή μελέτη ;
Είναι κρίμα να επιβιώνουν και σήμερα οι γνωστές αγκυλώσεις του παρελθόντος, τις οποίες θα μάθουν και θα διαιωνίσουν και οι αναγνώστες αυτού του βιβλίου.


#7

Η Ελένη έγραψε>
Ίσως η εξήγηση βρίσκεται στη βιβλιογραφία που επέλεξε η οποία είναι η εξής μία: G. Holst, Road to Rembetika.

Ελένη, εμένα μου αρέσει αυτό το βιβλίο πάρα πολύ! Εσένα δεν σου αρέσει? Γιατί?

Σχετικά με τις ερωτήσεις σου μπορώ να σου πω ότι στο εξωτερικό υπάρχουν πολλά καλά άρθρα, κελές εργασίες και πολλά βιβλία με θέμα “ρεμπέτικο” από ειδικούς που μιλάνε για όλες τις πλευρές του ρεμπέτικου. Αυτοι ξέρουν πολλά, κατά τη γνώμη μου.
Αλλά με την εμπειρέια που έχω πιστεύω ότι αυτό που ενδιαφέρει τους “κανονικούς” ανθρώπους είναι πραγματικά αυτά που έχει σχέση με το underground ή με το sub-culture, δηλαδή η αρχή, δηλαδή οι μάγκες και ο τρόπος ζωής τους, αυτό είναι πολύ ελκυστικό και πραγματικά έχει μεγάλο ενδιαφέρον, επίσης για μένα!!!
Το λάθος είναι μόνο που οι περισσότεροι δεν ξεχωρίζουν τις διαφορετικές φάσεις του ρεμπέτικου γιατί δεν το ξέρουν και δεν σκέφτονται ότι αυτή η μουσική σημαίνει μια εξέληξη.
Πέρσι ήμουνα στη Χίω και εκεί άκουσα ένα ρεμπέτικο συγκρότημα που είχε μια συναυλία μόνο με ερώτικα τραγούδια, για μάθει ο κόσμος ότι υπάρχουν και τέτοια τραγούδια και όχι μόνο τέτοια με θέμα χασίσι. Μιλάμε για Ελληνες!


(Ανδρέας Ζ.) #8

Απ΄ο,τι καταλαβα δεν συμφωνειτε με την εννοια “περιθωριο”;
Δεν υπηρξε περιθωριο στην ελληνικη κοινωνια και ενα κομματι του δεν εκφραστηκε μεσα απο το ρεμπετικο;

[Σιγουρα θα τα εχετε ξανασυζητησει και παλιοτερα αυτα τα θεματα.
Αλλα, παντα παρουσιαζουν εντονο ενδιαφερον, ειδικα σε ενα φορουμ με θεμα το ρεμπετικο!] :241:


(Ελένη) #9

Κατά τη γνώμη μου είναι ολόκληρη συζήτηση τι ορίζουμε ως “περιθώριο” και σε ποιες περιπτώσεις μπορούμε να χρησιμοποιούμε τον όρο “περιθωριακός”.
Αλλά πάνω από όλα, μια και συνδέεται ο όρος περιθώριο με το ρεμπέτικο από πολλούς, πιστεύω πως θα΄πρεπε να μας ενδιαφέρει περισσότερο το βλέμμα που η ίδια η κοινωνία ρίχνει κάθε φορά στα χαμηλά κοινωνικά στρώματα.
Ο “περιθωριακός” σε κάθε εποχή είναι καθρέφτης της κοινωνίας που τον περιστοιχίζει, ενώ στο πρόσωπό του καθρεπτίζονται οι αντιλήψεις και οι ανησυχίες του κοινωνικού συνόλου για κάθε “εκτροπή”.

Σίγουρα το θέμα αυτό παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον.


(Κώστας Φέρρης) #10

Δεν έχω φυσικά τη διάθεση να κρίνω τον κ. Mazower, αφού μάλιστα δεν τον έχω διαβάσει. Είναι όμως αυτονόητο πως σε 20 σελίδες, γιά κάποιον που δεν ξέρει τίποτα, μόνο γραφικά μπορείς ν’ αναφερθείς στο ρεμπέτικο. Και φυσικά, όταν οι “πηγές” σου περιορίζονται στο βιβλίο της Gail, τότε βράστα!

Όμως θα σταθώ στην τελευταία παρατήρηση της Ελένης, σ’ ό,τι αφορά την έννοια του “περιθωρίου”, γιά να πω (χωρίς να χρειάζεται να ξανανοίξουμε ακόμα το θέμα), θα πρέπει να κοιτάξομε κατάματα αυτή την ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ μιάς εποχής, και να δούμε τις πραγματικές της αξίες, αυτές δηλαδή που έκαναν τα τραγούδια αυτού του “περιθωρίου” ν’ αγαπηθούν με μανία από τα πλατειά λαϊκά στρώματα.

Ο Πετρόπουλος προτιμά τον όρο “Υπόγειο” (κατά το underground).
Ο Δαμιανάκος μιλάει ορθά-κοφτά γιά “λούμπεν προλεταριάτο”.
Όσοι επιμένουν στην έννοια του “περιθωρίου”, είναι αυτοί που θέλουν ν’ απαλλάξουν το αληθινό ρεμπέτικο (που το λένε λαϊκό) από τις χασικλίδικες και άλλες καταβολές του.

Όλοι μαζί, αντιμετωπίζουν ενοχικά αυτό το τραγούδι, σα να χρειάζονται κάποια δικαιολογία γιά να εξηγήσομε πως ο λαός, ο μεγάλος λαός, ακόμα και το 1950, τραγουδούσε στεντόρια “Όταν καπνίζει ο λουλάς εσύ δεν πρέπει να μιλάς”.

Μήπως είναι καιρός να κοιτάξομε κατάφατσα το αντικείμενό μας, και προσπαθήσομε να καταλάβομε ΠΟΙΕΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΗΘΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ ΚΡΥΒΕΙ ΑΥΤΟ ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ (ΣΥΜΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΑΣΙΚΛΙΔΙΚΟΥ), αξίες που αναγνώρισε όλος ο λαός και τόκανε δικό του; ΠΟΙΕΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΗΘΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ κρατούσε αυτός ο κόσμος ο “περιθωριακός”, που περιελάμβανε από τον κουτσαβάκη Νίκο Μάθεση ίσαμε τον ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη και τους μικροαστούς Σκαρβέλη ή Μοντανάρη;

Μήπως είναι ο αντάρτης που κρύβει μέσα του κάθε Έλληνας, που δεν αρκείται να κάνει “συνδικαλιστικούς αγώνες” (δηλαδή ενδοκαπιταλιστικές ρυθμίσεις με μοναδική αξία ή υπεραξία το ΧΡΗΜΑ) αλλά σέβεται και τις άλλες ηθικές αξίες με τις οποίες πρέπει να μετράμε τον άνθρωπο (μπέσα, κοινωνική αλληλεγγύη, ελευθερία, ανδρεία, επαναστατικότητα, μαγκιά κ.λ.) και ξεκαπελώνεται από τον δεσμό του ΧΡΗΜΑΤΟΣ ως μοναδικής αξίας;

Μιά κουβέντα κάνω, γιατί αυτή η διαμάχη περί “περιθωρίου” δε έχει τελειώσει ακόμα.
Και μ’ άρεσε η έννοια του καθρέφτη, Ελένη.


(Kostas(tm)) #11

Οι ορισμοί συνήθως εμπεριέχουν και ένα είδος αυθαιρεσίας που πηγάζει απ’ την ανάγκη να περιγράψουμε ένα φυσικό ή κοινωνικό φαινόμενο με τέτοιον τρόπο που να μπορούμε να το αναλύσουμε και για να κάνουμε το επόμενο βήμα: Να διατυπώσουμε νόμους ή μηχανισμούς που να περιγράφουν την μεταβολή των διαστάσεων και των χαρακτηριστικών του.

Οι διαδικασίες της περιθωριοποίησης, και κατ’ επέκταση το λεγόμενο “περιθώριο” ως προϊόν αυτών των διαδικασιών, είναι ένα κοινωνικό και οικονομικό μέγεθος που συνδέεται στενά με τις έννοιες της φτώχιας (ή της εκπτώχευσης) και της λεγόμενης ανάπτυξης. Είναι σύγχρονοι όροι που έχουν αποκτήσει μια ανησυχητική αυτονομία.

Η γνώμη μου είναι πως οποιαδήποτε αναφορά στην “ανάπτυξη” ποτέ δεν είναι αθώα, δεδομένου ότι πρόκειται περί ενός ιδιαίτερα αφελούς αλλά και ιδιαίτερα δραστικού ιδεολογήματος. Εκπορεύεται δε από τα κέντρα παραγωγής δημόσιοy λόγου με τον αέρα του “αυτονόητου” (*)

Η περιθωριοποίηση, ως μηχανισμός εξαίρεσhς κοινωνικών στρωμάτων από τις διαδικασίες της ανάπτυξης αποτελεί επιλογή και σχετίζεται στενά με τις κυρίαρχες Βορειοευρωπαϊκές επιλογές οργάνωσης της κοινωνίας και στο αφελές για τα σημερινά δεδομένα γραμμικό μοντέλο: a=παραγωγικές δυνάμεις => F(a)=παραγωγικές σχέσεις (**).

Σε αντιδιαστολή ας πούμε, οι πρώτες κοινωνίες των “βαρβάρων” δεν δούλευαν πάνω απ’ το 1/4 του χρόνου τους. Αυτό, όχι από τεμπελιά αλλά από αδιαφορία (και όχι από άγνοια) για συσσώρευση, κάτι που σήμερα αποτελεί βασική πολιτική και οικονομική επιλογή. Τα τυχόν πλεονάσματα κοινωνικοποιούνταν μέσω των πρακτικών της “θυσίας” ή της “προσφοράς”. Ετσι, οι όποιες ανισοτήτες στην ιδιοκτησία των μέσων ή των μεθόδων στην πρωτογενή παραγωγή δεν κατέληγε σώνει και ντε σε ανισότητες στο επίπεδο της κατανάλωσης.

Συνεπώς φίλε Ανδρέα Ζ., η έννοια του “περιθωρίου” - και κατ’ επέκταση των “περιθωριακών” μουσικών και του “περιθωριακού” τρόπου ζωής αποτελεί το ζητούμενο που πρέπει με ακρίβεια να προσδιορίσουμε (ή να αποδείξουμε ότι πρόκειται περί πλάνης) και όχι την βάση πάνω στην οποία θα συζητάμε (***).

Ενα πρώτο συμπέρασμα το οποίο καταθέτω είναι ότι εντελώς λανθασμένα και υποκριτικά ονομάζουμε “περιθώριο” ή “λούμπεν” ορισμένα απροσδιόριστα κοινωνικά στρώματα του παρελθόντος υποθάλπτοντας και απενοχοποιώντας σύγχρονες (δήθεν) “αναπτυξιακές” πολιτικές. Και νομίζω ότι είναι λάθος εμείς να πέφτουμε σε τέτοιες παγίδες.


  • Μόλις χθες το βράδυ σε μια εκπομπή της TV, σχεδόν όλοι λέγανε ότι “Μια δημοκρατικά οργανωμένη κοινωνία δεν έχει ανάγκη από κάμερες για να αυτοπροστατευτεί από την εγκληματικότητα” και ο γνωστός παρουσιαστής βγήκε απ’ τα ρούχα του γκαρίζοντας “… Μα είναι ΑΥΤΟΝΟΗΤΟ ότι οι κάμερες στόχο έχουν να καταγράψουν εγκληματικές πράξεις”, ταπώνοντάς τους όλους. Η τρομοκρατία του ΑΥΤΟΝΟΗΤΟΥ σε όλο της το μεγαλείο, και ο νοών νοείτω.

** Ορισμένες προσεγγίσεις των θεωρητικών της Γερμανικής σχολής του 19ου αι. περί “λούμπεν”, θεωρώ ότι σχετίζονται με την πρώτη παράγραφο του παρόντος.

*** Γράφουμε και ένα σχετικό άρθρο για την επόμενη ΚΛΙΚΑ που ίσως είναι έτοιμο στην ώρα του. Ας όψεται το άτιμο το μεροκάματο…


(yiorgosv) #12

Πιστευω οτι στη σημερινη κοινωνια αυτο που επικρατει δεν ειναι τοσο η συσσωρευση οσο η “αποκτηση”. Ο σημερινος ανθρωπος ναι μεν αγοραζει-καταναλωνει πραγματα αλλα τα πιο πολλα απο αυτα αφου τα καταναλωσει τα πεταει, λιγοι ειναι αυτοι που μαζευουν. Η βιομηχανικη εποχη και κατ’επεκταση εποχη των μεγαλων μπιζνες-χρηματιστηριο κλπ θελει τον ανθρωπο καταναλωτη σε ολες του τις φασεις, απο μικρο παιδι εως γέρο και με τη διαφημιση που εχει καταντησει επιστημη, το εχει κατορθωσει.

Βεβαιως και υπηρξαν λουμπεν και περιθωριακα υποστρωματα στην Αθηνα και Πειραια του μεσοπολεμου. Μαλιστα ανεπτυξαν και δικους τους νομους, γλωσσα, κουλτουρα και τροπο ζωης, αγκαλιασαν δε τη λαϊκή μουσικη !! Οι μουσικοι του ρεμπετικου, αλλοι επηρρεαστηκαν απο ολη αυτη τη λουμπεν κουλτουρα (Μαρκος, Κηρομυτης), αλλοι αφομοιωθηκαν (Δελιας, Γενιτσαρης), αλλοι το ειδαν με συμπαθεια και το περιεγραψαν στα τραγουδια τους (Τσαους, Παπαζογλου, Τουντας, Μονταναρης, και πολλοι αλλοι), αλλοι εκαναν πως δεν το ειδαν ενω ζουσαν μεσα σ’αυτο (Παπαιωαννου, Χατζηχρηστος) και αλλοι το απεσεισαν μετα βδελυγμιας (Τσιτσανης). Ο Μπατης και ο Μπαγιαντερας ειναι ειδικες περιπτωσεις γιατι ειναι απο τους διαμορφωτες αυτης της κουλτουρας σαν πιο παλιοι και πιο ενεργοι μαζι με τους Μπογιατζη, Σκριβανους, Μαθεση κλπ

Αν ανατρεξει κανεις ακομα και σε εφημεριδες της εποχης θα δει στιγμιοτυπα αγρια περαν των χαριτολογουντων αρθρων των χρονικογραφων περι των μάγκηδων, οπως απο εφημεριδα του '36 : “δυο αδερφια μαχαιρωσαν και σκοτωσαν τσαγκαρη που τους εδωσε σκαρτα παπουτσια στη Δραπετσωνα”, “πορνη σκοτωσε στα Ταμπουρια τον φιλο και προστατη της”, “φυτεια με χα…ς ανακαλυφθηκε στην οδο Θηβων” και αλλα πολλα !!

Η σημερινη κατασταση ειναι αλλιως. Τελευταιοι λαικης προελευσης παρανομοι ειναι οι Παλαιοκωστες και παρομοιες συμμοριες που ομως εχουν “προχωρησει” κι εχουν αντιγραψει τροπους απο τις γκαγκστερικες Αμερικανικες ταινιες, αγριεψαν υπερμετρα και παιζουν με αλλους συσχετισμους. Οι μαφιες που περιγραφει ο Ktm ειναι καινουριο φρουτο με πολιτικες προεκτασεις και ανθρωπινο “δυναμικο” απροσδιοριστου ταξικης προελευσης αλλα συνηθως απο τζακια … με κοινο στοχο τον ευκολο και γρηγορο πλουτισμο και τη χειραγωγηση ολοκληρου του πληθυσμου με τα μεσα επικοινωνιας-αποχαυνωσης και τα μεσα αρπαγης του μοχθου-ανεξελεκτο εμποριο.
Γιωργος Β.


#13

Με αφορμή το “χώσιμο” του Κ.Φ., παραθέτω δύο άρθρα της Κλίκας που με βρίσκουν σε μεγάλο ποσοστό σύμφωνο, κόντρα στον αγαπητό Κώστα:
http://www.klika.gr/cms/index.php?option=com_content&task=view&id=266&Itemid=74
http://www.klika.gr/cms/index.php?option=com_content&task=view&id=278&Itemid=74


(Κώστας Φέρρης) #14

Μα τα ξέρω πολύ καλά αυτά, Άρη, μάλιστα ο Νέαρχος υπήρξε ο πιό “άπιστος” μαθητής μου, αφού εγώ τον έστειλα στον Μάρκο, κι εκείνος… τον πρόδωσε!

Αλλά, σ’ αντίθεση μ’ όσα κάνουν οι ρεμπετολόγοι που εκφράζουν την Αριστερά, εγώ δε μασκάρω την πολιτικο-ιδεολογική μου άποψη πίσω από μουσικολογικές ορολογίες!

Όχι, δεν δέχομαι κανέναν όρο περιθωρίου, υπογείου, υποκόσμου ή λούμπεν, γιά κανέναν δημιουργό του ρεμπέτικου, είτε αυτός ήτανε χασικλής, ή αστός, ή καλλιτέχνης, ή ακόμα και οργανωμένος στο κόμμα (όπως ο Ροβερτάκης).

Γιά να υπάρξει περιθώριο, πρέπει να υπάρξει οργανωμένη (βιομηχανική) κοινωνία. Γιά να υπάρξει υπόγειο, πρέπει να υπάρχουν και ρετιρέ (όπως είναι σήμερα). Γιά να υπάρξει λούμπεν προλεταριάτο, πρέπει να υπάρξει πρώτα εργατικό προλεταριάτο, και τότε δεν υπήρχε (οργανωμένο τουλάχιστον όπως έγινε αργότερα).

Έ, λοιπόν, ναι! Είναι βαρειά προσβολή να μην αναγνωρίζεις στον Μάρκο έναν αληθινό ΕΡΓΑΤΗ στις πιό βαρειές συνθήκες εργασίας, και εκ τούτου, έναν ολοκληρωτικά ΑΡΙΣΤΕΡΟ, τόσο που ελάχιστοι αριστεροί μετά απ’ αυτόν θ’ αγγίξουν την πολιτική του σοφία.

Και αν θέλομε να τα πούμε τα πράγματα με τις λέξεις τους, την εποχή που το Κ.Κ. (από την πρώτη στιγμή) προσχωρούσε στην αξιολόγηση του ανθρώπου -του εργάτη μόνο με το χρήμα, αυτοί οι “Εσταυρωμένοι Ληστές” του πρώϊμου προλεταριάτου, κράτησαν με νύχια και με δόντια τις ηθικές αξίας που αναγνώριζαν στον άνθρωπο-εργάτη.

Ακόμα και το χασίς, είναι μία ουσία με την οποία δε χάνεις την αξιοπρέπειά σου -το αντίθετο θάλεγα, σ’ αντίθεση με τους μπεκρούλιακες αλκοόλες που μπορεί και να ήσαν συνδικαλιστές!

Με το συμπάθειο, παιδιά, αλλά το Μαρξιστικό δόγμα δεν είναι αρκετό γιά να ερμηνεύομε μ’ αυτό τα πάντα! Εκτός από τον καπιταλισμό, η φύση έδωσε στον άνθρωπο κι άλλες ουσιαστικότερες “αξίες”, μέτρα και σταθμά.

Συνοψίζω: Ναι, το ρεμπέτικο τραγούδι, τόσο το προ-κλασικό (μουρμούρικο και μάγκικο) όσο και το Κλασικό (Πειραιώτικο) αλλά και το Ρωμαντικό (Αθηναϊκό), είναι το ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ (με τη φιλοσοφική έννοια) τραγούδι που εκφράζει τον αντάρτη πούχομε μέσα μας.


#15

Κατά τον Μπαμπινιώτη περιθώριο είναι οτιδήποτε δεν βρίσκεται στο επίκεντρο…
Είναι ουδέτερος προσδιορισμός αυτός, και σπουδαίο είναι τα μάτια (μας) που κοιτάζουν αυτά ή αυτούς που δεν είναι στο επίκεντρο, αν τους βλέπουμε αρνιτικά ή θετικά. Φυσικά αυτό το βλέμμα έχει αλλάξει και θα αλλάξει σε κάθε εποχή.


(Νίκος Πολίτης) #16

Για το βιβλίο του Μαζάουερ περισσότερα όταν συμπληρώσω την ανάγνωσή του, που ξεκίνησε μόλις χτές. Κατάφερα την εισαγωγή και ήδη πείστηκα ότι πρόκειται περί σοβαρότατου και πολύ ψαγμένου ερευνητή.

Για το περιθώριο, πολλές απόψεις υπάρχουν και ευτυχώς. Με εκείνην του Κ. Φ. ότι περιθώριο δεν υπάρχει, δεν συντάσσομαι: κατʼ αρχήν η όποια μουσικολογική προσέγγιση και ορολογία δεν αναιρεί την κοινωνική / πολιτική διάσταση του όλου θέματος, μόνο την ξεχωρίζει, ώστε να ασχοληθούν με εκείνην κάποιοι κατάλληλοι προς τούτο, που δεν χρειάζεται να έχουν και μουσικολογική ή εθνομουσικολογική προσέγγιση.

Δεν υπήρξε, Κώστα, οργανωμένη βιομηχανική κοινωνία εκείνη την εποχή; Εγώ θεωρώ πως, ναι. Κακά οργανωμένη, σίγουρα, αλλά οπωσδήποτε οργανωμένη, ένα κακέκτυπο των δυτικών μας προτύπων.

Δεν υπήρξε εργατικό προλεταριάτο; Ούτε και στην Αμερική υπήρξε οργανωμένο προλεταριάτο, στην αρχή, αλλά προλεταριάτο δημιουργήθηκε αυτόματα όπου υπήρξε βιομηχανική παραγωγή, θέμα ορισμού είναι, και στην Ελλάδα αυτό έχει ήδη ξεκινήσει από τον ύστερο 19ο αιώνα, βέβαια σε πολύ μικρά ποσοστά ακόμα. Άρα, και λούμπεν προλεταριάτο υπήρξε, που δεν οργανώθηκε είτε ποτέ, είτε σε μικρό μόνο ποσοστό (το τελευταίο ισχύει και για σήμερα ακόμα, έστω με παράνομους μετανάστες).

Δεν υπήρξαν «ρετιρέ»; Και βέβαια υπήρξαν κιʼ ας ήταν διόροφα (πιο συμπαθητικά από τα ρετιρέ).

Ποιος καθορίζει όμως το πως θα οριστεί το «περιθώριο»; Μα φυσικά η αστική κοινωνία, όχι βέβαια το ίδιο το περιθώριο που βεβαίως δεν θεωρεί ότι είναι τέτοιο. Τραβιούνται τέσσερις γραμμές, που περικλείουν τα τμήματα της κοινωνίας που εμείς, οι αστοί καθορίσαμε και ότι μένει απέξω είναι περιθώριο. Ο Μάρκος σίγουρα βρίσκεται μέσα στις γραμμές, αφού παράγει (όχι μουσική, που ήρθε αργότερα, αλλά δέρματα ή καρβουνόλοφους), έχει κατοικία, οικογένεια, πληρώνει για να διασκεδάσει στην ταβέρνα. Και ας πηγαίνει και στον τεκέ, πληρώνει σαν κύριος και οργανωμένος παραμένει. Ο πρεζάκιας όμως της κυρίας Εϊτζιρίδη, που μένει στο βαγόνι, είναι σαφώς έξω από τις γραμμές (της σελίδας, όχι του τρένου) και τέτοιοι υπάρχουν αρκετοί.

Δεν είναι λοιπόν προσβλητικό να θεωρούμε τον Πρεζάκια (αλλά και τον όποιο Μάγκα που αρνείται να ενταχθεί στην κοινωνία) περιθώριο. Προσβλητικό είναι, και εκεί συμφωνώ απόλυτα μαζί σου, Κώστα, να μην του αναγνωρίζουμε ότι τη ζωή του την διαφεντεύει όχι με βάση το χρήμα αλλά άλλες αξίες, που όλοι μας εδώ τις τοποθετούμε ψηλότερα από την τσέπη του. Άρα και πάλι, θέμα ορισμού: ο περιθωριακός δεν είναι κατʼ ανάγκην και απόβλητος, αλλά η κοινωνία ως μόνο κριτήριο έχει το χρήμα. Από εμάς λοιπόν εξαρτάται να αναπροσδιορίσουμε τα κριτήριά μας, ώστε να μην αδικούμε τμήμα της κοινωνίας κατά τον τρόπο που το αδικήσαμε. Τέτοια προσπάθεια όμως, εγώ δεν είδα στα λίγα έστω σχετικά πονήματα που έχω διαβάσει.


(Κώστας Φέρρης) #17

Νίκο, δε θα δώσω συνέχεια, μιά και το θέμα μας απασχολεί από χρόνια και λύση δεν δόθηκε.

Θα πω μόνο πως ανατριχιάζω ολόκληρος κάθε φορά που ακούω αριστερούς ν’ αποκηρύσσουν μετά βδελυγμίας τα “χασικλίδικα”, που στην πραγματικότητα υπήρξαν ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΡΕΜΠΕΤΙΚΑ ΠΟΥ ΑΓΚΑΛΙΑΣΕ Η ΦΤΩΧΟΛΟΓΙΑ, και πότε να τα ταυτίζουν με τον όρο “ρεμπέτικα” γιά να ελευθερώσουν τα υπόλοιπα με τον όρο “λαϊκά”, πότε να τ’ αποκλείουν από το σώμα του ρεμπέτικου γιά ν’ αφήσουν μέσα στον όρο ρεμπέτικα μόνο τα “καθωσπρέπει” τραγούδια, μεταθέτοντας την εμφάνιση του “λαϊκού” σε… μεταγενέστερη εποχή!

Κι από την άλλη, να… αριστεροποιούν το παρακμειακό μετα-ρεμπέτικο, που πότε είναι μελοδραματικό, πότε χαβαλεδιάρικο, πότε ινδικό και πότε τουρκογύφτικο.


(Ελένη) #18

κάθε φορά που ακούω αριστερούς ν’ αποκηρύσσουν μετά βδελυγμίας τα “χασικλίδικα”

Υπήρξαν πράγματι συγκεκριμένες συγκυρίες , όπου η συγκατοίκηση στις φυλακές ποινικών και πολιτικών κρατούμενων και η ρετσινιά που συνόδευε τους πολιτικούς αρκετά μετά την αποφυλάκισή τους, αλλά και τα μέλη των οικογενειών τους …γενεές δεκατέσσερις, τους ανάγκασε πράγματι να κρατήσουν αποστάσεις και να δείξουν τη διαφορετικότητά τους από τους ποινικούς, αποστασιοποιούμενοι ίσως και αποκηρύσσοντας και τις …ουσίες.

Στο βιβλίο για το “Τάγμα Τουμπεκί” διαπιστώνει ο αναγνώστης πως με την άφιξη των πολιτικών κρατουμένων στον πειθαρχικό ουλαμό, ακόμα και η συνθηματική γλώσσα, ο “κώδικας Τουμπεκί”, παύει να χρησιμοποιείται, μπαίνει σε αχρησία, ακριβώς γι΄αυτό το φόβο.

Όμως, δεν συνάγεται από πουθενά γενικά η αποκήρυξη των χασικλίδικων, ακόμα περισσότερο γενικά του ρεμπέτικου από την Αριστερά.
Ίσα ίσα, τις ίδιες μελωδίες και τους στίχους, ελαφρά παραλλαγμένους, χρησιμοποίησαν και οι πολιτικοί κρατούμενοι.

Όσο για τον όρο “περιθώριο” και “περιθωριακές” μάζες, πράγματι το θέμα δεν εξαντλείται με παράθεση απόψεων μέσα από posting.
Χρειάζεται μια βαθύτερη ανάλυση των κοινωνιών της βιομηχανικής ανάπτυξης του 19ου αιώνα, εποχής που κατασκευάστηκαν οι όροι “περιθώριο” και “περιθωριακός”.
Έτσι μόνο θα δούμε πως τα χαμηλά κοινωνικά στρώματα παύουν να περιβάλλονται με το ηθικό περίβλημα με το οποίο αντιμετωπίζονταν μέχρι τότε (όπως φαίνεται και στη λογοτεχνία των 18ου και 19ου αιώνα) και αρχίζουν να αντιμετωπίζονται ολοένα και πιο δραστικά, στα πλαίσια της οικοδόμησης κρατών και κρατικών μηχανισμών, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.


#19

Πολλά τραγούδια μιλάνε για θέματα του υπόκοσμο, του χασίσι, τους μάγκες…
γιατί? αναρωτιέμαι από που ήρθε το μεγάλο ενδιαφέρον όσο από τους δημιουργούς τόσο από τους πελάτες? Που δεν ήταν ούτε υπόκοσμο ούτε περιθώριο? Μμήπως γιατί αυτή η θεματολογία συμβόλιζε μια εποχή στην Ελλάδα που νίωσαν ότι είχε περάσει για πάντα?

ΥΓ> η καινούργια γραφή είναι ένα χριστουγεννιάτικο δώρο?


#20

Τώρα πώς γίνεται εγώ να ζω εξ αντικειμένου καθημερινά ανάμεσα σε αριστερούς και να μη συναντώ τέτοιους και να τους συναντούν όλοι οι “απέξω”, ε… αυτό είναι ένα ερώτημα.
Οσο για την ανατριχίλα Κώστα, πάρε ένα πουλόβερ. Ε μα πια!